Banken vrezen komst tweede Fidel Castro in Brazilië

De introductie van de lulameter heeft in Brazilië tot grote opwinding geleid. Voor Nederlandse oren klinkt het ding als een nieuw ijkapparaat in een obscene wedstrijd, de ultieme degeneratie van het verschijnsel Big Brother....

De lulameter is een uitvinding van Goldman & Sachs, een van de grootste Amerikaanse investeringsbanken. Het is een informele index die het financiële risico van Brazilië tracht te meten naarmate de kans groter wordt dat de linkse kandidaat Lula in oktober de presidentsverkiezingen wint.

De index is een soort heksenkookpotje: Goldman & Sachs neemt de prijs van de dollar tegenover de real, voegt daar de stand van Lula in de peilingen bij, en voorspelt uit het mengsel waar de dollar zal staan na de verkiezingen. Het resultaat is voorspelbaar: wint Lula dan klimt de dollar tot boven de drie real, wint zijn voornaamste tegenstander José Serra dan zakt de koers naar 2,50.

Stemmingmakerij van het zuiverste water noemt de Arbeiderspartij van Luis Inácio da Silva, alias Lula, de naar haar leider vernoemde meter, die door de investeringsbank zelf wordt omschreven als een aardigheidje. Ook economen en politici van andere gezindten menen dat Goldman & Sachs een sfeer van paniek in financiele kringen probeert te scheppen om zo de uitslag van de verkiezingen te beïnvloeden.

De bank staat daarin niet alleen. Andere Amerikaanse investeringsspecialisten als Morgan en Merrill Lynch lieten eerder waarschuwingen horen met als kern dat met Lula als president Brazilië ten onder zal gaan. Voor de neo-liberalen is Lula nog altijd een soort tweede Fidel Castro die het grootste land van Latijns Amerika tot een soort prehistorisch communistisch bolwerk wil omvormen. Volgens de econoom Reinaldo Gonçalves, partijgenoot van Lula, is er sprake van een doelbewuste strategie: 'Als Goldman & Sachs een dergelijke index in de Verenigde Staten waren begonnen, zou de bank een claim van miljoenen te wachten staan wegens het toebrengen van morele schade.' Kandidaat Lula, in de laatste peilingen winnaar met 38 procent, reageerde laconiek: 'Wie had ooit gedacht dat een voormalig schoenpoetser zo belangrijk kon zijn op de beursvloeren.'

Het idee dat de internationale financiële markt de verkiezingen manipuleert om haar eigen belangen veilig te stellen, werd ook verwoord door niemand minder dan George Soros, de bekendste Amerikaanse speculant en tevens pleitbezorger van de arme landen: 'In de geglobaliseerde markt van vandaag stemmen niet de Brazilianen, maar de Amerikanen.' Soros heeft overigens de Brazilianen in een interview aanbevolen voor Serra te stemmen. Tenzij zij een crash à la Argentinië willen. Naar dit onheilsscenario verwijzen ook Serra en president Cardoso veelvuldig. Alhoewel zij geen namen noemen maar spreken over de mogelijkheid van een 'niet capabele president' die Brazilië tot financiële paria zal maken.

Het gevaar is niet denkbeeldig dat de markt haar eigen profetie tot een werkelijkheid maakt. De investeerders hebben de afgelopen weken de koers van de real opgedreven tot 2,80, de hoogste stand sinds elf september. In de tabel die het risico voor investeerders in diverse landen van de Derde Wereld meet, is voor Brazilië opgelopen tot 1300 punten.

President Fernando Henrique Cardoso voelde zich genoodzaakt de crisisstemming te pareren in een televisierede, waarin hij onderstreepte dat wie zijn opvolger ook moge zijn, de democratie in Brazilië geen enkel gevaar loopt. Maar de stemming daalde verder toen het IMF liet weten dat het risico bestaat dat Brazilië alsnog besmet zal worden door de crisis in handelspartner Argentinië.

Lula doet voor de vierde achtereenvolgende keer een gooi naar het presidentschap. De 56-jarige voormalige metaalarbeider is niet meer zo radicaal als voorheen: 'De wereld is veranderd en Lula ook.' Hij draagt tegenwoordig een pak en een das, en zegt bij herhaling dat hij de president van alle Brazilianen wil zijn. En ook zijn standpunt inzake een moratorium op de schuld heeft hij herzien. Recentelijk nog verklaarde de socialist dat hij alle financiële verplichtingen van Brazilië zal nakomen.

Bij de verkiezingen in 1989 waarschuwde de werkgeversvoorzitter nog dat 800 duizend ondernemers het land zouden verlaten indien Lula zou winnen. Zijn Arbeiderspartij heeft inmiddels de nodige bestuurlijke ervaring: vijf staten en 186 gemeenten waaronder de metropool Saõ Paulo, en de aangekondigde uittocht is achterwege gebleven.

Lula belooft meer aandacht te zullen schenken aan de gigantische sociale problemen van Brazilië waar 40 miljoen mensen van minder dan een dollar per dag moeten zien rond te komen. Maar zijn manoevreerruimte is niet veel groter dan die van welke andere president. Alleen al in 2003 moet Brazilie 50 miljard dollar aan binnen- en buitenlandse schulden aflossen en dat bedrag is voorlopig nog niet bijeengeschraapt.

Ruim drie maanden voor de verkiezingen heeft Lula in de peilingen een voorsprong van 15 procent op José Serra, ex-minister van Planning en Gezondheid van president Cardoso en kandidaat voor diens Sociaaldemocratische Partij van Brazilië.

Ondanks alle commotie hoeft de lulameter Luis Inácio da Silva niet fataal te worden. Goldman & Sachs, de Amerikaanse bank die overal verstand van schijnt te hebben, voorspelde eerder dat het Braziliaanse voetbalelftal de eerste ronde van het WK niet zou overleven.

Meer over