'Beheer Goudstikker was voorrecht'

De mogelijke teruggave van de Goudstikker-collectie leidt tot onrust. Ronald de Leeuw van het Rijksmuseum heeft er gemengde gevoelens over....

Van onze verslaggevers Rob Gollin Merlijn Schoonenboom

De roep van musea voor financiële compensatie voor hetbeheren van de Goudstikker-collectie is 'bevreemdend'. 'Ze hebbendankbaar dertig, veertig jaar van deze werken gebruik gemaakt.Bruikleen is geen recht, maar een voorrecht.'

Directeur Ronald de Leeuw van het Rijksmuseum betrekt zeldenin de openbaarheid de stellingen, maar dit keer voelt hij zichgeroepen te reageren. De ophanden zijnde beslissing over deteruggave van 267 schilderijen die ooit in het bezit waren vande joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker maar in de TweedeWereldoorlog naar Duitsland verdwenen, leidt tot onrust in demuseale wereld. Alexander van Grevenstein, directeur van hetBonnefanten in Maastricht, zal een tegemoetkoming van de overheidvragen. Zijn museum heeft 'meer dan een ton' aan eigen geldgestoken in restauratie, beheer en publicatie van 'dertig totveertig' schilderijen uit de vroege Italiaanse Renaissance.Directeur Jetteke Bolten van de Lakenhal in Leiden hoopt opgezamenlijke actie.

De Leeuw, zelf ook in afwachting van het besluit, kan zichhet sentiment wel voorstellen - 'je raakt gehecht aan de werken'.Maar een schadeloosstelling is 'niet logisch'. 'Je bentrentmeester geweest. Eventuele restauraties vloeien voort uit dietaak. Er is zorgplicht. De werken hebben gefunctioneerd voor hetpubliek. Over een tegenprestatie moet je dan niet moeilijk doen.Als ze niet bruikbaar waren geweest, was er ook de mogelijkheidze terug te geven.'

Ook het Rijksmuseum heeft een lijst ontvangen van werken diemogelijk moeten worden afgestaan. Het gaat om drie tapijten enzestien schilderijen, waaronder Rivierlandschap met veerpont vanSalomon Ruysdael, Het offer van Iphigeneia van Jan Steen enCosimi III de Medici in harnas van Gerard ter Borch. Op ditmoment bevindt zich alles in depot, maar het museum zal allemedewerking verlenen als de claim van Goudstikkers schoondochterMarei von Saher wordt gehonoreerd.

Volgens De Leeuw zijn de gevolgen voor het Rijksmuseumbeperkt. 'Natuurlijk zal je wel wat gaan missen. Die Ruysdaelheeft hier altijd op zaal gehangen. Voor sommige werken zijn eralternatieven. We hebben bijvoorbeeld meer van Jan Steen.' Maarvoor de kleinere musea, zoals Het Prinsenhof in Delft of hetRijksmuseum Twenthe, zal er volgens hem wel sprake zijn van eenforse aderlating. Goudstikker-schilderijen vormenhoofdbestanddelen in de collectie.

De Leeuw wil de helpende hand bieden. De instellingen metgrote verzamelingen zouden de leemtes in de kleinere musea kunnenopvullen met bruiklenen. 'Gewoon, collegiaal. Je kunt heel goednagaan of er van de schilderijen die weggaan, elders equivalentenbestaan.'

Binnen de museale wereld wordt niet alleen op financiëlecompensatie gehoopt. Het Rijk zou ook op een andere manier kunnenbijspringen. Directeur Frits Duparc van het Mauritshuis zegt zich'goed te kunnen voorstellen' dat met financiële hulp van deoverheid wordt geprobeerd om voor Nederland belangrijke stukkente behouden. De Leeuw ziet daar wel iets in. Zijn museum kochtin 2003 met staatssteun voor 1,5 miljoen euro bij Christie's inLonden een vergulde schenkkan van Johannes Lencker terug. Die wassinds 1954 in beheer in Amsterdam, maar moest in 2002 wordenafgestaan aan erven van de joodse familie Gutmann. Alsvoorbeelden van werk met icoonstatus uit deGoudstikker-verzameling noemt hij Gezicht op Delft van de 17deeeuwse schilder Daniël Vosmaer in het Prinsenhof en Landschapmet een episode uit de verovering van Amerika (1540) van JanMostaert in het Frans Hals in Haarlem.

'Maar geen misverstand: zo'n aankoop moet geen onderdeel vaneen deal zijn. In geval van teruggave moet mevrouw Von Saher inalle vrijheid en volgens eigen overtuiging kunnen beslissen watze met de werken gaat doen. Aan haar is de keuze.'

De Leeuw zegt er geen problemen mee te hebben indien de claimwordt gehonoreerd. 'Er is geen schijn van twijfel dat er rechtgedaan moet worden. Feiten worden nu in een ander licht gewogen.'

Meer over