'Bedrijven zijn gevoeliger geworden voor het milieu'

Was tot voor kort de overheid bondgenoot van de milieubeweging, tegenwoordig is dat het bedrijfsleven, zegt voorzitter B. van Ojik van Milieudefensie....

Van onze verslaggeefster

Marieke Aarden

DEN HAAG

'Als we vijf jaar geleden bij een aandeelhoudersvergadering van Philips of Shell verschenen, werden we ontvangen met boegeroep. Nu wordt er geapplaudiseerd.' De relatie tussen het bedrijfsleven en de milieubeweging is sterk veranderd, constateert B. van Ojik, voorzitter van de Vereniging Milieudefensie. De vereniging viert vandaag haar 25-jarig bestaan.

Het feest heeft plaats op de dorpsweide van Wijk aan Zee. Dat is niet toevallig, want zo vormt de viering ook een protest tegen de mogelijke aanleg van een tweede nationale luchthaven. Een van de locaties is een eiland in zee.

De banden van de milieubeweging met de overheid zijn een stuk minder nauw geworden, zegt Van Ojik. 'Vijf jaar geleden was de overheid onze natuurlijke bondgenoot en waren bedrijven onze natuurlijke tegenspeler. Nu nemen we directeuren van bedrijven mee als we met de overheid onderhandelen.

'De overheid is afgestompt en reageert niet meer op de milieubeweging. Bedrijven daarentegen zijn gevoelig geworden voor milieukwesties en willen juist hun sociale gezicht laten zien.'

Bedrijven hebben een betere antenne voor wat er in de samenleving speelt dan de overheid, en ze zijn bovendien angstiger voor wat de milieubeweging kan losmaken. 'Ze hebben de consumentenboycot van Shell voor ogen.' Van Ojik doelt op de crisis rond de Brent Spar, toen Duitse automobilisten massaal bij concurrenten gingen tanken omdat Shell het productieplatform in de Noordzee wilde afzinken.

'Soms is de aankondiging dat we stampei komen maken al genoeg om zo'n bedrijf over de streep te trekken. Dat gebeurde bijvoorbeeld bij Philips, dat het vertikte mee te werken aan het inzamelen van afgedankte televisies, platenspelers, video's en huishoudelijke apparaten.'

Milieudefensie mikt op grotere bedrijven. 'Hoge bomen vangen veel wind en daarom zijn grote bedrijven ook gauw the bad guys. Shell, Unilever en Philips kun je op een geweldige manier aanspreken op hun foute gedrag.'

Dat milieuonderwerpen minder in de belangstelling staan, wijt Van Ojik onder meer aan het kabinet, dat volgens hem weinig consistent is. 'Eerst is de leuze dat het milieu bij jezelf begint. Dan gaat het kabinet Schiphol uitbreiden en de glastuinbouw subsidiëren. Dan moet alles weer duurder worden vanwege het milieu en daarna hoort de burger weer dat het allemaal wel meevalt met de vervuiling. Die burger gaat denken dat de overheid alleen maar geld uit zijn zak wil kloppen.'

Door die houding heeft de overheid de milieubeweging in de armen van het bedrijfsleven gedreven, meent Van Ojik. De milieubeweging gaat zich als een soort vakbond opstellen. Dat betekent onderhandelen en compromissen sluiten. 'Als wij onze zin niet krijgen, komen we met een blokkade. Dat wordt steeds meer ons model van actie.'

Van Ojik mikt met name op D66 en de PvdA om de politiek weer wat milieugevoeliger te maken. 'Van Mierlo maakte 25 jaar geleden het milieu tot een politiek onderwerp. Hij was geraakt door het rapport van de Club van Rome. Zijn politieke erfgenaam Wijers zou iets soortgelijks moeten doen. Maar het is doodstil bij die man. Hij zegt voortdurend dat economie en ecologie goed samengaan, maar hij vertelt niet hoe.'

Een veeg teken is volgens Van Ojik dat minister De Boer van Milieu vindt dat ze elke maatregel voor de poorten van de hel moet wegslepen. 'Premier Kok zou haar wel eens kunnen helpen. Hij is nu drie jaar bezig en heeft de afspraken uit het regeerakkoord ongeveer uitgevoerd. Laat dit kabinet nu eens echt een nieuwe weg inslaan met een schone economie.'

Meer over