Beertje Teddy geeft antwoord

Letterdoos? Letterkast? Zijn Nederlands is nog niet helemaal je dat. Op veel gebieden is hij sowieso nog een onbenul. Maar TV Teddy zal de kinderziekten snel de baas worden....

Die eerste ontmoeting met TV Teddy 'in levenden lijve' was even schrikken. Op de speelgoedafdeling van Harrods in Londen, het warenhuis dat alle wensen vervult, zat het beest met z'n geknepen tekenfilmstemmetje geheel draadloos te babbelen op de speelgoedafdeling naast een televisiescherm. In gesprek met een dame op de buis, die voor een schoolbord allerlei wetenswaardigheden aan de pluizige huisvriend meedeelde. Teddy gaf netjes antwoord, of reageerde met een geïnteresseerde wedervraag.

Bij hernieuwde kennismaking, na een zoektocht door de Nederlandse speelgoedbranche, blijkt de magie verbroken. 'Ik ben TV Teddy, het is tijd voor de tv. Een, twee, drie let's go. Wat ben ik blij om samen met jullie tv te kijken', kraait het beertje op de toonbank in een speelgoedwinkel in Haarlem.

Eigenaar P. van den Nowland - niet aangesloten bij een inkooporganisatie dus altijd zelf op zoek naar nieuwe ontwikkelingen op de markt - zag de interactieve teddybeer twee jaar geleden voor het eerst op de speelgoedbeurs in Neurenberg. Toen sprak Teddy nog geen Nederlands. Inmiddels wel, dank zij de implantatie van een andere chip. Van den Nowland was een van de eerste winkeliers in Nederland die de pratende teddybeer in huis haalde.

Op de videorecorder wordt een doosje met zender en antenne aangesloten, de 'praatdoos'. Vijf video's zijn inmiddels vertaald. Teddy's ogen knipperen en zijn mond gaat open en dicht als hij praat. Niet helemaal in de maat met de tekst, maar dat geldt ook voor de nagesynchroniseerde Anthony op het scherm. Anthony en Teddy spelen Sesamstraat-achtige spelletjes. Anthony ruimt zijn zolder op en Teddy geeft commentaar.

De vertaling heeft kennelijk hoofdbrekens gekost. 'Dit is een letterdoos', zegt Anthony met zo'n Amerikaanse brievenbus in zijn handen, die een Nederlands kind aan een beschuitbus zal doen denken. 'Een letterkast zul je bedoelen', luidt de raadselachtige reactie van Teddy. Anthony kiepert de brievenbus om en er rollen allemaal T's uit. Er volgt een spelletje en een liedje over de letter T.

Van den Nowland spoelt de videocassette een paar minuten door, maar Anthony vanaf de buis en Teddy op de toonbank pikken moeiteloos de draad weer op. Als de winkelier het zenderbereik van de Teddy wil illustreren met een rondje door de winkel ('hij haalt zeker acht meter') begint het knuffeldier onverstaanbaar te stotteren. De batterijen zijn aan vervanging toe.

Bij Harrods worden de schappen de laatste jaren in toenemende mate gevuld met interactief kinderspeelgoed met didactische inslag. Engelsen zijn dol op pre school-materiaal. In de Nederlandse speelgoedwinkels is het een relatief schaars goed. De smart toys liggen doorgaans op de achterste planken.

De spelletjescomputers van Nintendo en Sega verkopen als zoete broodjes. Dat geldt ook voor de draagbare gameboys. Vooral in vakantietijd. Tien uur in de auto naar Frankrijk, dan is het menig ouder wel wat waard als ze op de achterbank een poosje stil zijn. Van deze behendigheidsspelletjes worden alleen de begeleidende handboekjes vertaald. De teksten in de programma's zijn in het Engels.

Ook op de afdeling Gate Way van V & D domineren Nintendo en Sega. Eind vorig jaar begon V & D bij wijze van proef met deze afdeling in de vestigingen in Hoog Catherijne en aan de Kalverstraat in Amsterdam. Alles wat met video's, cd's, cd-i's, cd-roms en computerspelletjes te maken heeft, staat hier in schemerlicht uitgestald. Het kinderspeelgoed is naar de Gate Way verhuisd, maar het aandeel smart toys is voorlopig nog zeer bescheiden. Volgens V & D zijn er nog maar tien cd-i- en cd-romtitels op de markt. Die tien staan er.

Het Early Learning Centre, de Britse keten voor het 'betere speelgoed' met opvoedkundige inslag, in Nederland met vijf winkels vertegenwoordigd, is terughoudend met het uitbrengen van smart toys. Het bedrijf heeft een paar spelletjes van VTech en is in onderhandeling met de Virgin Record Stores over cd-roms. Volgens manager M. Haanappel is het bestedingsgedrag van de Nederlandse consument een probleem. Een kind hier krijgt minder speelgoed dan in Groot-Brittannië, Duitsland of Frankrijk. Per kind tot veertien jaar wordt 375 gulden aan speelgoed uitgegeven, dertig procent minder dan in andere Westeuropese landen.

Onderzoek van het Hoofdbedrijfschap Detailhandel wijst uit dat computerspelletjes vijftien procent van de omzet van kinderspeelgoed in Nederland vormen. In de Verenigde Staten en Japan ligt dit 'belangrijk hoger'. Driekwart van de Nederlandse jongeren tussen acht en 24 jaar zouden zich met computerspellen bezighouden.

Het kleine taalgebied zet de Nederlandse jeugd op achterstand als het gaat om de betere spelcomputer in de eigen taal. De hoge ontwikkelingskosten van programma's voor de Nederlandse markt zijn daar de belangrijkste oorzaak voor. In het basisonderwijs, waar het gebruik van de pc voorzichtig op gang komt, lijkt hoegenaamd geen belangstelling te bestaan voor deze ontwikkeling.

VTech is in Nederland marktleider op het gebied van spel- en leercomputers. Vanuit de gedachte dat een mens het meeste leert voor zijn vierde levensjaar heeft het bedrijf in Hong Kong een hele serie smart toys geproduceerd. Slechts een deel daarvan is in Nederland verkrijgbaar. Het zijn kubussen, ballen, telefoons, robots en dashboards met ronde vormen in primaire kleuren. Ze maken niet alleen geluid, maar praten vaak ook nog. Zoals het Sprekend Telefoonvriendje voor kinderen 'vanaf tweeënhalf', dat 'net als papa en mama leerzame opdrachten geeft'.

Naarmate de 'aanbevolen leeftijd' van de gebruiker vordert, veranderen gebruik en vormgeving in de richting van laptop of personal computer. Zoals de Super Smart Start, die ook in Nederland verkrijgbaar is. Het apparaatje heeft vijftien programma's op het gebied van spelling, rekenen en muziek. De computer praat in vier talen: Engels, Frans, Duits en Nederlands.

VTech is van oorsprong producent van telecommunicatie-apparatuur en computers. De hardware is de sterke kant van de multinational. De apparaten zijn mooi vormgegeven, de displays bieden evenwel beperkte ruimte voor tekst, wat de leesbaarheid niet bevordert. De software is duidelijk ontwikkeld voor de Amerikaanse markt. In de Benelux is VTech sinds eind 1992 actief. Elk jaar worden vijf produkten door de pr-manager van de Benelux-vestiging voor de Nederlandse markt vertaald.

De programma's worden lang niet altijd aangepast aan het Nederlandse kind. In het programma van de World Wizard Traveller komt Nederland bijvoorbeeld niet voor op de kaart van Europa. De Precomputer 2000 vraagt in het geschiedenisprogramma: 'In 1837 verkocht John Deere zijn eerste stalen ..... voor tien dollar.' Na twee pogingen tot raden - wie is in godsnaam John Deere? - geeft de computer op de display de foutmelding, gevolgd door het goede antwoord: 'ploeg'.

Dat is nog geen reden tot schaamte voor gebrek aan historische kennis, want ook de Grote Winkler Prins wist dit niet. Voor de levensloop van deze Amerikaanse uitvinder van landbouwmachines heb je de Brittannica nodig of een ander Angelsaksisch naslagwerk.

Bij Jumbo wordt omgekeerd geredeneerd, zegt V. Trossèl, een Neerlandica met ervaring in het onderwijs en het uitgeven van kinderboeken, die verantwoordelijk is voor produktontwikkeling bij Jumbo. Het Nederlandse bedrijf, dat naam maakte met bordspellen, besloot vijf jaar geleden dat aansluiting moest worden gezocht bij de nieuwe techniek. Samen met een bedrijf in Californië werd de Computer Electro ontwikkeld. Een geavanceerde variant op het aloude spel met de stekkers en de draadjes.

Bij Jumbo stond de software voorop. 'Wij zijn uitgegaan van waar we goed in zijn: educatief materiaal. Er zijn te veel computers op de markt waarbij het gaat om het apparaat', aldus Trossèl. De Electro-computers - er is ook een juniorversie - werken met mooi vormgegeven speelkaarten. Jumbo werkt nauw samen met het Amsterdamse kindermarketingbureau Kid Wize en met scholen.

VTech mag marktleider zijn, de computers van Jumbo steken in kwalitatief opzicht met kop en schouders boven het aanbod uit. In onderwijstermen zou je van zelfcontrolerend leermateriaal spreken. Alle spelletjes kunnen getweeën in competitie worden gespeeld, waarbij de denktijd per speler kan worden ingesteld. Ook worden blanco kaarten geleverd met een handleiding om zelf een spel te maken. Waarom de computers geen koptelefoon hebben die de elektronische muziekjes en geluidseffecten kan smoren, is echter een raadsel.

TV Teddy begint na een middagje eigenlijk al behoorlijk op de zenuwen te werken. Het stramien is introductie, instructie (taal, tellen, muziek) tekenfilmpje. De leeftijdsgrens 'boven vijf jaar', is een onderschatting van het kind, of een overschatting van het ding.

De beer op de zitbank is niet alleen interactief, maar vooral hyperactief. Het kleine monster kletst onafgebroken. Als het zelfs bij de vermelding van het copyright op de aftiteling roept: 'Oh, dat is zeker van die advocaten', vraagt dochterlief van acht of dat ding uit mag. 'Het stoort zo' bij het kijken naar de filmpjes.

Meer over