Barak zal stuiten op veel achterdocht

VANAF vrijwel elke muur, schutting en etalageruit keek een flatteus gefotografeerde of geschilderde Hafez-al Assad neer op minister van Buitenlandse Zaken Jozias van Aartsen....

Voor Madeleine Albright, Van Aartsens Amerikaanse ambtgenoot, zal Assad de komende dagen wel tijd hebben. Zij heeft dan ook de sleutel in handen voor de hervatting van het vredesoverleg met Israël. Zoals ze ook een einde kan breien aan moeizame, al weken durende onderhandelingen tussen Israël en de Palestijnen.

Of haar missie een doorslaand succes wordt, wagen westerse diplomaten in het Midden-Oosten echter te betwijfelen. Een hunner zegt 'dat nog nooit een bezoek van een Amerikaanse minister met zoveel onzekerheid omgeven was'.

Het zag er allemaal zo mooi uit, een paar maanden geleden, toen de nieuwe Israëlische premier Ehud Barak aantrad. Hij werd als een held op het Witte Huis ontvangen, na een diplomatiek bliksemoffensief in de regio. Voor het eerst sinds mensenheugenis prees Assad een Israëlische leider, en de Palestijnse voorman Yasser Arafat knuffelde zijn 'vriend en partner' bijna dood. Sindsdien zijn er echter nogal wat kinken in de kabel gekomen.

De reden is achterdocht, zoals Van Aartsen constateerde aan het slot van zijn eerste reis naar het Midden-Oosten. De Syriërs en de Palestijnen hebben, om hem nogmaals te citeren, moeite te wennen aan het idee dat Israël uit is op een 'alomvattende vrede' (Barak).

Het moet worden gezegd: de premier maakt het hen niet erg gemakkelijk om de periode van stagnatie en obstructie onder zijn voorganger Benjamin Netanyahu te vergeten. Met de Palestijnen kreeg Barak al snel bonje, toen hij wilde morrelen aan het zogeheten Wye-akkoord dat Netanyahu en Arafat vorig jaar sloten onder druk van de regering in Washington. Barak wilde de terugtrekking van troepen op de westelijke Jordaanoever uistellen, om spanningen en geweld tussen joodse kolonisten en Palestijnen te voorkomen. Hij zei dat hij de Palestijnen daarmee een dienst bewees. Dat argument maakte echter weinig of geen indruk.

Een akkoord is een akkoord, en dat moet worden uitgevoerd, stelden Arafat en de zijnen. Niettemin hadden ze geen andere keuze dan te gaan onderhandelen over vrijwel elk onderdeel van 'Wye'. Waardoor de situatie is ontstaan dat - wellicht weer onder auspiciën van de Amerikanen - een overeenkomst moet worden gesloten om oude afspraken te bevestigen. Niet bepaald een toonbeeld van het vertrouwen dat Barak wilde herstellen na de verloren jaren van Netanyahu.

Ook de liefde voor Barak in Damascus was snel bekoeld. De Syrische minister van Buitenlandse Zaken, Farouk al-Shara'a, bleek niet onder de indruk van de 'impressie' van zijn Nederlandse collega dat Barak een mens van goede wil is. Van Aartsen en andere Europese bezoekers togen de afgelopen weken met die boodschap uit Jeruzalem naar Damascus. De Syriërs zaten er niet op te wachten.

Ze willen maar één ding horen, en dat is, in de woorden van al-Shara'a: de onderhandelingen met Israël worden hervat op het punt waarop ze in 1996 waren afgebroken. Hetgeen volgens de Syriërs betekent dat Israël de in 1967 veroverde Golan-hoogvlakte geheel zal afstaan. Israël betwist echter die versie van de positie die de regeringen van Yitzhak Rabin en Shimon Peres hadden ingenomen.

Washington weet precies hoe de vork in de steel zit, kreeg Van Aartsen in Syrië te horen. De besprekingen tussen Syrië en Israël vonden plaats in Wye Plantation, hetzelfde Amerikaanse oord waar het laatste akkoord met de Palestijnen werd gesloten. Als iemand weet hoe ver Syrië en Israël destijds waren gevorderd, is het Albright.

Daarmee is het belang, maar niet het succes, van het bezoek van de bewindsvrouwe bepaald. Albright heeft vier dagen voor haar reis uitgetrokken. Het liefst zou ze morgen, aan het begin van de trip, in Egypte een overeenkomst tussen de Palestijnen en Israël bezegelen (Egypte werkt daaraan actief mee), om in het weekeinde in Damascus mee te delen dat het vredesberaad tussen Syrië en Israël wordt hervat.

Maar zelfs dan is het nog de vraag of ze straks in Damascus en Gaza-stad zal worden bejubeld, zoals onlangs in Kosovo. De 'alomvattende vrede' van Barak is nog ver weg. Wat ook het standpunt was van zijn leermeester Rabin over van de Golan-hoogvlakte, de nieuwe premier heeft al gezegd dat de Syriërs niet hoeven te rekenen op een duik in het Meer van Galilea. Barak zal zijn eigen grenzen trekken.

Dat de premier niet zomaar voortbouwt op het werk van zijn voorgangers, maakte hij al duidelijk met zijn pogingen het Wye-akkoord met de Palestijnen open te breken. Zijn meningen over delicate zaken die nog met hen moeten worden geregeld (de status van Jeruzalem, het lot van joodse nederzettingen, en de terugkeer van Palestijnse vluchtelingen) beloven zware onderhandelingen.

Ehud Barak zal nog op veel achterdocht stuiten. Het is niet alleen zijn voorganger die het ernaar heeft gemaakt.

Meer over