Bella Abzug gaf kleur aan Capitool

Ook de afgelopen jaren, toen zij zich voortbewoog in een rolstoel, was zij nog strijdbaar. De dinsdag overleden Bella Abzug 'was al feminist voordat iemand van ons wist wat het woord betekende', zei schrijfster Gloria Steinem gisteren....

FEMINISTE, politica, milieuactiviste en Newyorkse 'loud mouth' Bella Abzug is dinsdagochtend op 77-jarige leeftijd in New York overleden aan complicaties, die waren ontstaan na hartchirurgie.

Geboren als Bella Savitsky, dochter van Russische immigranten in de Bronx, werd zij als eerste joodse vrouw in 1970 gekozen tot lid van het Huis van Afgevaardigden onder het motto 'de plaats van een vrouw is in het huis - in het Huis van Afgevaardigden'.

Begrippen als 'strijdbaar', 'krachtig', 'agressief' en 'kleurrijk' zijn van toepassing op de persoon van Abzug, die haar leven lang op de uiterst linkervleugel van de Democratische Partij heeft vertoefd.

Op de eerste dag na haar entree in het Congres diende zij terstond een motie in, waarin van president Nixon werd geëist dat hij onmiddellijk de Amerikaanse troepen uit Vietnam terugtrok. Het was de eerste van talrijke moties en wetsvoorstellen van haar hand die verworpen zouden worden, maar in het totstandbrengen van wetgeving lag niet haar kracht.

Bella Abzug was de verpersoonlijking van de linkse Democraat en de maatschappijhervormer van de jaren zestig en zeventig. Burgerrechten voor zwarte Amerikanen, vrouwenemancipatie en rehabilitatie van de slachtoffers van het McCarthy-tijdperk waren haar specialismen. Later kwam daar het milieu nog bij.

Abzug nam namens niet-gouvernementele organisaties actief deel aan de VN-conferenties over vrouwen in Peking, over armoede in Kopenhagen en over milieu in Rio de Janeiro, New York en Kyoto. Met haar raspende stem en haar eeuwige hoed liet zij zelden een gelegenheid voorbijgaan om van haar afkeer van conservatieven en seksisten te getuigen.

Onder de conservatieven rekende zij overigens ook meer behoudende Democraten, onder wie president Lyndon Johnson, die door haar vanwege zijn Vietnam-beleid constant onder vuur werd genomen. 'Ik beschik over een sterk ontwikkeld gevoel voor rechtvaardigdheid', legde zij in een van de talrijke vraaggesprekken met The New York Times uit.

Abzug maakte in 1976 de vergissing zich terug te trekken uit het Huis van Afgevaardigden, om zich vervolgens kandidaat te stellen voor de Senaat. Zij kon haar tegenstrever, de Newyorkse Democraat Moynihan, niet verslaan in de voorverkiezingen.

Herhaaldelijk heeft 'Batt'lin Bella' getracht terug te keren in het Huis van Afgevaardigden, maar met haar uitgesproken meningen en voor New-Yorkse Democraten iets te genuanceerde oordeel over Israël en de Palestijnen bleek zij geen groot electoraal succes. Ook races om het burgemeesterschap verloor zij. In 1986 gaf zij het op om te trachten terug te keren in een gekozen politieke functie.

Met Betty Friedan en Gloria Steinem behoorde Bella Abzug tot de toonaangevende figuren van de Amerikaanse vrouwenbeweging. Zij publiceerde veelvuldig en haar Gender Gap, The Sexual Balance of Power, een 'gids over politieke macht en vrouwen' was een bestseller. In dit in 1984 gepubliceerde boek voorspelde zij dat vrouwen over raciale, religieuze, sociale en regionale scheidslijnen zouden stappen om president Reagan uit het Witte Huis te verjagen. Die prognose kwam niet uit (Reagan diende twee termijnen en werd opgevolgd door Bush), maar zij zag wel tijdig dat vrouwen een machtsfactor vormden.

President Clinton heeft zijn tweede termijn grotendeels te danken aan vrouwelijke kiezers die zijn voorstellen inzake onderwijs, gezondheidszorg, familiewaarden, kinderopvang en misdaadbestrijding steunden. Abzug was overigens zeer consequent: op Clinton had zij veel kritiek. Haar waardering ging vooral uit naar Hillary Rodham Clinton in wie zij, naar eigen zeggen, iets van zichzelf herkende.

Oscar Garschagen

Meer over