NIEUWSmh17

Bellingcat: Nederlandse journalist Max van der Werff in nauw contact met Russische militaire veiligheidsdienst

Het mediabedrijf van de Nederlandse journalist Max van der Werff, dat aan de vooravond van het MH17-proces een geheim MIVD-document publiceerde, heeft nauwe contacten met de Russische militaire veiligheidsdienst GROe. Dat heeft onderzoekscollectief Bellingcat ontdekt.

Een gedenksteen op de plek waar vlucht MH17 neerstortte in 2014 Beeld Reuters
Een gedenksteen op de plek waar vlucht MH17 neerstortte in 2014Beeld Reuters

Het is een klassiek staaltje manipulatie: aan de vooravond van het MH17-proces, afgelopen maart, verschijnen op de website van Bonanza Media enkele ambtsberichten van de Nederlandse militaire veiligheidsdienst MIVD. Bonanza is een onafhankelijk journalistiek platform, opgericht door een voormalig journalist van het Russische RT en de Nederlander Max van der Werff. Niet eerder zijn deze vertrouwelijke documenten in het openbaar verschenen. En wie ze leest zou het officiële onderzoek naar MH17 en de conclusie – MH17 werd neergeschoten met een Buk-raket die vanuit Rusland naar Oekraïne werd gebracht – zomaar in twijfel kunnen trekken.

Want in één van de documenten staat dat de MIVD onderzoek deed naar aanwezige radar- en lanceervoertuigen en overige luchtverdedigingssytemen op het moment van neerhalen van vlucht MH17. De conclusie van die dienst luidt dat vanaf geen van de bekende luchtafweersystemen – Oekraiëns of Russisch – een raketlancering plaatsvond. Het ambtsbericht verschijnt pal voor het begin van het proces tegen vier verdachten en wordt door talloze Russische media overgenomen.

De teneur: zelfs de Nederlandse militaire veiligheidsdienst weet zeker dat Russische luchtverdedigingssystemen niet betrokken waren bij het neerschieten van MH17. Ook de Nederlandse platforms Café Weltschmerz, aspirant-omroep Ongehoord Nederland en de gratis verspreide De Andere Krant zien in de ‘leaks’ het bewijs dat Rusland MH17 niet neergeschoten kon hebben. ‘Het verhaal dat er in de nacht van 17 op 18 juli een Buk-raket vanuit Rusland naar Oekraïne en weer terug ging, kunnen we dus vergeten’, zegt oud-hoogleraar Kees van der Pijl bij Café Weltschmerz.

Nederlandse bronnen bevestigen al snel dat het document echt is: het is inderdaad in 2016 door de MIVD opgesteld. Het is alleen niet het enige ambtsbericht dat de MIVD heeft uitgebracht over MH17. Er zijn er meerdere. En die anderen worden niet getoond bij Bonanza. Er is bewust voor dit ene document gekozen. Zoals een bron uitlegt: ‘Dit bericht beantwoordt de vraag of er ook andere systemen (Oekraïens of Russisch) het gedaan kunnen hebben.’ Naast de bekende mobiele Buk-raket. Een onderzoek dus om alternatieve scenario’s uit te sluiten.

Bellingcatonthulling

Hoe kwam de Nederlander Max van der Werff, die in de Filipijnen woont, aan een geheim MIVD-document? En waarom verscheen dat uitgerekend aan de vooravond van het MH17-proces? Onderzoekscollectief Bellingcat onthult deze donderdag het antwoord: Max van der Werff en zijn Russische collega Jana Jerlaskova, die eerder bij RT werkte, stonden in nauw contact met de Russische militaire veiligheidsdienst GROe. Die conclusie trekt Bellingcat na bestudering van uitgelekte mails en niet-publieke Russische telecomdata die het collectief krijgt toegespeeld of soms ook koopt van corrupte telecommedewerkers. Door die gegevens te combineren kunnen medewerkers van Bellingcat reconstrueren wie wanneer met wie belde.

Zo zien zij dat Jerlaskova regelmatig belt met een hoge GROe-functionaris, Sergej Tsjebanov. Die gebruikt daarvoor een wegwerptelefoon, maar omdat hij die gebruikt in de nabijheid van zijn eigenlijke telefoon, laten telecomdata zien dat het om dezelfde persoon moet gaan.

Max van der Werff reist begin 2020 af naar het rebellengebied om met een ooggetuige van de ramp te praten die ten tijde van de ramp een straaljager zag. De Nederlandse politie zou zijn verhaal niet serieus hebben genomen. Van der Werff, die eerder samen met FvD-voorman Thierry Baudet een brief ondertekende aan de Amerikaanse president Donald Trump waarin werd gevraagd om nieuw onderzoek naar MH17 omdat het Nederlandse onderzoek ‘noch onafhankelijk, noch overtuigend’ zou zijn, gebruikt de getuige in een film over MH17.

Uit het onderzoek van Bellingcat blijkt nu dat de toestemming voor de reis van GROe-generaal Andrej Itsjenko komt en dat twee GROe-medewerkers Van der Werff en Jerlaskova begeleiden op hun reis. Jerlaskova belt in die tijd meer dan honderd keer met haar contactpersoon bij de Russische geheime dienst. Ook vlak voor de eerste publicatie van de geheime documenten over MH17 is er intensief telefonisch contact tussen Jerlaskova en GROe-medewerkers, blijkt uit telecomdata van Bellingcat. Uit een eerdere reconstructie van de Volkskrant bleek ook de betrokkenheid van de GROe om de officiële onderzoeken naar MH17 te ondermijnen. In het Russische onderzoeksteam zaten twee oud-GROe-leden die intensief contact zochten met Maleisische onderzoekers.

Hoe de MIVD-documenten in handen kwamen van de militaire dienst GROe, onthult Bellingcat niet. Bronnen van Defensie en Justitie spraken eerder hun vermoeden uit dat ze zijn buitgemaakt bij een hack in Maleisië. Dat land is vertegenwoordigd in het Joint Investigation Team, dat het strafrechtelijk onderzoek naar de vliegtuigramp heeft uitgevoerd. Toen de Nederlandse MIVD in 2018 vier Russische spionnen op heterdaad betrapte bij een poging om in Den Haag de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) te hacken, nam de dienst ook de laptops van de Russen mee. Daarop vond de MIVD ook informatie over andere hacks. In december 2017 waren Russische hackers in Maleisië voor een operatie gericht tegen het MH17-onderzoek. Ook die operatie werd uitgevoerd door hackers van de militaire dienst GROe.

Lees ook

Rusland wil niet langer met Nederland over rol in neerhalen MH17 praten
Rusland heeft de stekker uit de onderhandelingen met Nederland en Australië over zijn aansprakelijkheid in het MH17-proces getrokken. De Russen noemen het ‘zinloos om verder te praten’, maar minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken) houdt hoop.

Russische manipulatie en sabotage in MH17-onderzoek
Nadat vlucht MH17 is neergestort in Oost-Oekraïne begint een venijnige strijd om de waarheid. Moskou zet onder meer zijn beruchte militaire veiligheidsdienst GROe in, bewerkt leden van het onderzoeksteam en stuurt een eliteteam naar Rotterdam. Huib Modderkolk schreef er in maart dit verhaal over.

Het MH17-proces: hoe werkt het, wie zijn de verdachten en wat is het bewijs?
In maart begn het ­proces tegen vier verdachten van het neerhalen van vlucht MH17 boven Oekraïne, op 17 juli 2014. Het megaproces kan jaren gaan duren. Welk bewijs is er en wat wordt mogelijk de strategie van de verdediging?

Meer over