Bandietenland

Op het drielandenpunt van Paraguay, Argentinië en Brazilië ontmoet je alle personages uit een B-film. Cees Zoon ontdekt het fijnste smokkelparadijs van het westelijk halfrond, en bezoekt de grootste watervallen ter wereld....

Het mooiste bord staat bij de oprit van de brug, op het hek dat de file auto’s en motortaxi’s scheidt van de rij zwaar bepakte voetgangers. ‘Het is verboden handelswaren met bestemming Brazilië van de Brug der Vriendschap af te gooien.’

Alleen in een curieus land als Paraguay kun je borden tegenkomen in de orde van ‘verboden de wet te overtreden’ en tegelijk de zekerheid hebben dat dat dus precies op die plek wél gebeurt.

Voor mij uit lopen twee jongens die gebukt gaan onder een paar dozen met elektronische apparatuur. Wanneer aan de Braziliaanse kant de brug begint te dalen, zetten ze de dozen op de grond en wikkelen er een paar enorme touwen omheen. Razendsnel kiepen ze hun handelswaar met bestemming Brazilië over de leuning. Aan de oever van de rivier worden de dozen opgevangen door een stel andere jongens, en voor ik het weet zijn ze zowel boven als beneden uit het zicht verdwenen.

De grens tussen Paraguay en Brazilië is het fijnste smokkelparadijs van het westelijk halfrond. De brug over de exotische en wondermooie rivier Paraná verbindt de steden Ciudad del Este en Foz do Iguaçu, en is een soort lopende band voor illegale handelaren en hun koopwaar. ‘s Morgens stromen ze Paraguay binnen en vanaf het middaguur vult de hele oprit in Braziliaanse richting zich met een indrukwekkende file sacoleiros (letterlijk: pakjesdragers) die alle denkbare spullen meeslepen, van pakken luiers tot ghettoblasters en tractorbanden.

De handel loopt terug, klaagt iedereen. Nou, dat valt aan de drukte niet af te zien. De hoofdstraat van Ciudad del Este, een grote openluchtmarkt, staat afgeladen vol met Braziliaanse bussen. Hier, niet ver van de grootste watervallen ter wereld, tref je handelaren uit heel Brazilië. Sommigen huren een bus en vullen die met passagiers die tegen een kleine vergoeding op de terugweg de maximaal toegestane hoeveelheid spullen meenemen. Vooral elektronica, want die is door de lage belastingen in Paraguay een stuk goedkoper.

De Braziliaanse overheid probeert de smokkel aan te pakken, maar dat lijkt een verloren gevecht. Je kunt je spul van de brug af kiepen. Maar dat is niet eens nodig. De auto waarmee ik de brug en de grens oversteek, wordt vrolijk doorgewuifd door de Braziliaanse douane. Zelfs mijn paspoort hoef ik niet te laten zien. Aan de andere kant van het Braziliaanse plaatsje Foz do Iguaçu is nog een brug. Die leidt naar Argentinië, en daar is de controle iets strenger maar ook niet om over naar huis te schrijven.

Welkom bij de Triple Frontera, het drielandenpunt van Paraguay, Brazilië en Argentinië. Precies in het hart van Zuid-Amerika, en heel ver weg van de bewoonde wereld: Sao Paulo ligt op 1000 kilometer, Buenos Aires op 1350 en Asunción, de meest provinciale hoofdstad van het continent, op 320.

Het heeft weinig van doen met zoiets onschuldigs als ons Vaals, waar vandaag de dag niet eens meer grenzen zijn. De Triple Frontera is puur bandietenland: smokkelaars, directe nazaten van gevluchte nazi-Duitsers, wapenhandelaren, drugshandelaren, vrouwenhandelaren, pornoboeren en spionnen. Alle personages van de stevige B-film lopen hier in groten getale in het wild rond.

[Zie verder Pagina R05]

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
[Vervolg van pagina R01]

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
Behalve gespuis en handelaren tref je nog een derde soort aan op het drielandenpunt van Paraguay, Argentinië en Brazilië. In forse aantallen: toeristen. De twee bruggen brengen je naar een van de grootste natuurspektakels in de wereld. De watervallen van Iguazu, zoals het op z'n Spaans wordt geschreven, zijn van zo’n verpletterende omvang en schoonheid dat je dagen nodig hebt om van de ervaring bij te komen.

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
Niet voor niets vormen ze met grote regelmaat het decor voor betere films. James Bond voert er in zijn nieuwe film (net als in zijn oude Moonraker) capriolen uit; Indiana Jones overleeft in zijn laatste avontuur de watervallen; Robert de Niro verdronk er als missionaris bijkans. En o ja, Osama bin Laden was hier ook.

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
Schitterend hoor, denk je eerst, alleen een stuk minder angstaanjagend dan in de films. Maar dan sla je op het kronkelpad door de jungle een hoek om en blijkt de volgende reeks watervallen al behoorlijk onstuimiger. En na de volgende hoek zijn er nog meer, nog voller, en zo door tot je uiteindelijk in het hart belandt en gehuld wordt in een nevel van opspattend water.

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
Iguazu betekent in de inheemse Guaraní-taal ‘Groot Water’, en dat is niets te veel gezegd: 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen in een halve cirkel met een doorsnee van bijna vier kilometer. Ogen en oren kunnen die overdaad nauwelijks aan.

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
‘Poor Niagara’, verzuchtte Eleonor Roosevelt ooit bij het aanschouwen van de grootste watervallen ter wereld. Sommige van de waterstromen zijn met 80 meter een stuk hoger dan die van Niagara en de uitgestrektheid van het verval in de rivier verslaat ruimschoots de Victoria Falls. Het spektakel in de basaltrotsen van de Zuidamerikaanse jungle is al meer dan een miljoen jaar oud. De rivier Iguaçu heeft 1300 kilometer afgelegd vanaf zijn bron in het zuiden van Brazilië wanneer hij zich hier de diepte in stort om zich even verderop te verenigen met de Paraná.

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
De cataratas liggen voor 70 procent op Argentijns grondgebied en voor 30 procent in Brazilië. Beide kanten hebben hun plus. In het Argentijnse deel kun je dichterbij komen en zelfs in een grote rubberboot onderlangs dobberen, terwijl je in Brazilië het mooiste panoramazicht hebt.

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
De watervallen hebben elk hun eigen naam, zoals De twee zusters, Adam en Eva of De Drie Musketiers. De beroemdste, krachtigste en volste is de Duivelskeel, die de grens tussen Brazilië en Argentinië vormt. Hier sta je in een witte watermassa omringd door oranje en rode grond en de ontelbare tinten groen van het tropisch woud met vogels in alle denkbare kleuren.

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
Een legende van de Guaraní-indianen vertelt dat de watervallen van Iguazu het werk zijn van de god van het bos. Die was zo boos toen zijn vriendin ervandoor ging met een jonge strijder in een kano dat hij prompt de complete rivierbedding liet instorten. Zo’n verhaal geloof je maar al te graag wanneer je je hier staat te vergapen.

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
Een hardnekkig ander verhaal wil dat Osama bin Laden de watervallen van Iguazu heeft bezocht. Het bewijs daarvoor zou een foto zijn die is gevonden in een hut in Afghanistan. Een hotel in Foz do Iguaçu greep het gerucht aan voor een flitsende promotiecampagne: ‘Als zelfs Bin Laden zijn nek heeft geriskeerd om hier te komen, moet het wel iets heel bijzonders zijn.’

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
De naam komt niet helemaal uit de lucht vallen, want zelfs de Amerikaanse regering fronst de wenkbrauwen bij het horen van de naam Triple Frontera. Volgens Washington is de driehoek Iguazu (Argentinië), Foz do Iguaçu (Brazilië) en Ciudad del Este (Paraguay) ‘een bedreiging voor de wereld’, omdat het een grijze zone zonder wet is die zich onttrekt aan de controle van regeringen, en een grote Arabische gemeenschap heeft die het internationale terrorisme zou financieren.

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
Tot 2001 was het vooral Hezbollah dat hier geld vandaan haalde, en na 9/11 is het drielandenpunt een soort alternatieve bank van Al Qaida. Twee jaar geleden nog zei de Amerikaanse staatssecretaris van Financiën Patrick O’Brien dat vanuit deze streek ‘miljarden dollars’ naar Hezbollah worden gesluisd. De regeringen hier noemen dergelijke opmerkingen een overdaad aan fantasie. De verdachtmakingen leidden direct na 9/11 tot een ineenstorting van het toerisme rond Iguazu, maar dat bleek een kortstondige dip.

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
Dat er zat geld circuleert in dit smokkelparadijs ontkent niemand. Na Hong Kong en Miami is dit de plek waar het meeste contant geld omgaat in de wereld, tussen 12 en 14 miljard dollar per jaar, volgens Amerikaanse schattingen.

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
‘Ja, er wonen veel Arabieren hier, vooral Libanezen’, zegt gids Marcelino Kunkel. ‘Duizenden. De meesten hebben hun huis in Foz do Iguaçu en hun handel over de grens in Ciudad del Este.’ Gewone immigranten die overal in Latijns-Amerika te vinden zijn, zoals er in elk boek van García Márquez wel een Libanees voorkomt die de dorpswinkel runt. Hun vermeende connecties met het terrorisme noemt Marcelino onzin, al hebben sommigen goed geld en duidelijke sympathieën: ‘De familie Bakarat verbergt haar sympathie voor Hezbollah niet, zegt dat dit een legale partij is in Libanon en dat ze daar dus openlijk fondsen voor mogen werven in hun elektronicazaken.’

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
Aan het einde van de dag begint Marcelino ineens Duits tegen me te praten. Onaangekondigd, om te testen. ‘Hollanders spreken toch Duits, hé?’ Zoals uit zijn naam al blijkt is hij van Duitse afkomst, zijn familie vestigde zich een eeuw geleden in Porto Alegre, nog altijd de favoriete Braziliaanse bestemming van Duitsers. ‘Ja, er wonen vrij veel Duitsers in dit deel van Brazilië.’

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
En als we terugrijden over de Brug der Vriendschap: ‘Hier in Paraguay wonen ook veel Duitsers, maar dan zijn anderen, hè. Dat zijn nakomelingen van nazi's. De oude dictator van Paraguay, Stroessner, ontving nazi's als Mengele met open armen.’

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
Paraguayanen, daar houden de Brazilianen van Foz do Iguaçu niet zo van, al profiteren ze gretig van het piratennest Ciudad del Este. Al het slechte, zoals marihuana, komt uit Paraguay, maar ja, Brazilianen houden wel van een joint. Ciudad del Este was een dorp dat in de jaren zeventig begon uit te dijen toen de constructie van de stuwdam van Itaipu tienduizenden arbeiders aantrok.

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
De stad bouwde al snel een wildwest-reputatie op. Gestolen Mercedes kopen? Kilootje marihuana? Namaak-computer? Narco-dollars wisselen? Dan bent u op de juiste plek.

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
Het is alsof je van de Brug der Vriendschap zo een elektronicasupermarkt in rijdt. Onafgebouwde gebouwen, complete chaos, aan twee kanten vierdubbele rijen koopwaar. Onder aan de brug staan een politieman in kaki uniform en een dikke collega in burger onafgebroken maté te lebberen, de Zuid-Amerikaanse thee waaraan opwekkende eigenschappen worden toegeschreven.

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
Ook daaraan zie je dat je in Paraguay bent aanbeland. ‘Filmpje kopen?', vraagt een man naast de politieagenten. Voor het geld hoef je het niet te laten: een euro voor de piratenuitvoering van een film die in Nederland nog niet in de bioscoop draait.

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
Maar één ding hebben ze niet. Je gelooft het niet: in Ciudad del Este is het water op rantsoen. Met de driftigste watervallen aan de overkant, en voor de deur de Paraná, een van de grootste rivieren van de wereld, kampt de stad met een ernstig watertekort. Misschien wachten ze op de man die het water kan namaken.

Paraguay/Argentinië/Brazilië 275 dunne, dikke, kronkelige, overdadige en verpletterende watervallen
Cees Zoon

Meer over