...babbeldebabbel...

Waar is de harde polemiek gebleven? Iedere krantenpagina telt een column, maar gebeurt daar ook nog wat? 'Columnisten hebben niet meer de neiging elkaar dood te steken.'..

HOOFDREDACTEUR van HP/De Tijd Bert Vuijsje moet even nadenken eer hij zich de laatste 'columnistenoorlog' herinnert. 'Was dat niet een jaar geleden, naar aanleiding van een interview met Emma Brunt in de Volkskrant?'

In dat interview beklaagde Emma Brunt zich erover dat vrouwen ouder dan vijftig niet meer meetellen in de maatschappij, en ook niet meer als seksuele partner. In Opzij ergerde Pauline Sinnema zich aan wat zij zag als pathetisch gejammer van een oude vrouw die zo graag nog jong wilde zijn. Waarop Jan Kuitenbrouwer in Het Parool voor Brunt op de bres sprong, en waarop Sinnema weer reageerde op de opiniepagina van Het Parool. Vuijsje: 'Volgens mij was dat de laatste, typische columnistenoorlog, links en rechts door de media springend, en na verloop van tijd voor geen lezer meer te volgen.'

Een nagenoeg verdwenen fenomeen flakkerde nog eenmaal op. Terwijl de column in de jaren negentig zijn hoogtij beleeft – in de woorden van Volkskrant-columnist Jan Blokker: 'Een leger aan huis-, tuin- en keukenfilosoofjes trekt dagelijks aan de krantenlezer voorbij' – is de polemiek-dwars-door-de-media-heen ongemerkt verdwenen.

Volgens Bob Polak, in de jaren tachtig berucht om zijn 'gemene stukjes', gebeurt er al tien jaar niets meer. 'Ik lees overal alleen maar babbeldebabbel. De Zwagermannen en de Gipharts, van wie je het nu zou moeten hebben, zijn bezig met hun uiterlijk, of met hun relatie. Het is toch veelzeggend dat nu zo'n Herman Koch in de Volkskrant op de plek van Battus staat.'

Gevreesde polemisten als W.F. Hermans, Renate Rubinstein, Piet Grijs, Rudy Kousbroek, Gerrit Komrij, Jeroen Brouwers duldden in hun wereld eenvoudig geen andere mening. Zij vatten die op, zo leek het, als een persoonlijke belediging. Die generatie is inmiddels moegestreden, of dood, maar nooit door een nieuwe generatie van de troon gestoten.

'Misschien is Theo van Gogh de laatste polemist-op-zoek-naar-een- vijand', oppert Vuijsje. 'Maar die oude generatie polemisten bleef jarenlang verbonden aan één periodiek, terwijl Van Gogh ook altijd ruzie zoekt met zijn eigen hoofdredactie.'

Ook Jan Blokker merkt Van Gogh aan als de laatste polemist. 'Helaas maakt hij zichzelf overal onmogelijk. Hij is nogal zelf-destructief. Verder zijn er geen polemisten meer. De polemiek is een bedrijf dat niet meer wordt beoefend. Men heeft de neiging niet meer elkaar dood te steken.'

STERKER nog: 'Negentig procent van al die columnisten zegt hetzelfde of praat elkaar na', vindt Hans Wansink, chef Forumpagina van de Volkskrant. 'Nog maar weinigen zijn bereid een tegendraadse mening uit te dragen. Er is niemand die zegt: euthanasie is moord. Of: belachelijk dat drugsbeleid. Er is wel veel gejeremieer als een voetbalrel uit de hand loopt. Om de mening in de krant te krijgen dat Clinton gewoon een zak is, die zijn vrouw bedriegt, hebben we een Amerikaanse column moeten aankopen.'

Wansink zegt al een tijdlang op zoek te zijn naar een columnist die immuun is voor de waan van de dag, iemand die in staat is niet alleen over van alles en nog wat een goedgeschreven stuk te schrijven, maar ook bereid is uit te dagen. 'Kwesties zijn er genoeg, maar er is niemand meer die impopulair durft te zijn. De meeste columnisten zijn behaagziek. Ik zou graag een gelovige columnist in dienst nemen, een man of vrouw met een strenge moraal, die ergens voor staat, en met gezag een gereformeerd geluid durft te laten horen.'

Aan columns geen gebrek – aan onafhankelijk denkende columnisten wel. Wout Woltz, ex-hoofdredacteur van NRC Handelsblad: 'Een enkeling, als Hans Ree, is oorspronkelijk en geeft je bovendien het gevoel dat hij eigenlijk drie keer zoveel had willen zeggen. De meesten hollen als wolven achter de slee aan, en je hebt vaak de indruk dat ze hun kolommen maar net hebben kunnen vullen.' Waarom dat in de jaren zeventig en tachtig nog zo anders was? 'Dit zijn de paarse jaren negentig. Er heerst een consensusmentaliteit, de grote tegenstellingen ontbreken. Misschien moet je daar de verklaring zoeken.'

Jan Blokker: 'We zijn het eigenlijk allemaal wel met elkaar eens en proberen elkaar binnen die consensus hele kleine vliegjes af te vangen.' Blokker wijst het politiek-correcte denken ook aan als factor: 'Iedereen draagt dat politiek-correcte denken als een soort van algemeen evangelie in zich. Waarom lees je geen stukken tegen de islamitische school? Mij maak je niet wijs dat al die columnisten zulke allochtonenliefhebbers zijn.'

Bob Polak: 'Het kan niet aan een gebrek aan onderwerpen liggen. Onlangs is een boek verschenen tégen de monarchie, vóór de republiek, dat is toch een onderwerp, maar niemand pikt het op. Er is ook niemand die nog op de barricaden klimt. De absolute droogkloot Kok lijkt mij symptomatisch voor deze tijd.'

Anet Bleich, columnist van de Volkskrant, wilde nog wel eens een poging doen de lezer te mobiliseren. Aan het begin van de oorlog in Bosnië in 1992 riep zij, samen met Elsbeth Etty in NRC Handelsblad, lezers op massaal met bussen naar het dagelijks gebombardeerde Sarajevo af te reizen. Al wat westerse regeringen deden – praten – vermocht immers die oorlog niet te stoppen, er moest méér gebeuren. Bleich: 'Dat zou ik nu nooit meer doen. Niet in die vorm, dat zou nu volkomen belachelijk zijn. In het algemeen kun je zeggen dat we vroeger radicaler en monomaner waren. Nu geloven we niet meer in makkelijke oplossingen. We weten nu dat het wat moeilijker en genuanceerder ligt, dat de maatschappij niet zo makkelijk te veranderen is. We zijn gaan hechten aan de nuance. Ik denk dat de lezer nog wel te mobiliseren valt, maar niet voor Bosnië. Het moet dan toch wat dichter bij huis liggen.'

Matthijs van Nieuwkerk, hoofdredacteur van Het Parool, bestrijdt de mening dat er alleen nog 'gebabbeld' wordt door columnisten. 'In onze krant, Bart Tromp over Paars II, Felix Rottenberg over Jan Pronk, dat waren snoeiharde stukken. Dat columns babbeltjes zijn geworden hoor je altijd van journalisten, de lezers klagen niet. Integendeel. Freek, Emma Brunt, Theodoor Holman en Martin Bril, columnisten die zich in onze krant niet per se met de laatste affaires bezighouden, worden zeer goed gelezen.'

EN Warna Oosterbaan, voormalig chef Opiniepagina van NRC Handelsblad, meent dat er nog wel degelijk gepolemiseerd wordt – alleen op een ander terrein, nauwelijks nog over politiek. 'In de kolommen van onze krant wordt levendig gediscussieerd over moraal en levensbeschouwing, en de mogelijkheden die de medische wetenschap ons biedt, de reproductie van de mens.'

Van Nieuwkerk van Het Parool vindt niet dat hij te veel columnisten in de krant heeft. 'Lezers houden van columns. En wij doen het nog voorzichtig. In Engeland, waar ze toch weten hoe je een krant maakt, staat op bijna elke pagina een column, met een portretfotootje erbij. Lezers lezen die persoonlijke stukken graag. Het is divertissement, maar ook bepalend voor het karakter en het gezicht van de krant.'

Bert Vuijsje van HP/De Tijd betreurt het niet dat de woedende polemiek, de goede oude columnistenoorlog, uit kranten en tijdschriften verdwenen is. 'Daar zitten lezers noch hoofdredacties op te wachten. De column is nu weer terug bij wat ie ooit was, een wat badinerende persoonlijke uiting, een Angelsaksische uitvinding. Het was typisch Nederlands om in de jaren zeventig van de column een polemiek te maken, met de columnist als scherprechter en officier van justitie tegelijk. Waarmee ik niet zeg dat het nu allemaal braaf geworden is. Iemand als Van Doorn is bij ons niet bang stevig af te wijken van de politiek- correcte consensus.'

De niet-politiek-correcte column van Gerry van der List, tegen homo's die zich nadrukkelijk als homo presenteren, wierp vooral onder lezers een hoop stof op, niet onder columnisten. Bert Vuijsje: 'Andere columnisten hebben Van der List zelfs in bescherming genomen tegen de volkswoede. Misschien is dat meer iets van deze tijd: geen oorlog tussen columnisten onderling, maar tussen de columnist en zijn lezers.'

Meer over