Baltische landen fungeren weer als wisselgeld

'Het is toch verrassend dat meneer Primakov nog steeds over de Baltische staten spreekt als over ''voormalige Sovjet-Republieken''. Alsof het Molotov-Ribbentrop-pact nog altijd van kracht is' Vitautas Landsbergis lacht....

Van onze correspondent

Michel Maas

BOEDAPEST

Als de Litouwse parlementsvoorzitter maandagochtend vroeg aan de telefoon komt, weet hij nog niet dat behalve de Russische minister van Buitenlandse Zaken Primakov ook president Boris Jeltsin zelf korte tijd later opnieuw de toetreding van de Baltische staten tot de NAVO vierkant zal afwijzen. Voor Landsbergis bestaat er dan ook geen twijfel of Jeltsin zal dinsdag zijn handtekening zetten onder een overeenkomst met de NAVO waarin letterlijk staat: 'De NAVO en Rusland zullen hun betrekkingen baseren op hun gemeenschappelijk engagement voor de volgende principes: (. . .) Het respecteren van de soevereiniteit, onafhankelijkheid en territoriale onschendbaarheid van alle staten benevens hun recht, de middelen tot handhaving van hun eigen veiligheid te kiezen.'

Voor Litouwen, en voor Letland en Estland, laat die zinsnede geen enkele ruimte voor twijfel: elk land dat dat wil mag de NAVO kiezen als 'middel tot handhaving van hun eigen veiligheid'. Voor Rusland is die betekenis echter kennelijk niet zo eenduidig. Er bestaat kortom, tussen Rusland en de NAVO een 'interpretatieprobleem', zoals een woordvoerster van het ministerie van Buitenlandse Zaken in Tallinn, Estland, het eufemistisch samenvat. 'Maar dat is een probleem tussen Rusland en de NAVO onderling. Het verandert niets aan het streven van Estland op termijn toe te treden tot de NAVO en de Europese Unie.'

De Baltische staten zullen met lede ogen moeten toezien hoe Rusland en de NAVO over hun hoofden heen een overeenkomst bevechten. Ze zijn weer eens wisselgeld geworden in de onderhandelingen en dat is een situatie waaraan ze helaas gewend zijn geraakt. Rusland gedraagt zich nog steeds alsof de drie landjes aan de Oostzee Russische provincies zijn, Russisch eigendom.

Primakov heeft zaterdag gewaarschuwd dat het toelaten van de Baltische landen tot de NAVO zal leiden tot een 'herziening van de Russische betrekkingen tot het Noord-Atlantisch verbond'. Jeltsin ging maandagochtend, in een interview met ITAR-TASS nog een stapje verder en zei dat het de relaties met de NAVO 'volledig zal ondermijnen', en zelfs het risico van 'destabilisering van Europa' met zich mee zou brengen. Primakov voegde daar zaterdag bij wijze van geruststelling aan toe dat zijn land 'de Baltische staten niet bedreigt', mochten ze dat misschien denken. Primakov: 'Wij zijn realisten en we zullen niet reageren zoals de vroegere USSR in 1968 in Tsjechië deed.'

Maar Baltische oren zijn gevoelig en alleen al de verwijzing naar de Russische inval in Praag (1968) klinkt hier als een verkapt dreigement. Voor Landsbergis bewijst het dat de geest van de oude Sovjet-Unie in Rusland nog niet verdwenen is. Echt bedreigd voelen de Baltische staten zich echter nog niet. De relaties met Rusland zijn redelijk, ook al schuift dat grote buurland bijvoorbeeld nog steeds de ondertekening van grensverdragen met de drie voor zich uit, en klaagt Rusland voortdurend over de behandeling van de etnische Russen die na de onafhankelijkheid in de Baltische staten zijn achtergebleven. 'Technische details' noemen de Baltische staten dit soort kwesties, en Rusland lijkt ze vooral te gebruiken als een laatste stok om het hondje mee te slaan.

De gevoeligheden zijn er niet minder om. Dat Primakov en Jeltsin over de Baltische landen spreken als over 'voormalige Sovjet-Republieken' bijvoorbeeld, is een teer punt. Landsbergis wil maar al te graag benadrukken dat de Baltische staten nooit een legaal onderdeel van de Sovjet-Unie zijn geweest. De inlijving van de drie landjes was illegaal, het was een bezetting en daarom hebben ze formeel nooit bij de Sovjet-Unie gehoord. Dat is door de Sovjet-Unie zelf toegegeven.

Landsbergis: 'Al in 1989, dus nog door de toenmalige Sovjet-Unie, is het Molotov-Ribbentrop-pact veroordeeld (het pact waarbij Hitler en Stalin Europa verdeelden en waarbij de Baltische staten toevielen aan de Sovjet-Unie). En later heeft ook Rusland de bezetting en inlijving van de Baltische staten bij de Sovjet-Unie letterlijk illegaal genoemd. Jeltsin zelf heeft daar nog zijn handtekening onder gezet.'

Maar Rusland trekt zich daar kennelijk niets van aan en heeft de Baltische staten maandag - een dag voor de ondertekening van het verdrag - opnieuw ingezet als wisselgeld in de onderhandelingen met de NAVO. De woordvoerster van het ministerie van Buitenlandse Zaken in Tallinn, Estland, hoopt dat de NAVO zich niet zal laten intimideren: 'Tussen ons gezegd en gezwegen: Russen zijn altijd nogal hard in hun retoriek. En dit is, als je het mij vraagt, pure retoriek. Wij houden het er nog steeds op dat Estland net als elk ander land zelf zal kunnen kiezen of het lid wil worden van de NAVO of niet. We zullen het deze ronde niet halen, maar misschien in een tweede of een derde ronde. Ons uiteindelijke doel blijft hoe dan ook het volledig lidmaatschap van de NAVO en van de Europese Unie, wat de Russen ook zeggen.'

Meer over