Behulpzaam brein

Wat critici of het publiek ook mogen vinden van de nieuwe Russell Crowe-film A beautiful mind, de wiskunde die erin voorkomt, deugt....

Martijn van Calmthout

Niet alle wiskundigen die de film zagen, zijn het daarmee eens. 'Het is alsof je een film maakt over Michael Jordan en er komt helemaal geen basketbal in voor', schreef een collega uit Boston venijnig.

Dave Bayer was de mathematical consultant voor de rolprent over de schizofrene wiskundige en Nobelprijswinnaar (1994) John Nash. Hij heeft, zegt hij wanneer hij na twee weken zeuren eindelijk toestemming van de filmmaatschappij krijgt om te praten, zich rotgewerkt aan de film. Spelenderwijs, dat wel. 'Ik had een beetje het gevoel dat ik van huis was weggelopen en bij het circus gegaan.'

Wat hem betreft was dat de moeite waard. 'Ik ken geen enkele film waarin wiskunde een zo prominente rol speelt', zegt hij tevreden. 'Als er één kid is die mijn vergelijkingen cool vindt en daarom wiskunde gaat doen, ben ik gelukkig.'

Regisseur Ron Howard huurde Bayer, geen Nash-expert maar in kleine kring wel bekend als popularisator, aanvankelijk in voor wat extra detaillering van het script van Akiva Goldsman. Maar daar bleef het niet bij. Het werd zijn werk om de getoonde wiskunde realistisch te laten ogen.

'Echte wiskunde ziet er ook voor een leek realistischer uit dan willekeurig gekrabbel', zegt hij stellig. De formules die Crowe in beeld opschrijft, kopieert deze oscar-genomineerde acteur van Bayers voorbeeld buiten beeld.

Maar uiteindelijk zette hij ook zelf voor de camera vergelijkingen op papier, als hand double voor Crowe, produceerde hij voor de sets schoolborden vol formules, notities, schrijfblokken, hij tikte en illustreerde een denkbeeldig manuscript van de sleutelpublicatie van Nash.

Alle wiskunde die in beeld komt, is in elk geval in de geest van John Nash, de nu 84-jarige Nobelprijswinnaar die decennia lang worstelde met verlammende waanvoorstellingen, bezweert Bayer. 'In veel gevallen is wat je ziet, ontleend aan papers van zijn hand uit die periode. Andere keren ging het om het verbeelden van Nash' drang om zijn technieken toe te passen op de wereld om hem heen.' Bayer verdiepte zich maanden in Nash' methodes om daarmee vervolgens dramatisch interessante problemen echt uit te werken.

In een uiterste geval sloot Bayer zichzelf een middag op in een kantoor op de set, om een schoolbord vol te krabbelen, zoals de echte Nash dat had kunnen doen wanneer hij aan het werk was. Het is het bord dat Crowe tegen het eind van de film uitveegt. 'Omdat iets toevoegen te ingewikkeld zou zijn. Na die take vroeg Howard of ik het nog even wilde overdoen. Gelukkig met een brede grijns.'

Heftige kritiek uit wiskundige hoek kreeg de film bijvoorbeeld over een scene waarin Crowe naar ongelijkheden staart die hij op een vensterruit heeft geschreven, iets wat vooral filmwiskundigen lijken te doen, omdat het visueel zo aantrekkelijk is.

De bewering die daar staat, dat pi zit tussen nul en één, is natuurlijk onzin, dat weet toch iedere scholier, meesmuilden de deskundigen.

Bayer, geamuseerd: 'Rechtsboven op hetzelfde raam staat dat pi in dit geval een variabele is, niet het gewone getal pi. Nash schreef op school al papers over poker waarin hij het hele Griekse alfabet gebruikte, gewoon om te zieken. Die pi daar is een pesterijtje in de geest van Nash. En er zijn er meer. Wie kritiek heeft, moet wel opletten.'

Meer over