Baden in beton

Bedenkers van eigentijdse badkamers deinzen nergens meer voor terug. Betonnen fonteintjes maken ze, vierkante wastafels en ze gebruiken vreemde materialen zoals terracotta en hout....

Tekst Nell Westerlaken

Het wil nog niet erg lukken met de betonnen tegel. Natuurlijk, half Nederland is er mee geplaveid, maar het ontwikkelen van een gladde betontegel die het goed doet in het sanitair stuit vooralsnog op technische problemen. De badkamer zal het voorlopig zonder betonnen tegels moeten stellen. Het was ook maar een ideetje van een ontwerper.

Gijs Frankenhuis is al jaren in de weer met nieuwe materialen voor de badkamer of nieuwe toepassingen van bestaande materialen beton bijvoorbeeld. Je zou zelfs kunnen zeggen dat het hem in de genen zit. Vader en moeder Frankenhuis dreven na de oorlog een sanitairgroothandel in Enschede en lieten de badkamer blauw betegelen, terwijl heel Nederland zich nog waste in een witte ruimte. Zo men al een badkamer had; het was de tijd dat de zinken teil of de houten tobbe op zaterdagavond uit de schuur werd gehaald voor de wekelijkse schrobbeurt.

De kentering kwam in de jaren zeventig. Er was meer geld en door het afnemende kindertal en grotere nieuwbouwwoningen meer ruimte in het huis. Vaak kwam er een tweede toilet bij. De douche werd een badkamer. Ze worden steeds zeldzamer, die badkamers uit de jaren zeventig, maar wie op huizenjacht is, kan nog weleens een betegelde ruimte binnenstappen, die van boven tot onder is uitgevoerd in mosgroen, bahama-beige of schrikbarend oranje.

Een jaar of tien geleden mocht de badkamer zich verheugen in een hernieuwde belangstelling. De huizenkopers uit de jaren tachtig hadden de keuken en de woonkamer op orde en richtten hun aandacht op het sanitair. Slaapkamers en wat vroeger bijkeukens heette, werden omgebouwd tot badkamer. Even typerend: de klassieke geglazuurde badkamertegel verloor terrein.

Het was in 1985 dat Frankenhuis op een beurs in Italië tegen een totaal andere badkamer aanliep. 'Agape presenteerde een nieuw concept, met heel andere materialen. Zij begonnen ermee om meer technische details te laten zien. De afvoer en de sifon (zwanenhals) werden niet zoals gebruikelijk weggewerkt onder een sifonkap. Ze mochten gezien worden. Het moest dan wel mooi industrieel design zijn. Waarom zou je zo'n prachtig stukje techniek verstoppen?!'

De sanitairspecialist bracht Agape mee naar Nederland en kwam ermee in een interieurtijdschrift. 'Dat was erg opmerkelijk want ook in de bladen werd indertijd nauwelijks aandacht besteed aan de badkamer. De dag dat het tijdschrift uitkwam, kreeg ik 85 telefoontjes.'

Hij wil maar zeggen: er was behoefte aan iets nieuws. Aan het 'bruin-beige-verhaal' van de jaren zeventig was voorgoed een einde gekomen. 'De consument was veranderd. Stel iemand zag een wastafel van omgerekend 500 euro en kon hem niet betalen. Dan verdween die informatie in een ordner waarin zijn interieur op alfabetische volgorde was ondergebracht. Een tijdje later, als hij geld had, kwam hij met die ordner de wastafel bestellen. Er werden duidelijker keuzen gemaakt. De badkamer werd onderdeel van het interieur, bijvoorbeeld doordat men dezelfde kleurstellingen en materialen wilde als in de rest van het huis.'

Beton was er maar eentje van. Niets bleek te dol. Natuursteen, opgeschuurde, ge ïm pregneerde betonnen wanden, leem en klei, hout, roestvrijstaal, glas; de materialen die in de rest van het huis werden toegepast, verschenen ook in de badkamer. Toen midden jaren negentig het behang zijn herintrede deed in de woning, kreeg Frankenhuis zelfs het verzoek behang toe te passen in de badkamer. Lood en zink op de wanden, vrijwel alles kon. In monumentale panden herontdekte men de oude stenen muren onder het plamuur. Die mochten gezien worden, ook in de badkamer. Door impregneertechnieken en waterdichte lakken lijkt inmiddels geen materiaal zo gek of het kan in de badkamer worden toegepast.

Waarmee overigens niet is gezegd dat de tegel helemaal uit de gratie is geraakt. Architect en ontwerper Piet Boon uit Oostzaan past het liefst tegels toe in het natte deel van de badkamer. 'Stucwerk is toch iets kwetsbaarder. Het heeft als voordeel dat je het een jaar of tien later in een andere kleur kunt schilderen als je wilt, maar ik vind dat je een muur van betonstuc gauw hebt gezien. We gebruiken in het natte deel veel glasmozaïek.' Tegelspecialist Intercodam in Amsterdam kwam onlangs met een nieuwe serie glazen tegels die te combineren is met eenzelfde soort geglazuurde tegels voor op de wand. Persoonlijk heeft Boon een voorkeur voor 'fris' in de badkamer: 'Mijn credo is: houd het simpel en zet bijvoorbeeld mooie kranen neer en andere accessoires.'

Een blik in de interieuren de woonbladen leert dat menig upperclass badkamer is veranderd in een soort meditatieruimte: natuursteen, marmer, schoon metselwerk en hout. Maar het moderne badkamergeluk zou niet compleet zijn zonder nieuw meubilair. De onvermijdelijke gietijzeren of geëmailleerd plaatstalen badkuip moest het veld ruimen voor een acryl exemplaar, hoewel het nostalgische leeuwenpotenbad nog even een comeback maakte in het romantische concept.

Een roestvrijstalen beslagkom bracht Fran ken huis ooit op het idee om een roestvrijstalen wastafel te ontwikkelen. Het werd een doorslaand succes. Hij ontwierp verder onder meer betonnen fonteintjes en een vierkante wastafel, eveneens van beton. Onorthodoxe materialen als terracotta en hout maakten de mogelijkheden eindeloos. Frankenhuis introduceerde onder meer het houten bad Wood line, 'een soort grote houten kist met een deckchair erin'.

'De badkamer wordt veel individueel en naar eigen inzicht ingericht', zegt hij. Voor zijn eigen merk Dimensione ontwierp hij zowel een rond als een vierkant keramisch fonteintje, van binnen en van buiten geglazuurd, dat in een roestvrijstalen ring kan worden gehangen. Ook combinaties roestvrijstaal en glas of natuursteen doen het goed.

Maar het pièce de résistance blijft het bad zelf, en het ware geluk komt opnieuw uit Italië. In de showroom van Piet Boon, Baden-Baden in Amsterdam, is een natuurstenen badkuip te zien van de firma Boffi, gehakt uit één stuk steen. De half ei-vormige kuip wekt eerder associaties met een kunstwerk van Brancusi dan met een ouderwets ligbad. Zwaar, zo'n ding, beaamt Boon, die ook niet zou weten hoe je de kuip in pakweg een grachtenpand naar de vierde verdieping zou moeten takelen, als de vloer er al op berekend zou zijn. Eén stuk pietra serena, 900 kilo zonder water. En dat voor de somma van 20.000 euro. 'Men geeft nu eenmaal graag geld uit aan de badkamer.'

Voor een klant ontwierp Boon een groot zwart roestvrijstalen ligbad, met de afmetingen van een klein zwembad. Boon, die behalve ontwerper en architect ook aannemer is, blijft de praktische kanten van de badkamer benadrukken, ook al verandert deze in een waterpaleis. 'Als je zo'n groot bad laat maken, kun je natuurlijk niet uit de voeten met een keukenboilertje.'

Hetzelfde geldt voor de grote stortdouches, van het merk Volevatch bijvoorbeeld, die steeds meer opduiken in de badkamer. De koppen met een doorsnee van 30 centimeter zijn groot genoeg om 50 liter water per minuut door te laten, zodat je een tropische regenbui in eigen huis kunt regelen. 'Als je kiest voor zo'n douche, heb je aan een gemiddeld afvoerputje niet genoeg', zegt Boon. Zink en lood zijn aan hem niet besteed ('te designerig, zink roest, en lood is niet gezond'), hij houdt het bij natuurstenen vloeren, van terrazzo, betegeld of van beton. Van zichtbare sifons en andere technische leidingen moet hij ook niets hebben. Ze zijn weggewerkt in of achter de komvormige en vierkante wastafels in zijn collectie, die van massief natuursteen zijn gemaakt. Kranen, strak of rond, komen bij voorkeur uit de muur en zijn belangrijke blikvangers, zoals ook blijkt in zijn showroom, met veel types van Volevatch, Boffi en Vola.

Naast die kraan staat tegenwoordig een moderne variant van de ouderwetse zeeptuimelaar of een zeepbal aan een roestvrijstalen houder. Dat je in je zorgvuldig ingerichte natte cel geen badstoffen handdoek van de Hema neerhangt, moge duidelijk zijn. Wafeldoeken moeten het zijn, of chiquer: linnen. Agape bijvoorbeeld heeft een serie van bewerkt linnen. Extra makkelijk om te strijken.

Meer over