'Beethoven slaat je altijd met emotie om je oren'

'Ik zou heel gelukkig zijn als ik de rest van mijn leven niets anders meer dan Haydn, Mozart en Beethoven hoefde te spelen.' Ronald Brautigam meent het....

'Heerlijk', vindt hij het, om zo'n hoekje van het repertoire helemaal uit te diepen. 'Het gekke is, hoe meer tijd je eraan besteedt, hoe meer tijd je ook weer nodig hebt. Je blijft er je hele leven aan bezig.'

Brautigam zette eerst zijn tanden in de complete pianosonates van Mozart, die in 1996 door het Zweedse label BIS werden opgenomen. Daarna kwamen de meer dan vijftig Haydnsonates, waarvan de opnamen bijna zijn afgerond. En natuurlijk heeft hij zich ook al uitgebreid beziggehouden met de 32 Beethovensonates, die vanaf volgend jaar op cd zullen worden gezet.

Steeds met 'live-confrontaties' in de Amsterdamse Waalse Kerk waar hij zijn uitvoeringen voor het eerst op publiek loslaat. Ook dit weekeinde, tijdens een Joseph Haydn Weekend Festival. Behalve twee sonate-recitals geeft Brautigam een concert gewijd aan de trio's van Haydn, samen met violist Johannes Leertouwer en celliste Viola de Hoog.

Het is verleidelijk om ze alledrie op één grote hoop te gooien - Mozart, Haydn en Beethoven. 'Ze leefden in dezelfde tijd, woonden bij wijze van spreken bij elkaar om de hoek, en componeerden alledrie de meest geweldige muziek. Maar er is geen groter verschil', benadrukt Brautigam, 'dan tussen de sonates van Haydn en die van Mozart.

Mozart, dat is de meest verfijnde. Bij hem moet je de dramatiek bij wijze van spreken met een vergrootglas zoeken. Nee, dan Haydn. 'Saaie pruikenmuziek', volgens veel mensen. Maar Brautigam weet wel beter. Aardse, van volksmuziek doortrokken werken. 'Ik ken eigenlijk maar weinig componisten die zulke opzwepende muziek schrijven.'

Dat kan ook wel eens te maken hebben met de moderne piano, vermoedt Brautigam. 'Mozart gaat op een moderne vleugel heel goed. Je moet een beetje water bij de wijn doen, maar dan smaakt het toch nog heel lekker. Bij Beethoven, die je altijd om de oren slaat met emotie, is het: hoe meer klank, hoe beter.' En Beethoven was in zijn denken over piano's eigenlijk ook twintig jaar verder dan de bouwers om hem heen.

Maar Haydn op een modern instrument, dat doet hij niet meer. 'Haydn componeerde in zijn vroege jaren zelfs nog voor klavecimbel en klavichord. Zijn finales kun je niet met de vereiste intensiteit op een moderne vleugel spelen. Die laatste delen moeten het vaak hebben van een net iets scherper tempo dan je op een moderne vleugel kunt waarmaken. Juist dat heel snel door de bocht gaan maakt die muziek zo virtuoos en opwindend.'

Maar er is bij de fortepianisten natuurlijk nog een groot verschil tussen oud-oud en nieuw-oud. Een echte orginele oude piano kan prachtig zijn, maar Brautigam prefereert toch een McNulty-kopie van een Walterpiano uit 1795. 'Uit die tijd stammen de laatste sonates van Haydn, dus dat past wel zo'n beetje.'

Hij had ook - wat sommige puristen met veel enthousiasme propageren - voor iedere sonate een andere piano kunnen kiezen, want elke tien jaar ontwikkelde zich wel weer een nieuw instrument. 'Maar dan wordt het net zo'n soort lezing met lichtbeelden', vindt hij.

Bovendien wil hij dat zijn platenmaatschappij ook niet aandoen, dat gesleep met die piano's naar het Zweedse kerkje waar hij al zijn opnames maakt.

En nee, 'die historische verantwoordelijkheid of zoiets', dat maakt hem allemaal niets uit. 'Het idee: dit is het instrument waar de componist zelf mee gewerkt heeft zegt me niet zoveel. Pas in een veel later stadium ga ik dat interessant vinden. Eerst komt het pure geluid. Als ze een elektrisch pianootje zouden vinden dat exact hetzelfde kon doen als de fortepiano, dan speel ik daar net zo graag Mozart en Haydn op. Het gaat mij alleen om het eindresultaat.'

Hij heeft erop gespeeld, op Beethovens eigen piano. Afgelopen maart bij de Beethovenherdenking in het Beethovenhaus in Bonn. 'Je verwacht dat het geweldig zal zijn', zegt Brautigam. Maar de bedwelmende ervaring hield niet langer dan tien seconden stand. 'Daarna was het een ellende. De meerwaarde van het historische besef duurt heel kort, en dan moet je toch gewoon muziek maken. En dat kan vaak beter op een kopie.'

Meer over