Ben naar de dierentuin

Bokito, de baas van de gorilla-kolonie van diergaarde Blijdorp, vertoont een beetje machogedrag. Wat niemand voor mogelijk hield, gebeurt. Hij ontsnapt en grijpt een van zijn grootste fans: Yvonne de Horde....

Bart Jungmann

Met een aanloopje stortte Bokito, 180 kilo aan spieren en vlees, zich in de gracht rond het gorilla-eiland van Blijdorp en het was alsof er een krater in het water werd geslagen.

Meer dan zevenduizend mensen liepen op dat fatale moment door de Rotterdamse dierentuin. Het was de vrijdag na Hemelvaart en echt dierentuinweer, zoals Arvid Hendriksen ’s morgens bij vertrek uit zijn woonplaats Alphen aan den Rijn had vastgesteld.

Toch heeft niemand de plons gezien en konden slechts vier mensen tegenover de politie verklaren dat zij de plons hadden gehoord. Zij hebben hem ook gevoeld en misschien was dat wel alarmerender, dat je opeens nattigheid voelt.

Het eerste dat de student Wisse Smit vervolgens zag, was een grote, natte, zwarte bal die zichzelf op de kant hees. Hij hoorde twee vrouwen ijzingwekkend hard gillen en een van hen was zijn vriendin. Het was half drie.

Ben Westerveld, hoofd dierenverzorging, begint een nieuwe werkdag altijd met het doornemen van de dagrapporten. Er was die ochtend niets bijzonders te melden geweest. Ook niet over Bokito? Nee, ook niet over Bokito.

Deze zogenoemde zilverrug was als een zorgenkindje de dierentuin binnengekomen. Een collega-verzorger van de dierentuin in Berlijn had Bokito zeven jaar lang met de hand opgevoed en Blijdorp werd geacht een echte gorilla van hem te maken. Dat proces verliep volgens Westerveld voorspoedig.

Sinds het vertrek van Dango naar de dierentuin van Sjanghai, was Bokito de baas geworden in de gorilla-kolonie van Blijdorp. Dat kwam zijn ontwikkeling ten goede. Hij vertoonde echt machogedrag en daarvan kon Westerveld enorm genieten. Hij vindt Bokito een fantastische gorilla, ondanks alles wat er is gebeurd.

Zijn sprong naar het onbekende vat Westerveld op als een manifestatie van pure frustratie. De vrouw, om wie het Bokito te doen was, papte telkens met hem aan en liep vervolgens weg. Dat kon de zilverrug niet langer hebben.

Toen hij haar die vrijdagmiddag eindelijk te pakken had, deed Bokito wat mannetjesgorilla’s dan doen. Hij boog zich over haar heen en heeft een paar keer in haar bovenlichaam gebeten. Zo worden vrouwtjesgorilla’s op hun plaats gezet. Bokito is ruw geweest, maar zeker niet onbeschoft.

Ton Dorresteijn, directeur van Blijdorp, had zichzelf een rommeldagje in het vooruitzicht gesteld. Krantje lezen, kopje koffie drinken, paar boodschappen doen. Eindelijk weer eens vrij na een paar drukke weken. Straks, als zijn vrouw wat had gerust, zouden ze misschien nog even bij een van de kinderen langsgaan. Maar toen mevrouw Dorresteijn wakker werd, vond ze een briefje op tafel. ‘Ben naar dierentuin. Bokito ontsnapt.’

Gorilla-proof

Gorilla-proof
De maatregelen die Blijdorp had getroffen tegen een uitbraak, waren gorilla-proof. Dorresteijn heeft meteen contact opgenomen met andere dierentuinen en werd door de collega’s in zijn gelijk bevestigd. De bodem in de gracht liep langzaam af en was modderig. Gorilla’s kunnen niet zwemmen en zullen zich dus niet al te ver in het water wagen.

Gorilla-proof
Maar de maatregelen bleken niet Bokito-proof. Naderhand hoorde Dorresteijn dat de bewuste verzorger in Berlijn hem als kleine gorilla in bad deed en daarom koesterde Bokito geen angst voor water.

Gorilla-proof
Wat er die vrijdagmiddag is gebeurd, was volgens de leiding van de dierentuin dus een uitzonderlijke samenloop van omstandigheden. Blijdorp had te maken met een gorilla die het verschil tussen mens en soortgenoot nog onvoldoende besefte en die meer dan andere gorilla’s gewend was aan water. Vandaar deze sprong van ruim vier meter, over een elektriciteitsdraad en tot vlakbij de waterkant.

Gorilla-proof
Rond half twaalf parkeerde het gezin Hendriksen de auto op de Van Aerssenlaan, in de buurt van de oude ingang. Voor het eerst sinds hun vertrek uit Rotterdam deden Diana en Arvid met hun kinderen Kyrah (8) en Daya (5) weer eens een dagje dierentuin en, net als vroeger luidde de eerste vraag: olifantenroute of gorillaroute?

Gorilla-proof
Eenmaal bij de olifanten aangekomen, kwam de volgende kwestie aan de orde: nog naar het oceanium? De dochters gaven de voorkeur aan de speeltuin en met een broodje op het terras van de Oewanja Lodge kon Arvid Hendriksen zich met die keuze verzoenen. Op de hoek bij de vlindertuin rook hij voor het eerst onraad.

Gorilla-proof
Vrouwen met kinderwagens kwamen hem tegemoet, gehaast en met verschrikte gezichten. De familie Hendriksen hield even de pas in, liep door toen de kust veilig leek en vervolgens – het zal dertig seconden later zijn geweest – zag Arvid Hendriksen een man bij de speeltoren staan met een iets te groot kind op zijn arm. Daarna ging alles, zoals het altijd gaat bij calamiteiten, heel snel.

Gorilla-proof
Sinds Bokito’s komst naar Blijdorp had Yvonne de Horde een speciale relatie met de zilverrug opgebouwd. Het leek wel of ze contact met hem kon maken. Zoals hij op haar reageerde, dat was gewoon menselijk. Als zij haar hand op het glas legde, deed hij hetzelfde.

Gorilla-proof
Om kwart over één was ze samen met haar echtgenoot Gerrit gearriveerd in Blijdorp. Ze liepen meteen door naar hun vaste kijkplekje bij het gorilla-eiland. Bokito klapte in zijn handen toen hij Yvonne de Horde zag en hij stak zijn tong naar haar uit. Daarna ging de zilverrug door de openstaande buitenschuif naar binnen.

Gorilla-proof
Yvonne en Gerrit de Horde liepen naar een raam, waardoor ze in het apenverblijf konden kijken. Daar bevonden zich op dat moment ook Wisse Smit en zijn vriendin. Smit verliet het gezelschap om een paar vrienden op te halen. Geen vriend had zin om mee te gaan naar de gorilla’s en daarom was hij de enige die op de terugweg een grote, natte, zwarte bal uit het water zag oprijzen.

Gorilla-proof
Wisse Smit dook meteen in de bosjes die het onverharde pad langs het gorilla-eiland scheidt van het geasfalteerde hoofdpad. Daardoor zag hij niet hoe Bokito op de wal klauterde, over een laag hek sprong en de andere kant op spurtte, in de richting van het gezelschap bij het raam.

Gorilla-proof
Gerrit de Horde dook ook in de bosjes om op het plein bij de Rivièrahal hulp te zoeken. De vriendin van Wisse Smit zocht beschutting achter een dikke boom en drukte haar ogen stijf dicht om zich zo veel mogelijk af te sluiten voor de angstwekkende dingen die leken te komen. Maar die dingen kwamen niet, althans niet voor haar. Toen zij weer durfde te kijken, zat de gorilla met zijn volle gewicht boven op de vrouw die hij wilde inlijven.

Gorilla-proof
Yvonne de Horde zou twee dagen later in De Telegraaf verklaren dat Bokito haar had vastgegrepen, dat ze op de grond viel, dat hij zich over haar heen boog, dat hij haar wel honderd keer had gebeten, dat het de hel was geweest, maar dat hij ondanks alles haar lieveling zou blijven.

Ouderwets dagje

Ouderwets dagje
Robert de Jonge had een paar weken eerder voor zijn popband een rekening bij de Rabobank gesloten. Daarvoor kreeg hij als welkomstgeschenk twee vrijkaartjes voor Blijdorp. Met een vriendin die om de hoek woont, was hij die vrijdag aan een ouderwets dagje dierentuin begonnen, toen bij de Rivièrahal een man riep dat er een gorilla was ontsnapt.

Richting uitgang

Richting uitgang
Moet je net Robert de Jonge hebben. Tegen de steeds wildere stroom in richting uitgang, vocht Robert de Jonge zich een weg naar de vermoedelijke plek des onheils. Aangekomen op het onverharde pad zag hij een gorilla zijn kant op komen. Drie poten dienden om te lopen, aan één poot sleepte hij Yvonne de Horde met zich mee.

Richting uitgang
De Jonge vluchtte om over het geasfalteerde hoofdpad de ontwikkelingen zo veel mogelijk te volgen. Bokito liep in de richting van restaurant Oewanja Lodge, vanaf de plek waar hij zijn vrouwtjesmens had overmeesterd een afstand van 45 meter. Robert de Jonge haalde zijn mobiele telefoon te voorschijn om een filmpje maken. Toen boog Bokito zich over de vrouw heen.

Richting uitgang
Het enige dat De Jonge kon zien, was een brede schouderpartij, maar uit het geschreeuw van de vrouw kon hij wel opmaken wat er zich achter de bosjes afspeelde. Na twintig seconden kwam de zilverrug overeind en zat er bloed aan zijn bek.

Richting uitgang
Robert de Jonge wist niet hoe hij het had. Vanwege de sensatie was hij hier op afgekomen, uit angst was hij op de vlucht geslagen en nu voelde hij de noodzaak om te handelen, maar kon het niet. Hij stopte met filmen en draaide 112, in de veronderstelling dat dat allang was gebeurd.

Richting uitgang
Maar De Jonge moet een van de eersten zijn geweest, in elk geval de eerste die de ernst van de situatie kon inschatten. Bert Grimmerink, chef van dienst, werd onmiddellijk ingelicht en Grimmerink stelde de Grootschalige Rampen en Incidenten Procedure (GRIP) in werking. Hij reed vanuit bureau Noord meteen naar Blijdorp. Geschatte aanrijtijd: vier minuten.

Richting uitgang
Op het moment dat Bert Grimmerink in de dierentuin arriveerde, had de handeling zich al verplaatst naar de Oewanja Lodge. Yvonne de Horde was uit de hel ontsnapt door zich als het ware over te geven aan haar belager, precies zoals vrouwtjesgorilla’s doen.

Richting uitgang
Bokito liet haar achter, waarna ze moeizaam overeind kwam en strompelend hulp zocht. Later zou ze met haar man Gerrit worden herenigd in een leslokaal van Blijdorp. Met een ingedeukte borstkas, een verbrijzelde hand en diverse breuken heeft Yvonne de Horde daarna nog lang in het ziekenhuis gelegen.

Richting uitgang
Bokito was in de richting van de speeltuin en het aanpalende terras van de Oewanja Lodge gerend. Hij beschouwde zijn taak kennelijk als volbracht en nu sloeg de paniek toe. Hij duwde mensen opzij, ontweek kinderwagens en eindigde zijn spurt voor de ingang van het restaurant. Daar legde Bokito zijn hand op de schouder van Arvid Hendriksen.

Richting uitgang
Hun dochters voor zich uitduwend, hebben Diana en hij zich in de Oewanja Lodge gewurmd. Nadat ze binnen waren en een paar stevige mannen de deur voor de neus van Bokito hadden dichtgegooid, besefte Hendriksen pas dat hij zojuist oog in oog met een gorilla had gestaan en dat die vuile strepen op zijn shirt er vermoedelijk nooit meer uit zouden gaan.

Richting uitgang
In het restaurant hadden vijftig bezoekers hun toevlucht gezocht. Op het terras bevond zich behalve Bokito ook een echtpaar, van wie de vrouw een baby tegen zich aan drukte. Het gezin werd naar binnen geloodst en Robert de Jonge, die de gebeurtenissen vanaf een veilige afstand volgde, had de indruk dat Bokito geïrriteerd was door dat massale vluchtgedrag.

Deurklink

Deurklink
In elk geval wilde hij ook het restaurant in. De toegangsdeur was van glas dat wel een stootje kan hebben, en aan een hendel kan worden opengetrokken. Maar Bokito meende met een deurklink van doen te hebben en gaf zo’n ruk aan de hendel dat de deur in duizenden stukjes viel.

Deurklink
De meeste aanwezigen stoven via een nooduitgang achterin naar buiten. Een paar mensen verscholen zich in het kantoortje om even later dezelfde uitweg te kiezen. Alleen het gezin Hendriksen bleef achter met Bokito.

Deurklink
Kyrah en Daya werd ingefluisterd zich zo klein mogelijk te maken achter een verschansing van tafels en stoelen. Arvid Hendriksen keek zo nu en dan om een hoekje en daar zat ie, de gorilla, nog geen vijftien meter verderop en ogenschijnlijk op z’n gemak. Het leek wel alsof hij zat te wachten om te worden opgehaald.

Deurklink
Ze hebben elkaar een paar keer recht in de ogen gekeken, de mens en de gorilla. Alleen het spoor van diarree dat Bokito achter zich aan had getrokken, duidde op ongemak. Er gebeurde niets, maar de stilte was onheilspellend.

Deurklink
Buiten werden de toegangsdeuren gebarricadeerd in de overtuiging dat iedereen een veilig heenkomen had gevonden. Het wachten was op de schietploeg die Blijdorp altijd paraat heeft. De bedrijfshulpverlening was al begonnen met de ontruiming van de dierentuin, daarbij geassisteerd door de opgeroepen politie.

Deurklink
Eén ding wilde Bert Grimmerink duidelijk hebben: hier bij de Oewanja Lodge moest het eindigen. Het gevaar was gelokaliseerd en omsingeld. Mocht het gevaar een ontsnappingspoging doen, dan zou er met scherp worden geschoten. Grimmerink wilde koste wat kost een tweede slachtoffer voorkomen.

Deurklink
Maar Bokito maakte geen aanstalten nog meer slachtoffers te maken. Hij deed zich te goed aan drank en eten dat inderhaast was achtergelaten. In zijn Berlijnse tijd bezocht hij als gorillaatje wel eens de Pizza Hut, dus de entourage zal hem niet vreemd zijn geweest.

Status quo

Status quo
Diana wierp tijdens de status quo voorzichtig een blik door het raam en keek recht in het gezicht van een verbijsterde oppasser. De man gebaarde met zijn hoofd in de richting van de verbrijzelde deur, maar daar had Bokito post gevat.

Status quo
Met hun vieren zijn ze zo stilletjes mogelijk in de richting van de nooduitgang geslopen, niet beseffend dat die ook gebarricadeerd was. Ze duwden, ze fluisterden zo hard mogelijk, ze duwden nog eens, ze fluisterden harder dan mogelijk en daarna gooide Arvid Hendriksen zijn volle gewicht tegen de deur. Door een kier keken ze in een paar ogen dat zich al op het allerergste had voorbereid.

Status quo
Om vijf voor drie werd Bokito met twee verdovingsschoten, een vanuit de gang en een door het toiletraam, uitgeschakeld. Nadat de algehele verdoving was geconstateerd, is de zilverrug in een kruiwagen afgevoerd naar het gorillaverblijf, waar zijn vrouwen al die tijd bij de buitenschuif op de baas hadden gewacht. Drie uur later ontwaakte Bokito en hij heeft nadien zijn leventje weer opgepakt alsof er die vrijdag niets was gebeurd.

Status quo
Om kwart over vier werd diergaarde Blijdorp weer opengesteld voor publiek en om vijf uur gaf Ton Dorresteijn een massaal bezochte persconferentie. Nog voor zijn vangst was Bokito wereldnieuws geworden. Zeven minuten na de eerste melding had Bert Grimmerink al CNN op zijn voicemail staan. Dezelfde avond dook de naam van Robert de Jonge op in Turkse media en Dorresteijn legde vrijdag telefonisch interviews af met alle mogelijke media tussen Canada en Nieuw-Zeeland.

Status quo
Radio Rijnmond zond de persconferentie integraal uit en de luisteraars hoorden de directeur van Blijdorp zeggen dat er vier gewonden waren. De vrouw met de baby, die als laatste de Oewanja Lodge had bereikt, was in het gedrang naar de nooduitgang ten val gekomen en brak daarbij haar heup. Over Yvonne de Horde zei Dorresteijn dat het, godzijdank, allemaal ontzettend was meegevallen. Als hij ergens spijt van heeft, is het van die uitspraak.

Status quo
Arvid Hendriksen en zijn gezin hebben de dierentuin meteen verlaten. Om kwart voor vier waren ze weer thuis in Alphen aan den Rijn. Van de autorit kon Hendriksen zich weinig anders herinneren dan de kentekenplaten die hij heeft gevolgd.

Status quo
Thuis kwamen de emoties los. Diana moest onbedaarlijk huilen en Arvid ging letterlijk door zijn benen. Die middag heeft hij het hele verhaal wel honderd keer verteld, want Arvid Hendriksen is iemand die over dingen moet praten om zijn gedachten te kunnen ordenen. Met de kinderen hebben ze er ook zo open en zo veel mogelijk over gesproken, daarbij het positieve benadrukkend en het negatieve relativerend.

Status quo
’s Avonds, toen de televisie nog eens melding maakte van de gebeurtenissen in Blijdorp en Arvid Hendriksen zijn verhaal telefonisch voor de 101ste keer deed, riep Kyrah heel hard: en nu wil ik niets meer over die Bokito horen.

Meer over