Babywij en kinderwijn

Tussen witgedekte tafels waar flessen van zo'n tweehonderd wijnhuizen op stonden, rapporteerde een presentator van Rai Uno uit Vicenza: het is 6 november, dus de nieuwe wijn komt uit, de vino novello....

Wijnfeesten zijn er het hele jaar door in Italië. Sommige regio's hebben elke maand wel een bepaald soort wijn te vieren. Meestal worden de producten getest door een jury, die prijzen toekent. Vervolgens gaat de bevolking massaal over tot het consumeren van wijn, veelal in combinatie met het eten van regionale gerechten als kastanjes, worst of polenta.

Boeren wachten meestal met proeven tot de wijn helemaal rijp is. Ook al zijn zij nog zo ongeduldig om de kwaliteit van het wijnjaar te bepalen en zo te weten te komen wat hun handel waard is. Ongeduldige stedelingen zijn afhankelijk van handelaren.

In de negentiende eeuw werd het in Lyon en Parijs een sport om als eerste de resultaten van het jaar te proeven. Beaujolais primeur werd in tonnen naar de steden gebracht, terwijl de wijn onderweg nog lag te gisten. Pas op het laatste moment werd hij gebotteld.

Met een noodgreep werd de gisting soms versneld, door de fermenterende druivenpulp te verwarmen. De bedoeling was zoveel mogelijk kleur en smaak te onttrekken, maar zo min mogelijk looizuur (tannine). Looizuur maakt wijn lang houdbaar en is dus onmisbaar voor wijnen met zware smaken die op leeftijd moeten komen voor ze in balans zijn. De smaak van looizuur wordt omschreven als hard, wrang of licht bitter, en hij neemt af als de wijn ouder wordt.

In jonge wijnen moet dus zo min mogelijk looizuur zitten. Aan het begin van de eeuw ontwikkelden de Fransen de 'Macération Carbonique'. Hierbij worden druiven, zonder ze eerst te kneuzen, in een metalen gistingsbak gekieperd. De bak wordt vervolgens gevuld met koolzuurgas. Dat is zwaarder dan zuurstof.

Zonder zuurstof fermenteren de druiven heel langzaam in hun vel. Het sap neemt vrijwel geen looizuur op. Zo ontbreekt aan nouveau- of novellowijnen de harde smaak van looizuur, die onvolwassen wijn zo typeert. Zonder looizuur is de wijn, als geen conserveringsmiddelen worden toegevoegd, echter niet lang houdbaar.

'Novello is licht, fruitig en vooral geschikt voor kinderen', zegt de presentator op Rai Uno. Dat komt overeen met mijn eigen ervaring. Voor kinderen is een verjaardag erg belangrijk en de mijne valt min of meer samen met de komst van de nieuwe beaujolais. Was de wijn op tijd, dan vierden wij vroeger extra feest en dronk ik, al heel jong, een slokje mee. Het resultaat is dat ik nog steeds verzot ben op beaujolais (maar dan wel oudere).

Ook in de klassieke oudheid werd de eerste wijn in verband gebracht met kinderen. De inwijdingsfeesten van de nieuwe drank werden gehouden in het voorjaar. Op die dag werden Griekse jongens van drie jaar ingeschreven bij de burgerlijke stand. Voor de gelegenheid kregen zij een speciaal miniatuurkruikje vol nieuwe wijn, gemengd met water. Deze kinderkruikjes zijn bij honderden opgegraven en verscheidene musea bezitten een exemplaar.

Aan de klassieke oudheid werden we herinnerd toen importeur Salvatore Santisi van Italcasa op 6 november novellowijnen naar het Hilton Hotel in Amsterdam bracht. Een acteur, verkleed als Romeins keizer, werd binnengesjouwd op een draagbaar, omgeven door slaven, muzikanten, gladiatoren en soldaten uit diverse regimenten. Nadat hij had plaatsgenomen op een aanligbed en door slavinnen van druiven was voorzien, sprak dottore Ranieri Tallarigo, de ambassadeur van Italië, enkele woorden.

Hij trok een vergelijking tussen het succes van de Italiaanse wijnhandelaren en de veroveringen van het oude Rome. 'Sicilianus Santisus' noemde de ambassadeur Santisi, naar diens geboorteland Sicilië. De oude Romeinen hebben Friesland moeten opgeven. Maar Santisus heeft een Friese vrouw getrouwd. Zijn veroveringen gaan verder dan de Rijn. Hij heeft zijn lauweren verdiend.

Het spektakel getuigde niet van grote bescheidenheid, maar het is Santisi inderdaad voor de wind gegaan. Iedereen verklaarde hem voor gek toen hij eind jaren zestig een winkeltje in Italiaanse waar begon onder de rook van de Hoogovens in Velzen. Maar bij die Hoogovens werkten 2500 Italianen en de zaken gingen goed. Een tweede winkel opende hij voor de Italiaanse gastarbeiders in de textielindustrie van Enschede. Een derde zaak werd opgezet in Leiden, met het oog op de Latijn lezende elite. Inmiddels is Italcasa een van de belangrijkste importeurs van Italiaanse wijn en 650 andere producten. 'Toen ik naar Nederland kwam, dronken de Nederlanders 1,5 liter wijn per maand, nu is dat 16 liter', zegt Santisi trots.

In Italië zijn 24.000 wijnproducenten. Van hen maken 240 nu novello, volgens de Franse methode. Ze hadden het commerciële succes gezien van beaujolais nouveau. In 1989 werd wettelijk vastgelegd dat de Italiaanse novello's op 6 november mochten worden vrijgegeven. Dat kon zo vroeg doordat het Italiaanse klimaat zonniger is dan het Franse. Door eerder te zijn dan beaujolais, verloor de laatste zijn primeurwaarde.

Toen Engeland, Duitsland en Nederland in 1995 boos waren op Frankrijk vanwege de kernproeven in de Stille Oceaan, werd beaujolais nouveau geboycot en wisten de novellowijnen de markt te veroveren. Dit jaar heeft Santisi 12 novello's geïmporteerd die hij laat proeven.

De bardolino novello classico is een echte babywijn, maar Santisi is beledigd als ik 'druivensap met water' zeg. De novello teroldego delle Venezie van Concilio, lijkt nog het meest op beaujolais. Met de vino novello del Veneto van Mason is het echter misgegaan. Hij heeft toch iets van looizuur en bovendien van zwavel. 'Komt door de cabernetdruiven', zegt Santisi.

Er zijn ook zwaardere wijnen. De campoeliso novello uit Emilia-Romagna smaakt als een volwassen, stevige wijn. Niks novello en nog lekker ook. De pignarello novello uit Marche heeft ook een goede smaak, maar helaas veel prik. 'Dat hoort bij novello', verklaart Santisi, 'ze doen er stikstof in om de wijn te conserveren, maar als je hem even laat staan, is de prik er zo uit.' Veel jonge mensen vinden de prik juist lekker en voor de jeugd is novello immers bedoeld. Santisi: 'Zo gaan jongeren die gewend zijn cola te drinken wat gemakkelijker over op wijn.'

Novello Covo komt, net als Santisi, van Sicilië. De wijn heeft zeer veel smaken die om aandacht strijden. Helaas proef ik ook iets pissigs. 'Te veel sulfiet', wordt er gefluisterd. Misschien heeft Siciliaanse wijn te veel temperament om zo jong te worden vrijgegeven.

Heeft Santisi met dergelijke pittige drank wijn leren drinken? 'Ik was zeven toen mijn vader me voor het eerst een slok gaf. Wij hadden toen nog geen novello. Onze wijn was ruig en had wel 15 procent alcohol, dus mijn vader mengde hem met water.' Nu Santisi groot is, doet hij geen water meer bij de wijn, maar zijn smaak is nog altijd bepaald door zijn kinderjaren.

Meer over