NIEUWS

Avondklok scheelt nauwelijks mensen op straat: ‘We zaten al thuis’

Het is na invoer van de avondklok wel iets rustiger geworden op straat, maar niet noemenswaardig meer dan het daarvoor toch al was. Dat blijkt uit waarnemingen met straatcamera’s, op drie drukke pleinen in Amsterdam. ‘Er was na negen uur toch al bijna niemand op straat’, constateert de hoofdonderzoeker.

Mensen laten hun honden uit in de verder lege straten van Amsterdam tijdens eerste nacht van de avondklok. Beeld Joris van Gennip
Mensen laten hun honden uit in de verder lege straten van Amsterdam tijdens eerste nacht van de avondklok.Beeld Joris van Gennip

In totaal heeft de avondklok een paar procent aan mensen op straat gescheeld, blijkt uit de Amsterdamse waarnemingen, van in totaal ruim zesduizend zich verplaatsende wandelaars, fietsers en andere voorbijgangers op straat. Niet omdat we ons slecht aan de avondklok houden – maar omdat veel mensen dat daarvoor onbewust ook al deden, constateren de wetenschappers in een tussentijdse analyse van hun nog lopende onderzoek.

‘Je kunt niet uitsluiten dat een avondklok in een andere fase van de pandemie misschien een ander effect heeft’, zegt onderzoeksleider Marie Rosenkrantz Lindegaard van het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving. ‘Maar in een lockdown maakt de avondklok kennelijk weinig verschil. De mensen gingen toch al alleen naar buiten als het echt nodig was.’

Pikant

Dat zegt niet meteen iets over de overdracht van het virus, benadrukt Lindegaard: ‘We zien natuurlijk niet waar de mensen op straat naartoe gaan en wat ze doen’. Maar pikant is het wel: ‘De invoer van de avondklok lag enorm politiek gevoelig, iedereen zag dit als een enorme ingreep. Maar we zaten al thuis.’

Lindegaard en haar team turfden het aantal bewegingen op straat op drie normaal drukke Amsterdamse pleinen, op vier dagen in de periode voor de avondklok en op drie dagen in de week daarna. Rond negen uur ’s avonds was er een scherpe afname in mensen op straat te zien. Maar dat was voor de avondklok ook al het geval.

Bovendien vonden de onderzoekers voorzichtige aanwijzingen dat de drukte zich na instelling van de avondklok een beetje verplaatste naar een eerder tijdstip. Maar erg statistisch robuust is die bevinding niet, benadrukken de onderzoekers zelf.

Mensen schrikken

Geen reden overigens om de avondklok dus maar op te doeken, reageert desgevraagd hoogleraar epidemiologie Frits Rosendaal (LUMC). ‘Dat zou raar zijn. Daarmee kun je het signaal afgeven: o, het valt blijkbaar wel mee, terwijl dat niet zo is.’

Regels vallen nu eenmaal niet altijd precies samen met de gedragsveranderingen die je ermee wilt bereiken, stelt Rosendaal. ‘Wat we zeker weten, is dat als we allemaal binnenblijven, er minder overdracht is. En dat bereik je door zo’n regel, maar soms ook gewoon doordat mensen schrikken.’

Dat zou iets wonderlijks verklaren: namelijk dat het aantal besmettingen tijdens huisbezoeken en huiskamerfeestjes sterk omlaag ging anderhalve week vóórdat de avondklok van kracht werd, vanaf het moment dat de maatregel ter sprake kwam. In de cijferoverzichten van het RIVM daalde het aantal besmettingen bij thuisbezoeken scherp na 12 januari: de dag waarop bekend werd dat het kabinet nadacht over een avondklok. De maatregel zelf ging pas in op 23 januari.

Samen één hond uitlaten

Komende weken hoopt Lindegaard te komen met de meetgegevens van nog eens ruim vijftig straatcamera’s in Amsterdam. Maar, zo weet ze van eerdere onderzoeken, de kans dat die een heel ander beeld geven, is gering. ‘Bovendien vond ik het niet verantwoord om deze verrassende resultaten voor ons te houden.’

Naar verwachting zal het kabinet maandag besluiten of de avondklok, die woensdag afloopt, wordt verlengd. Het Outbreak Management Team zegt de Amsterdamse studie te kennen, maar wil er vooruitlopend op de besluitvorming inhoudelijk nog niet op reageren. ‘Alle data worden meegewogen.’

Van de mensen die na negenen op straat liepen, bleek ongeveer eenderde daarvoor een duidelijk aantoonbare reden te hebben: het ging om bezorgers, politiemensen of voorbijgangers die de hond uitlieten. Ook zagen de onderzoekers in elk geval een aantal duidelijke overtredingen, zoals mensen die samen één hond uitlieten.

Lees ook

Verleidelijke gedachte: de avondklok kunnen we wel missen. Of niet?

Na het slaan van uur U in Groningen is de straat van de thuisbezorgers

Niemand wil een avondklok, maar deze mensen nog net iets minder dan de rest.

Ravage na rellen invoering avondklok: ‘Dit heeft niets te maken met een strijd voor vrijheid’

Volg het laatste nieuws omtrent het coronavirus in ons liveblog.

Meer over