Belgische 'Les Misérables' komt goed uit de windtunnel

Les Misérables door Music Hall/Koninklijk Ballet van Vlaanderen, regie: Ken Caswell. Stadsschouwburg Antwerpen...

PATRICK VAN DEN HANENBERG

THEATER

Musicalproducent Cameron Mackintosh is gek op een strak aangesnoerd keurslijf. Als in een of andere uithoek van de wereld het plan wordt opgevat om een van de musicals uit zijn collectie op te voeren, zoals The Phantom of the Opera, Miss Saigon of Les Misérables, wordt er direct een legertje artistieke generaals op afgestuurd om de zaak zo uniform mogelijk te regelen.

Ook de Vlaamse uitvoering van Les Misérables is dwingend gebonden aan de draaiboeken die regisseur Ken Caswell uit Londen heeft meegebracht. De ingenieuze draaischijf op de toneelvloer, de gigantische barricaden die indrukwekkend in elkaar schuiven, de onvermijdelijke grote rode vlag die de opstandigen opzweept, het fraaie licht waardoor het riool van Parijs ontstaat, we hebben het allemaal al eens elders gezien. Het verhaal van Victor Hugo over de verschoppelingen in Frankrijk in de eerste helft van de negentiende eeuw is soepel gestroomlijnd na vele jaren windtunnel.

Toch is er in Les Misérables een creatieve nooduitgang: de herberg van het schraperige echtpaar Thénardier. In Nederland maakten Paul de Leeuw en Simone Kleinsma daar hun eigen feestje van. En ook in Antwerpen is die mogelijkheid ten volle uitgebuit.

De vertaling van Seth Gaaikema, die de rest van de avond trouw wordt gevolgd, is in de scènes waarin die twee lijkenpikkers en matennaaiers voorkomen radicaal opzij geschoven. Zij zijn nu 'baas van heel het kot.' Er is een puur Antwerpse volkskroeg van gemaakt, waar de Engelse regisseur weinig vat op heeft gehad.

Verder is de personele invuloefening grotendeels op hoog niveau afgerond. Les Misérables kent twee hoofdrollen. Jean Valjean, de man die een brood steelt voor een hongerig kind, wat hem op een langdurige straf komt te staan. In vrijheid werkt hij zich op tot fabrieksdirecteur en burgemeester. En de overijverige wetshandhaver Javert, met wie Valjean in het revolutionaire Parijs van 1832 fataal in botsing komt.

Hans Peter Janssens heeft misschien niet de fysieke omvang die hoort bij een man die negentien jaar dwangarbeid heeft overleefd en in zijn eentje een enorme kar overeind sjort, maar met zijn volle bariton en brede spel maakt hij dat volledig goed.

Zijn tegenspeler, Jan Danckaert als Javert, is eigenlijk de enige van het gezelschap die een beetje verdwaald lijkt te zijn. Veel klassiek geschoolde zangers hebben de afgelopen jaren een succesvolle overgang van opera naar musical gemaakt.

Henk Poort en Ernst Daniël Smid zijn daar in Nederland goede voorbeelden van en Hans Peter Janssens is in België een absolute aanwinst voor 'de opera van de gewone man'. Danckaert staat vooral heel ernstig mooi te zingen en houterig te spelen, en haalt daarmee de vaart enigszins uit de voorstelling.

Het Koninklijk Ballet van Vlaanderen is inmiddels een degelijk opleidingsinstituut geworden voor Vlaams musicaltalent. Maar ook Nederlanders vinden er regelmatig onderdak. In Les Misérables laat Addo Kruizinga als studentenleider Enjolras definitief zien dat hij tot het keurkorps van musicalartiesten behoort. De lievigheid die hem in vorige rollen in Jesus Christ Superstar en West Side Story nog wel eens dwars zat, is nu gelukkig verdwenen.

Net als Kruizinga speelde de Vlaamse Hilde Norga ook in de Van den Ende productie West Side Story, en nog recenter in Jekyll & Hyde. Zij behoort tot het beste dat het Koninklijk Ballet van Vlaanderen heeft voortgebracht.

De rol van Fantine, de fabrieksvrouw met het onwettige kindje (het stroperige logo van de voorstelling) is klein, maar emotioneel buitengewoon heftig. Zij gaat heel knap precies tot het randje. Vooral op de schaarse momenten dat het enorme podium ontdaan is van de decorpoespas bewijst zij haar grote klasse.

Het is de bedoeling dat Les Misérables pas uit de Antwerpse Stadsschouwburg zal verdwijnen als de zaalbezetting onrendabel is geworden. De Nederlandse versie met Henk Poort trok al 650 duizend bezoekers en in Duisburg en Londen draait de voorstelling al vele jaren. Of er ruimte is voor nóg een langlopende Misérables in de buurt is dus de vraag. Maar aan het niveau in Antwerpen zal het zeker niet liggen.

Patrick van den Hanenberg

Meer over