Reportagein het donker op zwijnenjacht

Avondklok geldt niet voor jagers, kritiek zwelt aan

Niet iedereen is er blij mee: jagers mogen de avondklok negeren om ’s nachts op wilde zwijnen te jagen. Dit moet de Afrikaanse varkenspest buiten houden. Hobbyjager Sjors Thissen: ‘Als we verslappen, dan gaat de populatie sky high.

Hobbyjager Sjors Thissen vindt zichzelf 'een man op een missie'.  Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Hobbyjager Sjors Thissen vindt zichzelf 'een man op een missie'.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De avondklok is al ingegaan als Sjors Thissen met zijn Mauser M12-jachtgeweer door een weiland sluipt bij het Limburgse Swalmen. Iedere honderd meter door zijn nachtkijker turend. ‘Wacht, wacht, wacht’, fluistert hij. Hij houdt stil in de motregen. Zijn schoenen slurpen weg in de drassige grond.

Ree, haas, das. Ze lichten in de warmtezoeker op als witte vlekken op een zwarte ondergrond. ‘Hé, is dat een wild zwijn?’, klinkt het hoopvol. Het is deze prooi waarvoor hij vanavond kou en duisternis trotseert.

Voor de jacht op wilde zwijnen hebben jagers in meerdere provincies een ontheffing op de avondklok gekregen. Zij hebben volgens minister Carola Schouten van Landbouw een nachtelijke rol te vervullen in de strijd tegen de Afrikaanse varkenspest (AVP).

Het zeer besmettelijke virus decimeerde de afgelopen jaren de Chinese varkensstapel. Dit angstbeeld leeft, na wildbesmettingen in België en Duitsland, al enige tijd in varkensland Nederland. De belangen zijn groot, met vorig jaar alleen al 3,5 miljard euro aan export van varkensvlees.

België is weliswaar eind vorig jaar schoon verklaard van AVP, maar in Duitse bossen lopen nog besmette zwijnen rond. Om de kans op overspringen te verkleinen, wordt geprobeerd de populatie klein te houden.

Bewegingsjacht

Twee jaar geleden kregen jagers al meer bevoegdheden van de minister. Ze stond de zogenoemde bewegingsjacht op wilde zwijnen toe, waarbij drijvers de dieren in de richting van de jagers bewegen. Vanwege risico op verstoring van de natuur mag dit normaal gesproken niet.

Destijds klonk daar felle kritiek op van dieren- en natuurorganisaties, en dat is nu ook het geval met de avondklokontheffing. ‘Jagers voeren drogredenen aan om maar niet te hoeven stoppen met hun hobby’, schrijft Stichting Dier & Recht in een brandbrief. Ook is een petitie opgesteld en zijn er Kamervragen gesteld.

Sjors Thissen (35) haalt er voorafgaand aan de nachtelijke jacht zijn schouders over op. In de jachthut van zijn vader, een houten schuurtje achter de imposante 17de-eeuwse kasteelboerderij in het Limburgse Swalmen, hangen oude geweren, foto’s en trofeeën aan de muur. Tussen hertengeweien en slagtanden van zwijnen prijkt de huid van een Canadese beer.

null Beeld

Jagen zit al drie generaties in het bloed van de Thissens. Van jongs af aan viel er voor Sjors in de schuur altijd wel een geschoten dier te bewonderen. Vanaf zijn zesde ging hij zelf mee.

Dus natuurlijk is hij blij dat de provincie Limburg direct gehoor gaf aan de avondvrijstelling voor zijn passie. En hij na een dag achter de computer, voor een bedrijf dat pompinstallaties maakt voor de mijnbouwindustrie, in zijn uppie buiten in de kou onder de maan mag zitten.

Ontbering in de kou

‘’s Nachts is de wereld anders’, zegt hij stralend. ‘De ontbering in de kou. De stilte die wordt onderbroken door een bosuil. Terwijl ik op dat slimme, onberekenbare wilde zwijn mag jagen. Dat is gewoon heel spannend.’

Hij is naar eigen zeggen ook een man met een missie. Hij geniet ervan als hij schade kan helpen voorkomen bij bevriende boeren, zegt hij tijdens een korte rit naar de jachtlocatie. Om naast het verkleinen van de kans op een varkenspestuitbraak ook vraat aan gewassen en het omwroeten van landbouwgrond door zwijnen tegen te gaan.

Hij parkeert zijn oude Land Rover Defender bij de bosbessenkweker op wiens land hij mag jagen. ‘Als we verslappen en een tijdje niets doen, dan gaat de populatie zwijnen sky high’, zegt hij. ‘Dat haal je niet snel weer in.’

Het wilde zwijn is maar op drie plekken in Nederland ‘gewenst’. Op de Veluwe, in het Limburgse Nationaal Park de Meinweg en in het kleine natuurgebied Meerlebroek, niet ver van de kasteelboerderij van de familie Thissen.

Om landbouwschade te voorkomen geldt voor het dier in de rest van het land een zogenoemd nulstandbeleid, wat betekent dat daar onbeperkt op het wilde zwijn mag worden gejaagd. Het voorkomen van aanrijdingen in het verkeer speelt ook een rol.

Volgens de provinciale Fauna Beheer Eenheden wordt van de 10- tot 14 duizend wilde zwijnen in Nederland jaarlijks gemiddeld zo’n tweederde geschoten. Vorig jaar waren het er minder dan in 2019. De Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging wijdt dit deels aan de toegenomen drukte in de bossen overdag. Een direct gevolg van de lockdowns, die mensen bij gebrek aan ander vertier de natuur in drijft. De schuwe wilde zwijnen zouden zich hierdoor verder in het bos ophouden, waardoor ze weer minder vaak voor het vizier van iemand als Thissen eindigen.

Enorme slachting

Frederieke Schouten, dierenarts en directeur van Stichting Dier & Recht, vindt het maar onzin. Een kulargument om door te kunnen met, zoals zij het noemt, de ‘enorme slachting’. Ze maakt zich vooral kwaad over de rol van jagers in het tegengaan van de AVP. Het virus is volgens haar niet een probleem vanuit het wild, maar een risico dat ontstaat ‘door de varkensfabrieken waar tienduizenden varkens veel te dicht op elkaar leven’.

Volgens wetenschappers spelen wilde zwijnen wel degelijk een rol bij de verspreiding van het voor mensen ongevaarlijke virus. Bovendien kan een besmetting in het wild ook al voor economische schade zorgen. Zo werd Duits varkensvlees verboden in China - eveneens grootinkoper in Nederland - na het aantreffen van een dood wild zwijn met AVP. Nederland is dan ook niet het enige land dat maatregelen neemt om de eigen varkensindustrie te beschermen tegen zieke zwijnen. Zo plaatste Denemarken in 2019 een hek bij de Duitse grens.

Eenmaal in de zelfgebouwde hoogzit, op pakweg 300 meter van de Duitse grens, gebaart Thissen weer naar de bosrand. ‘Kijk, daar ver weg, daar zie je die drie puntjes weer’, fluistert hij enthousiast. ‘Dat zouden biggen kunnen zijn. Dit is geluk hebben; ik moet hier wel twintig keer komen om één wild zwijn te schieten.’

Maar niet veel later: ‘Sorry voor de valse hoop. Ze zijn weg gehuppeld. Helaas, hazen.’

Lees meer over de varkensindustrie en de Afrikaanse varkenspest:

China zag door de varkenspest de prijs van het vlees verdubbelen; een groot probleem in een land waar varkensvlees zo populair is dat het gewoon ‘vlees’ wordt genoemd. ‘Je kunt je gasten toch niet enkel eend, rund of schaap aanbieden?’

Houdt Nederland nog wel van zijn varkensboer? In een serie verhalen onderzocht de Volkskrant Nederland varkensland. Deel 1: de zes onzekerheden van de varkensboer.

Meer over