Beleefdheid rond Kerst

Vreemd genoeg heeft een van mijn familieleden een kalkoen gewonnen, en die kalkoen heet Esmeralda. Eigenlijk kwam de opwinding rond deze familiegebeurtenis een beetje ongelegen....

Marjolein Februari

Het was onschuldig begonnen. De NRC had een prijsvraag uitgeschreven: wie het slachtgewicht kon raden van de kalkoen op de bijgaande foto. Tot mijn naaste familie behoort tegenwoordig een echte kok, en die sloeg uit puur academische interesse aan het rekenen - hij kwam uit op 11.765 gram. Als je de feiten bekijkt, is er verder niet veel te melden, behalve dan dat de kalkoen 11.830 gram bleek te wegen en dat de kok en zijn vrouw de prijsvraag hadden gewonnen. De kalkoen werd opgenomen in onze gemeenschappelijke plannen voor Kerst, en ik beloofde te zijner tijd nog even met weemoed aan haar te denken. Arme Esmeralda.

Zo hernam het leven zijn loop, de prijsvraag raakte wat op de achtergrond, en in ons huis gingen de gesprekken natuurlijk allang weer over de beginselen van de democratische rechtsstaat. Maar midden tijdens een debat over de voorgenomen identificatieplicht - mijn huisgenoot was intussen op zoek naar een braadslee waar een kalkoen in zou passen - moest mij opeens iets van het hart. 'Weet je wel', vroeg ik, 'hoe die kalkoen heet?' 'Nee!', kwam het antwoord gesmoord vanuit de keukenkastjes, 'en ik wil het ook niet weten.' Dat leek me een verstandige reactie.

Het probleem was evenwel dat ik de naam van Esmeralda zelf niet meer kon vergeten. Die naam wierp zijn schaduw vooruit over de Kerst, alsof er iets was beëindigd nog voordat het was begonnen. En dit had niet simpelweg te maken met het lot van de kalkoen, want Esmeralda was een heel gelukkige kalkoen geweest, zo werd ons van alle kanten verzekerd. Nee, het had te maken met een etiquetteregel, zoals ik me die herinnerde uit Alice in Spiegelland.

De Zwarte Koningin van Spiegelland, misschien weet u het nog, stelde tijdens het diner iedereen beleefdheidshalve aan elkaar voor: 'Alice - Schapenbout: Schapenbout - Alice'. Vervolgens was het natuurlijk ondenkbaar dat Alice nog een plakje van deze schapenbout zou afsnijden, want, zei de Koningin: 'Het is tegen de etiquette om iemand aan te snijden aan wie je bent voorgesteld.' ('It isn't etiquette to cut any one you've been introduced to.') En toen Alice opmerkte dan maar liever niet meer te worden voorgesteld aan het nagerecht - 'anders krijgen we helemaal niets te eten' - was de Koningin haar toch weer net te snel af: 'Pudding - Alice. Alice - Pudding. Breng de Pudding weg!'

Als je het zo bekeek, zag het er dus niet best voor me uit, Kerstmis met Esmeralda. En tot overmaat van ramp bleek in NRC Handelsblad ook nog een discussie te zijn ontstaan over onze kalkoen. De meeste lezers toonden zich wel tevreden over het 'dierwaardige bestaan' van Esmeralda, die immers een 'scharrelkalkoen van een hobbyboer' was. Maar een paar lezers hadden zich opgewonden over de prijsvraag. 'Wat wordt de hoofdprijs van een volgende prijsvraag?', vroeg de een. 'Een weekend met een escortdame?' En een ander had een heel gedicht geschreven waarin het lot van de kalkoen werd afgezet tegen de christelijke kerstgedachte: 'Slaapt, gij Kerstenvrienden voort./ Wat deert het dat er wordt gemoord?' Ik kreeg er steeds minder zin in.

En dat dus allemaal terwijl ik aan het eind van het jaar gewoon tot afronding had willen komen. De kwestie met de kalkoen was me voor deze tijd van het jaar so wie so veel te particulier, ik wilde niet opnieuw opgeslokt worden door de details van een afzonderlijke zaak. In de relatieve rust van december had ik juist op zoek willen gaan naar algemene principes. Naar abstracties en generalisaties. Mijn eigen en andermans meningen van het afgelopen jaar overziend, zou ik me dan afvragen of daarin een patroon te ontdekken viel. Lagen er trage principes ten grondslag aan onze snelle reacties? Daarmee wilde ik me bezig houden. Niet met een kalkoen.

In deze opstelling leek ik ook nog eens steun te krijgen van de top van de Rotterdamse rechtbank, die toevallig net die dag voorstelde om eenvoudige rechtszaken te laten afdoen door de officier van justitie, of mogelijk zelfs door de politie. Volgens dit voorstel zouden de burgers hun simpele overtredingen kunnen afkopen met wat geld, terwijl de rechters dan alle tijd kregen om zich volop bezig te houden met principes. Maar nog terwijl ik dit bericht las, besefte ik alweer dat er volgens mijn diepste overtuiging helemaal geen verschil bestaat tussen principes en simpele gevallen. Er is geen moraal, en er is geen recht, buiten die oneindige rijkdom aan kleine gebaren en handelingen die hun plaats vinden in de wereld. Dergelijke kleine gebeurtenissen weren uit de rechtszaal, de enige plek waar recht wordt gesproken: het leek me de allerslechtste manier om het jaar af te ronden.

En zo kwam ik weer vanzelf terecht bij de concrete werkelijkheid van Esmeralda. Ik liet me dagelijks per telefoon van haar situatie op de hoogte stellen en ik zocht speciaal voor u naar een moraal. Maar aan het eind van de week is de zaak helaas op niets uitgelopen. Onze kok kwam tot de conclusie dat een kalkoen van 11.830 gram genoeg is voor meer dan 32 mensen: hij besloot Esmeralda daarom te reserveren voor Nieuwjaar. Nu weet ik niet hoe we de Kerst zullen doorbrengen; ik heb al iets horen mompelen over knolletjes, en over spruitjes. Maar goed, het gaat u alles welbeschouwd niets aan, en ik mag hier helemaal geen intieme details over mijn leven in de openbaarheid brengen. Toch wil ik u één ding wel vertellen. Wat we straks ook besluiten te eten met de Kerst, we wensen er beslist niet meer aan te worden voorgesteld.

Meer over