RECONSTRUCTIEForum voor Democratie

Baudet stapt op als lijsttrekker: ultiem offer voor de secondant

Na het terugtreden van Thierry Baudet als partijleider is één ding duidelijk: het Forum voor Democratie van vóór maandagavond bestaat niet meer. Het is de uitkomst van een richtingenstrijd. Maar waarom heeft Baudet de radicale stap gezet?

Thierry Baudet tijdens de presentatie van de eerste tien kandidaten van Forum voor Democratie (FVD) voor de Tweede Kamerverkiezingen, eind oktober.Beeld ANP

Een boezemvriend, een vertrouweling, een geestverwant. Wat kandidaat-Kamerlid Frederik Jansen voor Thierry Baudet betekent, is al op vele manieren beschreven. Maandag bleek pas hoe belangrijk Jansen écht is voor de partijleider van ­Forum voor Democratie: liever dan zijn secondant op te offeren, stelt Baudet zijn eigen positie als lijsttrekker ter beschikking.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Spiekend door de jaloezieën van het FvD-partijkantoor aan de Herengracht in Amsterdam zag een NOS-camera hoe Baudet en Jansen maandagavond hun lot aan elkaar verbonden. Innig knuffelend en heen en weer wiegend bezegelden zij de beslissing die hun partij in een ongeëvenaarde chaos heeft gestort.

Baudets vertrek is de voorlopige uitkomst van een conflict dat afgelopen weekend plots ontvlamde, na maandenlang te hebben gesmeuld. FvD-kopstukken, senator Annabel Nanninga voorop, eisten publiekelijk de sanering van JFVD, de jongerenvereniging die wederom in opspraak was geraakt door racistische en antisemitische appjes. Partijleden, onder wie coördinatoren, hadden filmpjes gedeeld met teksten van de Duitse SS en lovend gesproken over naziparafernalia als het anti-Joodse boek Der Untermensch, schreef Het Parool.

Het JFVD-bestuur, onder leiding van voorzitter Frederik – of Freek – Jansen, onthief de coördinatoren uit hun functie en kondigde een onderzoek aan ‘om te kijken hoe dit in de toekomst beter kan worden voorkomen’. Het was bij lange na niet genoeg voor Nanninga en andere prominenten als europarlementariër Rob Roos. JFVD moest volledig worden opgeschoond, misschien zelfs opgedoekt. En Jansen? Die moest weg – per direct.

Gedreven steunpilaar

Mogelijk onderschatten zij daarbij de toewijding van Baudet aan Jansen, die veel meer voor hem betekende dan de fractiemedewerker en websitebeheerder die hij op papier slechts was. De intelligente en zeer gedreven Jansen, al vanaf het prille begin bij Forum betrokken, en Baudet waren politiek één. 

Hun ideeën over wat politiek nu ­eigenlijk hoort te zijn kwamen volledig overeen. Geen geneuzel op de Haagse vierkante meter, maar een meeslepende richtingenstrijd. Geen procentje koopkracht meer, maar het bouwen van een gloednieuwe zuil in de Nederlandse ­samenleving. Baudet en Jansen konden er samen tot in de nacht over filosoferen.

Dat de 28-jarige Jansen de noodzaak van een volledige ommekeer tot in zijn vezels voelde, bleek wel op het partijcongres van JFVD in juni vorig jaar. ‘De kracht is uit ons maatschappelijk ­lichaam gegaan’, sprak hij daar. ‘We zijn moreel verzwakt. Alles wat ons sterk maakt, breken we af... Het is de moraal van een zwakke bevolking, een bevolking die schaapachtig toekijkt terwijl de gevestigde machten hen in de hoek drijft.’

Alleen met ‘doorzettingskracht, discipline, overwinningsdrang, ja, zelfs overheersingsdrang’ kon Nederland zijn noodlot afwenden, aldus Jansen. Het enige tegengeluid die middag was Annabel Nanninga. ‘Mensen willen dat we dingen bereiken’, zei zij. Met ‘voortdurend intellectuele discussies voeren die controversieel zijn’, waarschuwde Nanninga, zou de partij de gewone Nederlander van zich vervreemden.

Het legde een tweedeling bloot die ­nadien zou blijven bestaan. Aan de ene kant de stroming-Baudet, die neerkeek op praktische politiek en met niets minder dan een ‘renaissance’ genoegen nam. Aan de andere kant FvD’ers als Nanninga, die zich in de gemeenteraad en provinciale staten juist dagelijks inzetten voor de aanleg van een nieuwe wildtunnel of ruimere openingstijden voor musea.

Die laatste stroming kon zich neerleggen bij de uitspattingen van Baudet cum suis zolang de partij zetels bleef winnen. Voor meer dan 25 Tweede Kamerzetels, zoals de partij halverwege 2019 peilde, hadden zij best een uil van Minerva over. Problematisch werd het pas toen de partij virtuele zetels begon in te leveren. Sinds de coronacrisis, waarin Baudet nauw optrekt met coronasceptici, lijkt de vrije val niet meer te stuiten. Forum peilt op een schamele 4 tot 8 zetels, lichtjaren verwijderd van de verkiezingswinst die vorig jaar nog mogelijk leek.

Ook de behandeling van het extreme appverkeer door JFVD’ers leidde intern tot grote onrust. In april schreef HP/De Tijd voor het eerst over de appjes, waarin jonge partijleden de draak staken met Anne Frank en het nationaalsocialisme prezen. Na veel vijven en zessen royeerde JFVD drie leden. Een grote schoonmaak kwam er niet – juist een groepje klokkenluiders werd door Jansen uit de partij gezet.

Beeld de Volkskrant

Pyrrusoverwinning

Vorige week prees Baudet de reactie van het JFVD-bestuur, nadat opnieuw extreme appberichten waren uitgelekt. ‘Uitstekend optreden’, schreef hij op Twitter. Toen Nanninga en andere partijgenoten de druk verhoogden en Jansen en zijn bestuursgenoten aankondigden ‘tijdelijk’ terug te treden, noemde Baudet dat opnieuw ‘uitstekend’.

De FvD-leider kon en wilde zich niet losmaken van Jansen en diens JFVD-vertrouwelingen, met wie Baudet zich na het vertrek van de belangrijke partijoprichter Henk Otten in de Tweede Kamer omringde. Volgens ingewijden lagen zij aan Baudets voeten. De partijleider hoefde van hen in ieder geval geen ­tegengas te verwachten, zoals eerder wel van Otten, die Baudet probeerde kort te houden.

Met het presenteren van de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer leek Baudet de interne richtingenstrijd definitief in zijn voordeel te beslechten. Daar stond Frederik Jansen op plek zeven, nog voor Wybren van Haga, die zich het afgelopen jaar zo gedienstig aan Baudet toonde in de Tweede Kamer. Eva Vlaardingerbroek, een andere geestverwant, stond zelfs op plek vijf. Nanninga, geliefd bij een ander deel van de achterban, was niet eens voor de Kamerlijst gevraagd.

Onduidelijk is wie in deze machtsstrijd aan het langste eind gaan trekken. Nanninga en de andere opstandelingen lijken een pyrrusoverwinning te boeken: ondanks de klachten over Baudets leiderschap blijft hij de man die Forum met zijn charisma en aantrekkingskracht groot maakte. Eén ding staat vast: het Forum voor Democratie van vóór maandagavond bestaat niet meer.

Lees ook: 

Thierry Baudet stapt op als lijsttrekker van Forum voor Democratie. Dat heeft hij zelf in een filmpje bekend gemaakt. 

Het vertrek Baudet stort Forum in chaos: is hij wel echt van het toneel verdwenen?

Freek Jansen was de spraakmakende voorzitter van de jongerenclub van Forum voor Democratie. Maandag werd hij ook degene die Baudet onbedoeld ten val bracht.

Vorige week uitten voor het eerst veel partijgenoten openlijk kritiek op de aanpak van de FVD-top.  Prominente senatoren en europarlementariërs van Forum voor Democratie eisten dat partijleider Thierry Baudet harder zou optreden tegen racisme en antisemitisme binnen jongerenclub JFVD. 

Meer over