InterviewDaniel Haven, topman ProctorExam

Baas anti-spieksoftwarebedrijf reageert op kritiek: ‘Het is tijd om het gesprek aan te gaan met studenten’

Universiteiten moeten beter nadenken over anti-spieksoftware bij digitale tentamens, zegt Daniel Haven van Europa’s marktleider ProctorExam. Het bedrijf kreeg vorig jaar veel kritiek, de software zou de privacy schenden en te vaak haperen. Ten onrechte, zegt Haven. ‘Een kleine hapering tijdens een examen van drie uur is geen probleem.’

ProctorExam groeide uit tot de kop van jut onder studenten – de groep die oprichter Daniel Haven en technisch directeur Dirk Groten (links) juist een dienst wilde bewijzen. Beeld Ines Vansteenkiste-Muylle
ProctorExam groeide uit tot de kop van jut onder studenten – de groep die oprichter Daniel Haven en technisch directeur Dirk Groten (links) juist een dienst wilde bewijzen.Beeld Ines Vansteenkiste-Muylle

Misschien had hij iets mondiger moeten zijn. Uitleggen dat zijn bedrijf niet verantwoordelijk is voor de incidenten die zich hebben voorgedaan, dat de universiteiten zelf bepalen hoe ze gebruikmaken van de functies die hij heeft gecreëerd. Of zijn stem verheffen in het publieke debat: universiteiten, ga bij incidenten alsjeblieft iets coulanter met de studenten om. Maar wat kun je doen als je merkt dat bijna niemand, uitgerekend op de universiteiten, echt begrijpt hoe het werkt, zo’n ingewikkeld onderwerp als anti-spieksoftware bij online tentamens?

De pandemie legde het bedrijf van Daniel Haven geen windeieren: het gebruik van ProctorExam was in 2020 bijna veertig keer hoger dan het jaar daarvoor. Tijdens de eerste lockdown waren fysieke toetsen op universiteiten onmogelijk. Daarom kozen zij voor online proctoring, software om fraude te voorkomen en te detecteren bij digitale toetsing, bijvoorbeeld door de internetbrowser deels te vergrendelen of de oogbewegingen van de studenten te volgen.

Maar als de boom groeit, vangt hij meer wind. ProctorExam groeide uit tot de kop van jut onder studenten – de groep die oprichter Haven zeven jaar geleden juist een dienst wilde bewijzen. In januari riep de Landelijke Studentenvakbond (LSVb) alle hoger onderwijsinstellingen op te stoppen met ProctorExam. De software zou de privacy schenden en te vaak haperen.

Zo leidde op de Erasmus Universiteit een foutmelding van ProctorExam tijdens een toetsing tot het intrekken van ruim honderd tentamenbeoordelingen, waardoor vijftien diploma’s ongeldig werden verklaard. Na maanden felle discussie tussen de studenten en de onderwijsinstelling werden ze alsnog goedgekeurd. Op andere universiteiten kwamen soortgelijke incidenten aan het licht.

De oproep van de LSVb was niet zozeer tegen het bedrijf gericht, zegt LSVb-voorzitter Lyle Muns telefonisch, maar een dringend verzoek aan de universiteiten om alternatieven te kiezen. Bijvoorbeeld openboektoetsen (waarbij je de studieboeken mag raadplegen, maar de vragen wel moeilijker zijn) of essays. Bovendien mogen onderwijsinstellingen in deze tweede lockdown wél fysiek tentamineren.

Frustratie

Maar dat juist ProctorExam expliciet werd genoemd, doet Haven pijn. Hij richtte het bedrijf nota bene op als student. Uit frustratie: dan nam hij deel aan een cursus in de Verenigde Staten en kreeg na maanden zwoegen slechts een nietszeggend certificaatje. Voor een echt diploma had hij een fysiek examen moeten afleggen aan de andere kant van de Atlantische Oceaan, werd hem verteld.

Met online proctoring, in de ogen van Haven een gelijkmaker van onderwijskansen, hoeven moment en locatie voor toetsing niet meer uit te maken. Vooral studerende topsporters, die veel moeten reizen, en werkende deeltijdstudenten waren voor 2020 gretige afnemers.

Het begin van de coronacrisis was daarom aanpoten voor ProctorExam. Haven zei al in april: de snelheid waarmee universiteiten naar de surveillancemethode grepen, was niet goed. Maar tegelijkertijd moesten ze haastig handelen. Nu, zegt hij, hebben onderwijsinstellingen tijd om duidelijk proctorbeleid maken.

Data

‘Het is aan de universiteiten om te bepalen hoe ver ze gaan met de data’, zegt Haven. Per toets kunnen onderwijsinstellingen zelf beslissen van welke diensten van ProctorExam zij gebruikmaken. Als de instelling niet wil dat het bedrijf ook de telefoon van de student overneemt (‘de tweede camera’), kan zij die functie uitzetten. (Wel wordt het voor de student dan makkelijker om te frauderen.) En ‘scholen in Duitsland werken met studentennummers in plaats van namen: dan weten wij dus niet hoe zij heten’, zegt Haven. ‘Wij willen graag helpen om universiteiten alle opties te laten zien.’

Sowieso is ProctorExam gehouden aan de strenge Europese wetgeving op privacygebied, benadrukt Haven. Het is altijd zijn doel geweest zichzelf daarin van de Amerikaanse concurrenten, waarmee sommige universiteiten in Nederland werken, te onderscheiden. ProctorExam, de grootste Europese aanbieder, maakt bijvoorbeeld geen gebruik van algoritmes, waardoor fraudedetectie uiteindelijk mensenwerk blijft. ‘Het is gemakzucht om ons in één adem met de Amerikaanse bedrijven te noemen. Daar heerst een hele andere privacycultuur’, zegt Haven.

Onzin

Frustrerender voor studenten zijn de incidenten, waardoor tentamens achteraf ongeldig worden verklaard. Als er iets fout ging, kon Haven zich door contractuele afspraken met universiteiten vaak niet uitspreken. ‘Het was moeilijk om ons in te houden’, geeft hij toe. ‘Omdat het systeem zo nieuw is, hebben universiteiten gedacht dat er meteen gefraudeerd werd als niet alle beelden beschikbaar waren. Dat is complete onzin. Voor ProctorExam is een kleine hapering tijdens een examen van drie uur geen probleem. Normaal zit een docent ook niet drie uur naar één student te kijken.’

Terwijl zijn mailbox overliep met klagende studenten, namen onderwijsinstellingen het niet voor Haven op. ‘Wij hielden ons koest. Dat heeft tot veel foute aannames over ons geleid.’ Zo is het bedrijf niet verantwoordelijk voor incidenten in Wageningen, Amsterdam en Groningen, zoals in het bericht van de LSVb wordt beweerd. De vakbond gaat dat aanpassen, laat LSVb-voorzitter Muns weten.

Nu ProctorExam twee keer zoveel medewerkers heeft als in het voorjaar (nu 22), denkt Haven dat het systeem beter geworden is. Daardoor zullen minder incidenten plaatsvinden, verwacht hij. Maar mocht het toch een keer misgaan: laat studenten daar dan niet meer de dupe van worden.

Haven: ‘Wij gaan daarin ook een actievere rol spelen. Ik denk dat we het afgelopen jaar een beetje in onszelf gekeerd waren, vooral bezig om ons product te laten werken. Het is nu tijd om het gesprek aan te gaan met studenten. Ik hoop dat ze ons het voordeel van de twijfel geven.’

LEES OOK

Drie jaar lang werkt student Hannah aan haar ambitieuze doel: in een minimaal tijdsbestek twee bachelors binnenslepen. Een maand nadat die missie lijkt te zijn geslaagd, trekt de Erasmus Universiteit haar diploma in. De surveillancebeelden van een digitaal tentamen zijn niet opgeslagen.

‘Universiteiten weten al jaren van online proctoring’, zei Daniel Haven in april. ‘Maar weinigen zijn nu serieus voorbereid, zoals de Deltawerken ook pas gebouwd werden na de overstroming.’

Meer over