Bedachtzame sfinx die slechts leeft voor de politiek

Zijn critici noemen hem sluw als een vos, zijn vrienden vinden hem een beminnelijk bestuurder. Johan Remkes (53) is een politiek dier, bedreven in alle Haagse spelletjes....

Michiel Kruijt

In Den Haag - hij werd uiteindelijk door Frits Bolkestein naar het centrum van de macht gehaald - opereerde Remkes jarenlang op de achtergrond. Als Kamerlid en staatssecretaris viel hij niet op. Hij deed in Paars II de volkshuisvesting. 'Een rasbestuurder', zegt zijn grootste opponent van die jaren, Adri Duijvestein (PvdA). 'We botsten vaak: ik vond hem te weinig idealistisch. Hij is geen man van vergezichten. Maar hij is buitengewoon slim. In de politiek draait het bij elk onderwerp altijd om twee of drie kernpunten. Die weet hij goed te definiëren en dan zit hij midden in het hart van het politieke debat. Alle complexiteit en details laat hij vervolgens graag aan zijn ambtenaren over.'

Dat gebrek aan diepgang kan de minister opbreken, waarschuwen zijn critici. 'Ik vind hem nonchalant', zegt Rendert Algra, woordvoerder politiezaken van het CDA. 'Op veel fronten straalt hij uit dat het hem eigenlijk niet interesseert. Aardige kerel hoor, maar als vragen te technisch zijn of hij zich onvoldoende in de materie heeft verdiept, gaat hij altijd een krachtdadig betoog houden met van die uitspraken waarmee iedereen het wel eens is. Zijn politieke statements worden goed verstaan, maar op wat moeilijker vragen blijft hij de Kamer vaak het antwoord schuldig.'

Geert Wilders (VVD): 'Hij is niet de meest daadkrachtige minister, om het netjes uit te drukken. Op het terrein van terrorismebestrijding mis ik bevlogenheid, gevoel van urgentie. Hij past op de winkel, maar loopt niet voor de troepen uit. Daar schieten we nu niet zoveel mee op.'

Hilbrand Nawijn, inmiddels Kamerlid : 'Remkes is een slimme jongen, maar ik vind hem te traag in zijn zaken. Als bestuurder moet je ook een voortrekkersrol spelen. Dat mist hij. Hij is meer een man van het compromis. Hij neemt geen risico's.'

Ondanks die bedaagdheid is Remkes een van de weinige ministers die niet bang zijn af en toe te spelen met de onderbuikgevoelens in de samenleving. Zo schond Remkes herhaaldelijk de ongeschreven regel dat politici zich niet met rechtszaken bemoeien. Hij liet zich publiekelijk uit over het vonnis tegen de moordenaar van Pim Fortuyn (achttien jaar cel vond hij 'aan de lage kant') en over de twee mannen die in Venlo de student Steegmans zouden hebben doodgeslagen (die konden van de minister meteen 'een rotschop' krijgen).

'Hij is rustig van aard, maar hij heeft een groot registratievermogen', verklaart Hofstra. 'Hij weet wat er in de samenleving gebeurt en speelt daar soms op in. Dan kan het best zijn dat hij kritiek krijgt, maar een groot deel van Nederland is het natuurlijk wel met hem eens.'

En het misverstand rond de terreurbrief? 'Een bedrijfsfoutje', meent Hofstra. 'Kan een keer gebeuren.' Zijn CDA-collega Algra is minder vergevingsgezind: 'Het is die nonchalance weer. Wel graag voor de camera gaan staan, maar niet weten wat er precies aan de hand is.'

Het zal de minister, denken velen, niet snel nog eens overkomen. Al was het maar, omdat er met zijn functie ook persoonlijk veel voor hem op het spel staat. Kamminga: 'Hij is echt iemand die zijn hele leven op de politiek heeft ingesteld. Wij zeggen wel eens tegen hem: zou het niet verstandig zijn ook iets anders te doen in je leven? Maar het is en blijft een politiek dier.'

Meer over