Balkenende zoekt confrontatie met Bos

Vlak voor het begin van hun eerste debat luisteren de lijsttrekkers, licht gespannen, naar het radionieuws. De laatste peiling geeft het CDA 45 zetels, de PvdA 42....

Bos staat voor een zwaar gevecht. Tegen de overmacht van een zittende premier, tegen diens betrouwbare imago en tegen een opbloeiende economie. Balkenende is er tot nu toe goed in geslaagd zijn gunstige startpositie uit te buiten. Hij voert de klassieke premier-campagne: enigszins boven de partijen staand, spreekt hij uitsluitend over de positieve ontwikkeling van Nederland.

Persoonlijke aanvallen op uitdager Bos laat de premier over aan zijn adjudant Maxime Verhagen, die het vuile werk met duivels genoegen opknapt.‘Ik blijf bij mijn eigen verhaal’, legt Balkenende zondag in café Dudok uit wat hij gaat doen in zijn eerste een op een-confrontatie met Bos.

Maar als het zover is, lanceert hij een verrassend harde, rechtstreekse aanval op de integriteit van Wouter Bos, en schroomt niet die twee keer te herhalen: ‘U draait en u bent oneerlijk.’ Als debatleidster Lucella Carasso opmerkt dat dat harde woorden zijn, is Balkenende onverbiddelijk: ‘Het zijn de feiten.’

Wouter Bos krijgt zo een cadeau: hij kan zichzelf als gewetensvolle fair player te etaleren, die niet zal afzakken naar dit niveau. Hij roept Balkenende op hetzelfde te doen. Het is het soort wijsheid dat mensen van een premier verwachten.

Heeft Balkenende zich laten gaan? CDA-campagneleider Jack de Vries zegt na afloop dat de formulering ‘in het vuur van de strijd’ is ontstaan. De premier was vooral boos dat Bos opnieuw zei dat ouderen er op achteruit zijn gegaan onder zijn kabinet, terwijl volgens het CDA het omgekeerde waar is.

Welk kamp inhoudelijk ook gelijk heeft, voor Nederlandse begrippen is een karakterisering als ‘oneerlijk’ fors. Meteen in zijn eerste debat met Bos waagt Balkenende zich aan een vorm van negative campaigning.

Het CDA probeert al langer Wouter Bos neer te zetten als een onbetrouwbare draaier. Ook als dat niet met feiten wordt onderbouwd, kan er altijd iets van blijven kleven. Bos moet in de ogen van de kiezers ongeloofwaardig worden als kandidaat-premier. De christen-democraten hebben er belang bij als de verkiezingsstrijd wordt gereduceerd tot de vraag bij wie de sleutels van het Torentje veilig zijn.

Maar een persoonlijke aanval is niet zonder risico. Het kan de sympathie doen overhellen naar degene die beschuldigd wordt.

Het radiodebat toont ook de strategie van Wouter Bos: hij probeert het CDA-beeld te doorbreken dat de Nederlanders door Balkenende te herkiezen rust en zekerheid krijgen. Het CDA morrelt aan het ontslagrecht, wil nog meer marktwerking in de zorg en belast gezinnen. De ‘ontmaskering’ van Balkenende is begonnen, zegt Bos na afloop.

Dat hij zich zo vooral opwerpt als een traditionele belangenbehartiger van de minder bedeelden, en niet als de vernieuwer die hij ook is, neemt de PvdA-leider op de koop toe.

PvdA-lijsttrekker Wouter Bos in debat met CDA-lijstrekker Jan Peter Balkenende zondagmiddag in café Dudok in Den Haag. Hun collega-lijsttrekkers toonden zich niet onder de indruk van het debat tussen de twee stemmentrekkers. 'Een stukje voor twee heren', in de woorden van GL-lijsttrekker Femke Halsema. 'Een toneelstukje', aldus VVD-lijsttrekker Mark Rutte. (ANP) Beeld ANP
PvdA-lijsttrekker Wouter Bos in debat met CDA-lijstrekker Jan Peter Balkenende zondagmiddag in café Dudok in Den Haag. Hun collega-lijsttrekkers toonden zich niet onder de indruk van het debat tussen de twee stemmentrekkers. 'Een stukje voor twee heren', in de woorden van GL-lijsttrekker Femke Halsema. 'Een toneelstukje', aldus VVD-lijsttrekker Mark Rutte. (ANP)Beeld ANP
Lijsttrekkers Jan Peter Balkenende (L, CDA), Mark Rutte (M, VVD) en Wouter Bos (R, PvdA) zondagmiddag tijdens het lijsttrekkersdebat in cafe Dudok in Den Haag. (ANP) Beeld ANP
Lijsttrekkers Jan Peter Balkenende (L, CDA), Mark Rutte (M, VVD) en Wouter Bos (R, PvdA) zondagmiddag tijdens het lijsttrekkersdebat in cafe Dudok in Den Haag. (ANP)Beeld ANP
Meer over