Babel

Deze week was ik bij een congres in Genua, Science and Society, om zelf een voordracht te houden, en voordrachten van anderen te horen....

Het was georganiseerd door de Europese Unie, en daarin zat het probleem. Het thema van het congres bracht al wat spraakverwarring met zich mee. Het was de bedoeling dat er behalve wetenschappers ook journalisten waren, ethici, geestelijk leiders, kunstenaars, kortom een bont gezelschap.

Maar het echte probleem was de taal. Het congres vond plaats in Italien dus was besloten dat de drie congrestalen waren: Engels, Italiaans en Frans. Achter in de congreszaal, die u zich het beste kunt voorstellen als de Sint Pieter basiliek, waren houten huisjes gebouwd waar achter glas zes tolken zaten. Als je het een tijdje niet meegemaakt hebt, vergeet je wat voor idioot gedoe het is. Het gaat niet zozeer om de kosten. Natuurlijk, het congresboek is drie keer zo dik, de tolken kosten geld, net als de installaties waarmee iedereen via een koptelefoon zijn favoriete kanaal kan beluisteren. Maar om de kosten gaat het me nu niet.

Het gaat om wat er zich dan vervolgens voltrekt. Er spreekt een Italiaanse professor. 'I will now read my text' zegt hij, en gaat over op het Italiaans. De zaal zet de koptelefoontjes op (en valt in slaap). Er is voor de toehoorders geen verband tussen de stem in de koptelefoon en de mijnheer die voorin staat. Die tekst had ook per e-mail rondgestuurd kunnen worden. Je zit er voor piet snot.

Dan de plenaire discussie. Er zit een forum. De Tsjech spreekt Engels, de Duitser ook, eigenlijk iedereen, behalve een mevrouw die professor is op de Sorbonne. Die maakt gebruik van haar recht om Frans te spreken. Dus elke keer dat zij het woord neemt, schuift de zaal het koptelefoontje op het hoofd. Er is een vertraging in de vertaling, en je ziet dat de leden van het forum daardoor ophouden om tegen elkaar te praten. Er is geen oogcontact. Spreken wordt het versneld uitwisselen van berichten, e-mailen via geluid. Zelfs op momenten dat er wel naar elkaar geluisterd kan worden, is er geen interactie, want het vertalen haalt de vaart eruit. De sprekers blijven op dicteer-snelheid declameren, het wordt geen gesprek, er is nooit een interruptie, een onafgemaakte zin, een grapje, een inval.

Er is geen fatsoenlijke internationale organisatie, in de wetenschap, zaken, cultuur, of sport, waar zo gecommuniceerd wordt. De NAVO spreekt Engels, en de Europese Centrale Bank; bankpresident Trichet ook (terwijl Ierland de enige lidstaat van de Europese Bank is waar men thuis Engels spreekt). Voor driekwart van Europa hoeft dit circus niet. Elke Nederlander, Pool, Duitser of Spanjaard weet dat je Engels moet kunnen als je je wilt bezig houden met internationale contacten. Eerst Engels leren, dan terugkomen. Taalonderwijs in eigen land, dan pas vliegen naar een duur congres.

Wat kan een professor op de Sorbonne nu bijdragen aan de wetenschap als ze geen Engels kan? De hele internationale literatuur gaat dan langs je heen. Overigens zijn er ook nog, ik heb ze toen ik in mijn vakgebied in een Europees bestuur zat wel meegemaakt, die prima Engels kunnen maar het niet mogen. Ik kende een Zwitser die drie jaar lang Frans had zitten kletsen, toen voorzitter van de raad werd en opeens perfect Engels sprak. 'Nu praat ik niet namens mijn land' was zijn verklaring, 'dus nu mag het'. Wat is erger: niet kunnen of niet willen?

Engels is geen betere taal dan Frans of Urdu, maar het is nu eenmaal de internationale taal in de wereld waarin we leven. Zolang de Europese Unie niet de knoop durft door te hakken om in het internationale verkeer taal te spreken, zolang zal ze ineffectief zijn, sullig, truttig, bureaucratisch, log en oninteressant. Natuurlijk zijn er kleine nadelen aan Engels als lingua franca, het geeft een zekere voorsprong aan de Engelstaligen: soit, er zal eens een misverstand ontstaan, okay, maar dat weegt toch niet op tegen alle ellende? Het nadeel van de voorsprong voor Engelsen wordt met toetreding van elk extra land relatief steeds onbelangrijker; voor vrijwel geheel Europa is Engels niet de eerste taal. Omgekeerd zou het exponentieel doorgaan met tolken de zaak definitief verstoppen: van het Turks naar het Ests!

De bereidheid om over te schakelen is een mooie lakmoesproef voor het Europese parlement: is men bereid om iets te maken van Europa? De Euro-politicus die voorstelt geheel over te schakelen op Engels in het internationale EU-verkeer krijgt in mei mijn stem.

Meer over