Beroemde Utrechter hielp Hitler-regime

Albert Einstein heeft in 1940 geprobeerd de Nederlandse Nobelprijswinnaar Peter Debye te verhinderen naar Amerika te komen, vanwege diens actieve medewerking aan het Hitler-regime....

De Universiteit Utrecht en die van Maastricht gaan zich beraden op de nieuwe gegevens.

In een boek over de Nederlandse connecties van Einstein dat volgende week verschijnt, beschrijft wetenschapshistoricus Sybe Rispens dat Debye als vooraanstaand natuurkundige in de jaren dertig in Duitsland het Hitler-regime hielp. Debye riep op tot zuiveringen van zijn vakkringen.

Het was al bekend dat Debye in de aanloop naar de oorlog het belangrijkste natuurkundige onderzoeksinstituut in Berlijn leidde en daarbij ook het nazi-regime niet onwelgevallig kan zijn geweest. Dat hij het regime ook actief terwille was, was echter nooit aangetoond. Hij leek vooral passief en had eerder een zekere naïviteit aan de dag gelegd, was de indruk.

Nu is er een brief waaruit anders blijkt. Op 9 december 1938 schrijft Debye aan alle leden van het wetenschappelijke gezelschap dat hij ertoe oproept dat alle joodse en niet-arische leden zich terugtrekken. Hij eindigt met: ‘Heil Hitler! ’

Historicus en journalist Rispens vond de brief bij zijn research voor het boek Einstein in Nederland, dat volgende week verschijnt (Ambo). Een voorpublicatie over de kwestie staat deze week in Vrij Nederland. Rispens vond in een archief in Berlijn de brieven aan officiële instanties waarmee Einstein probeerde Debye weg te houden uit Amerika. Bij de stukken was ook Debye’s brief uit 1938 over de zuivering van het natuurkundegezelschap.

Meer over