Beeldschoon en helaas ook doodsaai

Halverwege de tocht door het sprookjesbos begint Atlas' remix te vervelen.

Ze zijn het minst sexy van alle ledematen: de schouder, de pols, de knie en de enkel. Toch spelen juist zij de hoofdrol op de tien grote en kleinere televisies uit de installatie Joints 4tet for Ensemble (1971-2010). De rustig kronkelende en zwikkende ledematen tonen de fabelachtige lichaamsbeheersing van de Amerikaanse danser en choreograaf Merce Cunningham (1919-2009), die de dans terugbracht tot zijn kern: beweging. De manier waarop de ledematen zijn gepresenteerd - in close-up, buiten gefilmd, beeldvullend, waarbij een elleboog verandert in een driehoek en een pols een horizontale streep trekt over meerdere schermen tegelijk - is van Charles Atlas (1949). Aan deze Amerikaanse videopionier wijdt De Hallen in Haarlem nu de tentoonstelling Discount Body Parts.

Atlas maakte de opnamen van de ledematen in 1971 met een super8-camera als probeersels. Pas toen Cunningham in 2009 overleed, haalde hij de opnamen uit een la, zette er de muziek van John Cage onder en maakte er de choreografie Joints van, die oogt als een abstract, bewegend schilderij.

Atlas heeft zijn bekendheid grotendeels te danken aan zijn tienjarige samenwerking met Cunningham in de jaren zeventig. Aansluitend bij de experimentele dans van deze maestro maakte hij registraties van dansoptredens die veel verder gaan dan registratie alleen. Atlas dwarrelt met meerdere camera's tussen de dansers door, zoomt in en uit, volgt hun bewegingen, mixt beelden uit het dagelijks leven door de opnamen heen, presenteert zijn live-registraties tijdens de optredens levensgroot op de wand. Media dance noemde hij zijn manier van werken, waarbij de camera onlosmakelijk onderdeel is van de choreografie.

Sinds een aantal jaar timmert Atlas aan de weg met nieuwe remixen van oude opnamen Drie daarvan zijn in De Hallen te zien. Zoals Joints aan Cunningham is gewijd, zo toont Atlas op de benedenverdieping door elkaar gehusselde fragmenten uit diverse mediadances in een speciaal voor de ruimte gemaakt sprookjesbos van negen schermen en projecties, soms op een los in de ruimte geplaatst plasmascherm, soms op de muur. In deze remix keert zowel de sensatie terug van Cunningham, die lijf en leden inzet om te tekenen in de ruimte, en zijn choreografieën, als van de destijds grensverleggende opnamen van Atlas. Maar halverwege de tocht door het sprookjesbos begint de remix te vervelen.

Nog sterker slaat de verveling toe bij de drie videoportretten, gebaseerd op beelden van de homo- en travestiescene waarin Atlas zich in de jaren tachtig bewoog. Het aardigst is die van de in 1994 aan aids overleden performancekunstenaar en Lucian Freud-model Leigh Bowery, die bont uitgedost en voorzien van met veiligheidsspelden vastgezette nepmond, een lied karaookt. Alsof de combinatie van vrolijke gekte en tristesse niet genoeg is, kiest Atlas ervoor de digitale trukendoos wijd open te zetten. Hij dient Bowery in fragmenten op, laat die fragmenten heen en weer over het scherm rollen en kleurt het beeld in tot het van plastic lijkt.

Wat bij Joints wel lukt, namelijk een intrigerend, nieuw werk maken met oude beelden, lukt bij de andere installaties niet. Daarvoor zwelgen ze te veel in vorm, technisch vernuft en esthetiek, en dat is behalve beeldschoon, helaas, ook doodsaai.

Charles Atlas: Discount Body Parts, De Hallen Haarlem, t/m 3/6. 21 mei, 20 uur, screening in de Toneelschuur Haarlem van Hail the New Puritan (1987), gevolgd door q&a met Charles Atlas. dehallenhaarlem.nl

undefined

Meer over