Baskische terreurbeweging ETA levert vandaag de wapens in, waar blijft het gejuich?

Eindelijk is het zover: de Baskische terreurorganisatie ETA heeft aangekondigd zaterdag haar wapens in te leveren, zonder verdere voorwaarden. De Spanjaarden lijken er onverschillig onder. Hoe komt dat?

ETA-leden op militaire training in 1978. Beeld getty
ETA-leden op militaire training in 1978.Beeld getty

Op een geheime plaats, ergens in Frans-Baskenland, maakt de Baskische terreurorganisatie ETA zaterdagochtend bekend waar ze haar wapens heeft verstopt. Om niet te worden gearresteerd heeft de ETA 'handwerklieden van de vrede' ingeschakeld: bekende personen uit de Baskische samenleving die de coördinaten van de wapendepots zullen overhandigen.

De Baskische burgers zijn opgeroepen om massaal samen te komen in Bayonne (Frankrijk) om de ontwapening te vieren. Maar de ontvangers van de wapens, de Spaanse en Franse overheid, spelen de nurkse oom op dit feest. Waarom staat Spanje niet te juichen nu ETA zich ontwapent?

Argwaan

Het heeft ruim vijf jaar geduurd voordat de ETA heeft besloten dat ze toch eenzijdig, zonder voorwaarden te stellen, de wapens inlevert. In 2011 kondigde de terroristische organisatie al het einde aan van haar gewapende strijd, die als doel een onafhankelijk Baskenland had.

De ETA eiste in ruil voor ontwapening een einde aan het Spaanse spreidingsbeleid van gevangenen. Nu worden veroordeelde ETA-leden expres ver van Baskenland gevangengezet, als straf boven op hun gewone straf.

De conservatieve Spaanse regering weigerde in de voorbije jaren te onderhandelen. De boodschap was steeds dezelfde: de ETA moest zich ontwapenen én ontbinden, en voordat ze dat deed viel er niets te bespreken. Nu het dan zover is, reageert premier Mariano Rajoy nog steeds kortaf. 'De ETA heeft haar zoveelste aankondiging gedaan', zei hij. 'Ik wil er niet te veel over zeggen, want dat is de moeite niet. Laten ze zich maar ontwapenen. Dat lijkt me goed. Maar er zal niets komen in ruil voor niets.'

Misplaatst feest

Het is ook de feestelijke sfeer van de ETA die Spaanse politici stoort. 'Als ETA wil bekendmaken waar de wapens zijn, kan ze ook een e-mail verzenden aan de rechter in Parijs en dan het is klaar', zei de oud-leider van de sociaal-democraten, Alfredo Pérez Rubalcaba. 'Al deze gewichtigdoenerij is bedoeld om ons te laten geloven dat het goede jongens zijn.'

De ETA probeert op het moment van overgave te laten zien dat ze nog invloed heeft in Baskenland. Het is ook een trap na naar de slachtoffers en nabestaanden van de ETA-terreur. Daarom vinden velen dat een 'autoliquidatie' meer op haar plaats zou zijn dan de 'autohommage' die de ETA voor ogen heeft.

ETA is al verslagen

Van de ETA was al weinig meer over. Het terrorisme in Spanje werd verslagen. Door de onderhandelingskunst van links of de harde repressie van rechts - daarover heeft ieder zijn eigen versie van de waarheid.

Feit is dat de Franse en Spaanse autoriteiten de ETA steeds verder in het nauw dreven. Eind vorig jaar werd de laatste ETA-leider opgepakt in Frankrijk. Ook werden in oktober in een bos in Noord-Frankrijk kisten opgegraven waarin honderd vuurwapens zaten.

Wat er nog van de ETA rest, zit grotendeels in de gevangenis. Daarbuiten zijn er hoogstens enkele tientallen leden, schatten terrorismebestrijders onlangs in de Spaanse krant El Confidencial. De overgebleven etarras zouden zijn ondergedoken in Frankrijk, de rest van Europa en Zuid-Amerika. Vanuit Baskisch links klinkt het dat het er zó weinig niet zijn, maar dat het nu eenmaal moeilijk is lid te zijn van een organisatie die niet actief is.

Geen spijt

De ETA is verantwoordelijk voor meer dan achthonderd doden, twintigduizend gewonden, maar ook voor de angst die een hele samenleving bij de keel greep, jarenlang. Voor al die slachtoffers en nabestaanden is de terreur van de ETA nog niet voorbij, ook al levert ze de wapens in. Meer dan driehonderd aanslagen zijn nog niet opgehelderd. En de ETA heeft zichzelf nog niet opgeheven.

Het zit veel Spanjaarden dwars dat ze nooit spijt heeft betuigd. Vandaar dat intellectuelen en slachtoffers een manifest hebben opgesteld waarin ze eisen dat de beweging haar terreurverleden veroordeelt, 'om te garanderen dat dit geen tactisch spel is', waarbij de ETA het geweld kan blijven presenteren als 'heroïsche opoffering voor het vaderland'.

Hoop op nieuwe aanwijzingen

Hij was met zijn 17-jarige zoon op weg naar een voetbalwedstrijd van Real Zaragoza, toen Manuel Giménez Abad in 2001 met een kogel door zijn hoofd en twee door zijn borstkas werd doodgeschoten. Een paar maanden eerder was hij gekozen tot voorzitter van de conservatieve Partido Popular in Aragón, de partij die zich het felst verzette tegen Baskische onafhankelijkheid.

Zal het halfautomatische pistool dat toen werd gebruikt zaterdag worden aangetroffen in het wapenarsenaal van de ETA? En zou dat kunnen bijdragen aan het oplossen van deze moord? De ETA heeft aangekondigd 55 pistolen te zullen inleveren en 2.500 kilo aan explosief materiaal. Het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken gaat er niet van uit dat er een wapen bij is dat de ETA heeft gebruikt voor aanslagen. Maar slachtoffers zullen toch hopen op nieuwe aanwijzingen, waarmee moorden zoals die op Giménez Abad kunnen worden opgelost.

Meer over