Nieuws

Beeld Chileense generaal, middelpunt van maandenlange protesten, van sokkel gehaald

Al anderhalf jaar wordt er in Chili geprotesteerd tegen de liberaal-conservatieve president Sebastián Piñera. Daarbij zijn al honderden standbeelden beschadigd. Deze week werd volksheld dan wel schurk Manuel Baquedano van zijn voetstuk gehaald.

Betogers verzamelen zich rond het beeld van Manuel Baquedano. Beeld AFP
Betogers verzamelen zich rond het beeld van Manuel Baquedano.Beeld AFP

De Chileense generaal en oorlogsheld Manuel Baquedano overleefde een conflict met de Peruaans-Boliviaanse Confederatie (1838), twee revoluties in eigen land (1851 en 1859) en een bloedige strijd met de inheemse Mapuches (1868). Zo mogelijk nog heldhaftiger is hoe hij postuum gedurende zestien maanden standhield terwijl hij werd beklad, bekrast en in brand gestoken. Tot deze week. Het bronzen middelpunt van Chileense volksprotesten is donderdagnacht van zijn sokkel gehaald. Ter reparatie, zeggen de autoriteiten. En nu is hij zelf onderwerp van protest.

Het Plaza Baquedano, ook bekend als Plaza Italia, in het centrum van Santiago de Chile is al bijna anderhalf jaar het decor van terugkerende protesten tegen de regering van president Sebastián Piñera. In het najaar van 2019 werd het plein het wekelijkse vertrekpunt van demonstraties en protestmarsen. Honderdduizenden overwegend jonge Chilenen eisten een eerlijker verdeling van de welvaart, laagdrempeliger toegang tot onderwijs en zorg, en een einde aan het dominante neoliberale marktdenken dat in Chili al heerst sinds de dictatuur van Pinochet (1973-1990).

Genocide

En altijd was daar te midden van het tumult de generaal op zijn sokkel. Als symbool van een niet altijd even nobel Chileens verleden werd ook hij door demonstranten verguisd. Zijn strijd tegen de Mapuches in 1868 bij de bezetting van La Araucanía geldt niet langer als een heldendaad. De ‘pacificatie’ van het rebelse inheemse volk wordt tegenwoordig door velen gezien als genocide.

De generaal wordt door militairen van zijn sokkel gelicht.  Beeld Javier Torres / AFP
De generaal wordt door militairen van zijn sokkel gelicht.Beeld Javier Torres / AFP

Maar het standbeeld deed bovenal dienst als onverwoestbare participant: als schildersdoek voor verf, een object om vlaggen aan op te hangen of vuurpijlen vanaf te lanceren, een barricade om achter te schuilen tegen traangasgranaten of simpelweg een boksbal om woede op af te reageren. De vraag is of de generaal met dit voetvolk had willen meevechten tegen de staat, maar feit is dat hij opnieuw, met dit leger van rebellen, een overwinning boekte.

Omstreden grondwet

President Piñera voerde sociale hervormingen door en schreef een referendum uit over Chili’s omstreden grondwet, die nog dateert uit de tijd van Pinochet. In oktober vorig jaar stemde een meerderheid voor het herschrijven van de grondwet. Komende maand wordt een commissie aangesteld die zich gaat buigen over de inhoud van het toekomstige fundament onder de Chileense democratie.

De vraag is of het bronzen beeld van generaal Baquedano de nieuwe grondwet nog zal meemaken. Toen het afgelopen week in brand werd gestoken, tot woede van het Chileense leger, en demonstranten maandag op Internationale Vrouwendag de benen van Baquedano's paard aanvielen in een poging het beeld omver te werpen, besloot de Nationale Monumentenraad dat de maat vol was. Donderdagnacht werd de generaal na 93 jaar van zijn voetstuk gehaald.

Bewakers houden de wacht bij het lege voetstuk van de omstreden generaal. Beeld Ailen Diaz / EPA
Bewakers houden de wacht bij het lege voetstuk van de omstreden generaal.Beeld Ailen Diaz / EPA

De raad bezwoer dat het beeld slechts toe is aan een opknapbeurt, na alles wat het in zestien maanden te verduren heeft gehad. Toch zijn patriottische Chilenen er niet gerust op; zij vrezen een knieval voor de progressieve demonstranten. Woensdag en donderdag verzamelden militairen en burgers zich rond het standbeeld om hun steun aan de generaal te betuigen. Het mocht niet baten. In een zes uur durende operatie werd Baquedano diep in de nacht los gefreest en van zijn sokkel gelicht.

Vrijdag ontwaakte Santiago de Chile met een voetstuk zonder held (dan wel schurk). De restauratie zou zomaar een half jaar kunnen duren, zei het hoofd van de Monumentenraad, verwijzend naar eerder herstelwerk van een ander beschadigd beeld. Tijdens de protesten hebben tot nu toe 319 monumenten schade opgelopen.

Meer over