Analyse

Barbados neemt afscheid van koningin Elizabeth: het Caribische eiland is vanaf dinsdag een republiek

Koningin Elizabeth komt aan op Barbados, oktober 1977.  Beeld  Anwar Hussein/Getty
Koningin Elizabeth komt aan op Barbados, oktober 1977.Beeld Anwar Hussein/Getty

Barbados heeft afscheid genomen van de Britse koningin en is vanaf dinsdag een republiek. In Groot-Brittannië speelt de vraag welke rol China hier heeft gespeeld.

Patrick van IJzendoorn

Toen de nog jonge kroonprins Charles in 1971 Barbados bezocht had hij de grootste lol, al stortte hij twee keer neer tijdens het paragliden. Een halve eeuw later staat zijn bezoek in het teken van een heel andere val: de ondergang van de monarchie op het Caribische eiland. Op de vroege maandagochtend zette hij, in het donker, voet aan de grond in hoofdstad Bridgetown, in de wetenschap dat hij nooit koning zal zijn in Barbados. De 288 duizend inwoners wonen vanaf dinsdag, exact 55 jaar na de onafhankelijkheid, in een republiek.

null Beeld

Het is voor het eerst in drie decennia dat koningin Elizabeth een deel van haar wereldrijk verliest, een rijk waar grote landen als Canada en Australië nog steeds deel van uitmaken. In 1966 was Barbados al onafhankelijk geworden, maar vorig jaar koos het progressieve eilandbestuur ervoor om ook een eigen staatshoofd te hebben. De nieuwe president, Sandra Mason, was voorheen de door Elizabeth aangestelde gouverneur-generaal. Zij zal een ceremoniële functie vervullen boven de gekozen premier Mia Mottley.

Black Lives Matter

Tijdens een grote ceremonie, maandagavond, zal zij de afscheid nemende prins de ‘Freedom of Barbados’ geven, een soort ereburgerschap dat gezien de historische rol van de kolonisator de nodige verontwaardiging heeft veroorzaakt op het Bovenwindse eiland. Bij de symbolische omwenteling heeft de Black Lives Matter-beweging als een katalysator gediend. Een jaar geleden kwam een standbeeld van Horatio Nelson ten val op het Nationale Heldenplein van de hoofdstad. De Britse zeeheld wordt verweten dat hij de slavenhandel steunde.

Barbados heeft een lange slavernijgeschiedenis. Volgens de advocaat en activist Lalu Hanuman zijn er nog steeds tastbare banden tussen het Britse koningshuis en dit verleden. In interviews wees hij op Kensington Palace, dat door koning Willem III van Oranje was gekocht met opbrengsten van de Royal African Company, die indertijd het alleenrecht had op de Engelse slavenhandel. Niet alleen zwarte slaven werkten hier in de suiker, maar ook Ieren die halverwege de 17de eeuw door Oliver Cromwell naar de Cariben waren verscheept.

Rihanna is de Queen

De constitutionele ommezwaai wordt minder groots gevierd dan de onafhankelijkheid in 1966. ‘Er is een gezonde spanning’, zegt de 22-jarige Kobie Broomes, multimediaredacteur bij Barbados Today, ‘ik merk dat veel mensen zich nog afvragen wat het in de praktijk gaat betekenen. Daar is weinig informatie over.’ Steun voor de republiek is er volgens hem vooral van de jongere generatie. ‘De ouderen hebben nog affiniteit met het koningshuis, kunnen zich nog bezoeken van Elizabeth herinneren. Voor jongeren is Rihanna de Queen. Zij komt hiervandaan.’

Een troost voor Elizabeth is dat Barbados – bijgenaamd Little England – wel zal blijven uitmaken van het Gemenebest van Naties. Het behoud van dit samenwerkingsverband van voormalige koloniën heeft de 95-jarige vorstin altijd na aan het hart gestaan. Door Britse politici is het, zeker na de toetreding tot de Europese Economische Gemeenschap in 1973, daarentegen verwaarloosd. ‘Na de onafhankelijkheid zijn we door Londen vergeten’, zegt Broomes, ‘wij Barbadians zijn altijd op onszelf aangewezen geweest, ook financieel.’

Beijings gulheid

Pas nu, na Brexit en de droom van Global Britain, is er een hernieuwde interesse bestaan. Maar is het te laat?

In The Times heeft de Conservatieve buitenlandspecialist Tom Tugendhat het vermoeden geuit dat Barbados onder druk van China afscheid heeft genomen van de Britse kroon, iets dat moeilijk te bewijzen valt. ‘China heeft investeringen in infrastructuur en ‘schuldendiplomatie’ gebruikt als controlemiddel.’ Afgelopen jaren heeft China een half miljard euro gestopt in de toerismesector van Barbados, een bedrag dat neerkomt op een tiende van het bruto binnenlands product (bbp). China zou hebben geprofiteerd van een opkomend nationalisme op het eiland.

Sinds 2005 heeft Peking omgerekend meer dan 800 miljard euro geïnvesteerd in 42 verschillende Gemenebest-landen, waarbij het ten dele gaat om goedkope leningen die zorgen voor afhankelijkheid. Dit past bij een strategische politiek die het uitbreiden van de invloedssfeer tot doel heeft. Door de ligging in de achtertuin van de Verenigde Staten zijn de Caribische eilanden extra aantrekkelijk voor China. De Britse minister van Buitenlandse Zaken heeft dit geopolitieke probleem onderkend en hoopt een inhaalrace te kunnen aangaan.

Bij Britse politici bestaat nu evenwel de vrees dat Barbados de republikeinse bal aan het rollen heeft gebracht.

Met zorg is dan ook waargenomen hoe China op Jamaica onder meer een tolweg heeft gefinancierd die de hoofdstad Kingston verbindt met de toeristische gebieden in het noorden van het eiland. Uit een opiniepeiling bleek onlangs dat maar 30 procent van de Jamaicanen een Britse monarch wil behouden als staatshoofd. De plaatselijke oppositie wil het voorbeeld van Barbados volgen. In Engeland heeft de conservatieve Daily Telegraph de situatie in ‘de West’ kort en bondig samengevat: ‘Wij hebben een koningin, de Chinezen hebben geld.’

Meer over