Bellen met koningshuisexpert Remco Meijer: ‘Ik denk dat de koning vandaag veel liever naar Maastricht was gegaan’

Sinds 2001 doet journalist Remco Meijer voor de Volkskrant verslag  van het koningshuis. Hoe kijkt hij naar deze Koningsdag en de rol van de koning tijdens de coronacrisis? ‘Het koninklijke pr-beleid alsnog prima op orde.’

Koning Willem-Alexander en koningin Maxima tijdens Koningsdag 2019 in Amersfoort.Beeld ANP

‘Papa, wat ga jij morgen eigenlijk doen?’, was het eerste wat zijn studerende kinderen gistermiddag aan journalist Remco Meijer vroegen terwijl ze netjes op anderhalve meter van elkaar een coronawandeling maakten door Den Haag. Want tijdens hun jeugd was de koningshuiskenner – eerst vanaf 1993 voor weekblad Elsevier, sinds 2001 voor de Volkskrant – op de nationale feestdag steevast van huis. ‘Volgens mij hebben we in al die jaren ooit één keer op een kleedje vol oude spullen gezeten.’

Wat doe jij in jaren zonder pandemie eigenlijk op Koningsdag?

‘Dan ga ik altijd naar de viering toe in de stad waar de koninklijke familie op bezoek is. Dat deed ik al in m’n Elsevier-tijd, en dat heeft in belangrijke mate bijgedragen aan mijn geografische kennis van Nederland – ben je opeens in Doesburg of Zutphen, zoals in 1998. Beatrix deed altijd twee gemeenten op een dag, Willem-Alexander houdt het bij één gemeente met een regiofunctie. Op Koningsdag ben ik waar de koninklijke familie is, omdat ik vind dat we daar als krant bij moeten zijn, bij het enige moment in het jaar dat de familie bijna in voltalligheid optreedt.’

‘Toen ik in 2001 naar de Volkskrant ging hebben we heel duidelijk afgesproken dat wij over het koningshuis schrijven omdat de koning deel uitmaakt van de regering. Zo staat het immers in de Grondwet: ‘De regering wordt gevormd door de koning en de ministers’. We hebben een staatshoofd dat meedoet in de democratie en in de vormgeving van ons politieke bestel, dus dan gaat het niet aan om je neus op te halen voor Koningsdag en te denken: laat daar de roddelbladen maar over schrijven.’

Maakt het daarbij nog uit dat de politieke rol van de koning afgelopen jaren is verminderd, nu hij geen rol meer speelt tijdens formaties?

‘Dat is juist een onderwerp waar wij veel over hebben geschreven, maar dat doet niets af aan het feit dat hij, gelegitimeerd door de Grondwet, nog steeds deel uitmaakt van de regering. Je zou zelfs kunnen zeggen dat met het afnemen van zijn politieke rol, de maatschappelijke rol van de koning juist is versterkt.’

De meeste Nederlanders zijn tevreden met Willem-Alexanders optreden tijdens de coronacrisis, toont een peiling van EenVandaag, maar een deel van de geënquêteerden vindt hem te onzichtbaar. Terecht?

‘Ik vind dat niet terecht, nee. Ik ben zelf laatst nog mee geweest op een werkbezoek van de koning in het Jeroen Bosch Ziekenhuis. Normaal is daar veel pers bij, maar nu was ik een van de weinigen, omdat de RVD de aanwezigheid van journalisten moet doseren om geen menigte te vormen. Dus ja, dan wordt de koning vanzelf iets minder zichtbaar. Hoewel het koninklijke pr-beleid alsnog prima op orde is, ze zorgen er even goed voor dat iedereen, van Blauw Bloed tot NRC, netjes aan bod komt.’

‘Willem-Alexander is door minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid en Feike Sijbesma, de coronagezant van het kabinet, gevraagd om te helpen bij het verwerven van medische hulpmiddelen. Dat deden ze omdat de koning via zijn handelsmissies natuurlijk veel contacten heeft opgebouwd in het bedrijfsleven. Dus kregen sommige bedrijven de afgelopen tijd telefoon van de koning van Nederland. Bijvoorbeeld Dräger, een Duitse fabrikant van beademingsmachines, waar hij een aantal jaar geleden op werkbezoek was geweest.’

Nationale rampspoed kan monarchieën maken of breken – het laatste overkwam de Britse koningin Elizabeth, toen ze in de ogen van veel Britten te weinig empathie toonde bij de dood van prinses Diana.

‘Beatrix was heel zichtbaar bij de Bijlmerramp en de Vuurwerkramp, en ook na de aanslag van 2009, toen een automobilist tijdens Koninginnedag in Apeldoorn inreed op de menigte. De koningin heeft toen aan het eind van de middag nog een toespraak gehouden. Dat zijn momenten die heel goed worden herinnerd. Willem-Alexander heeft zelf een toespraak gehouden tijdens de coronacrisis – eerst op maandag 16 maart premier Rutte, de vrijdag erna de koning. Het probleem is voor hem denk ik dat hij nu met die 1,5 meter-samenleving weinig gemeenschapsgevoel kan tonen – op camera ziet het er onvermijdelijk toch wat afstandelijk uit als hij een ziekenhuis of zorgcentrum bezoekt. Het is toch anders dan Beatrix, die haar hand voor de mond sloeg van ontzetting toen ze in 1992 de Bijlmer bezocht na de vliegramp.’

Beroemdheden kunnen dezer dagen weinig goed doen – Instagramkiekjes van quarantaines in kapitale villa’s werken als rode lap op veel mensen. Loopt de koninklijke familie extra afbreukrisico?

‘Ik denk dat de populariteit van het koningshuis toch anders in elkaar zit dan die van BN’ers. Bij veel BN’ers hebben mensen het idee dat ze momenteel een beetje proberen mee te liften op het leed. Willem-Alexander en Maxima zie ik dat niet doen. Vooral Maxima heeft bij herhaling gezegd dat hun functie nadelen heeft, omdat je altijd in de schijnwerpers staat, maar ook veel voordelen, daar zijn ze altijd heel eerlijk over geweest. Dat ze een bevoorrechte positie hebben, dat besef leeft bij die twee heel goed.’

Is de Koningsdag van morgen hoe Willem-Alexander zijn verjaardag het liefst zou vieren – thuis met zijn gezin?

‘De Britse essayist Walter Bagehot stelde in de negentiende eeuw dat een onzichtbaar koningshuis een koningshuis was zonder bestaansrecht. Je moet als monarchie zichtbaar zijn en dat hoort ook erg bij de traditie van Koningsdag. ‘s Ochtends zie je die familie waaraan je je als kijker spiegelt of juist ergert, die familie die veel rijker is dan wij maar toch zoveel van dezelfde problemen kent – echtscheidingen, overlijdens, geboortes. Dat is de kracht van de monarchie. Over Willem-Alexander is weleens gesuggereerd dat hij Koninginnedag vroeger een enorme opgave vond. Maar uiteindelijk komt zo’n dag erop neer dat de familie 2,5 uur door het publiek moet wandelen, en daarna hebben ze alle tijd voor hun eigen festiviteiten. Dus ik denk dat de koning vandaag veel liever naar Maastricht was gegaan.’

LEES OOK

Als Koningsdag niet doorgaat, is dat ‘even slikken’: in de geschiedenis van de nationale feestdag kwamen afgelastingen en aanpassingen wel vaker voor.