Analyse

Autoritaire president met baseballpet vaagt oppositie weg in Salvadoraanse parlementsverkiezingen

Hij ziet er gelikt uit met zijn gemillimeterde baard, zijn baseballpet en leren jack, maar de Salvadoranen zijn dol op hun president, Nayib Bukele. Zo dol dat ze hem bij de parlementsverkiezingen een meer dan absolute meerderheid hebben gegeven. Hij is wel autoritair, maar een sterke leider ‘zit de mensen in El Salvador in het dna’.

Nayib Bukele toont de inkt op zijn vinger: hij heeft zijn stem uitgebracht in de Salvadoraanse parlementsverkiezingen.  Beeld REUTERS
Nayib Bukele toont de inkt op zijn vinger: hij heeft zijn stem uitgebracht in de Salvadoraanse parlementsverkiezingen.Beeld REUTERS

Nayib Bukele, de 39-jaar oude Salvadoraanse president met baseballpet, 4 miljoen Facebook-fans en autoritaire neigingen, maakte zondag zijn machtsgreep in het Midden-Amerikaanse land compleet. Zijn partij Nieuwe Ideeën vaagde in de parlementsverkiezingen de oude machtspartijen weg. Met het parlement in handen kan Bukele afrekenen met nog een paar van die dwarse instituties: het hooggerechtshof, de openbaar aanklager, en de landelijke mensenrechtenadvocaat.

Het fenomeen Nayib Bukele – charismatische allemansvriend, sterke man, geliefd in eigen land, bewonderd in de regio, gewantrouwd door internationale mensenrechtenorganisaties – groeide dit weekend naar nieuwe proporties. Zijn aantrekkingskracht begint al bij zijn tot in de details uitgedachte presentatie. De president zou zowel een personage kunnen zijn in de maffiaserie The Sopranos als in de Brylcreem-klassieker Grease. Het petje achterstevoren, de tot in perfectie getrimde zwarte baard, het leren jasje, soms een colbert, nooit een das.

Nog geen twee jaar geleden zette Bukele, afstammeling van Palestijnse migranten, de Salvadoraanse politiek volledig op zijn kop. Hij beloofde een einde te maken aan corruptie en bendegeweld in een van de armste landen van Latijns-Amerika en versloeg de presidentskandidaten van Arena en zijn voormalige partij FMLN, de twee machtsblokken die afwisselend sinds het einde van de burgeroorlog in 1992 het land hadden bestuurd.

Zonder ideologie en zonder oppositie

Dit weekend bewees hij dat dat geen beginnersgeluk was. De partij Nuevas Ideas, geleid door zijn neef en volledig gebouwd rondom de figuur Bukele, won volgens de eerste prognoses 56 van de 84 zetels. Op die overwinning valt enkel af te dingen dat een kleine helft van de bevolking niet ging stemmen. De onafhankelijke Salvadoraanse krant El Faro, waarmee de president het al tijden aan de stok heeft, beschreef het maandag als volgt: ‘Bukele heerst over een partij zonder ideologie, en vanaf 1 mei (wanneer het nieuwe parlement aantreedt, red.) ook zonder oppositie. Een partij die danst naar het ritme van de president.’

De afgelopen twee jaar, sinds hij op 1 juni werd beëdigd, toonde Bukele meermaals hoe hij dacht over instanties die niet in de pas liepen. In februari vorig jaar stuurde hij het leger het parlement in (dat een van zijn wetsvoorstellen niet wilde goedkeuren) en ging zelf op de voorzittersstoel zitten. Tijdens de pandemie tekende hij het ene na het andere decreet, leidend tot een telkens strengere lockdown. Wie zich niet aan zijn strikte regels hield, belandde in dubieuze quarantainecentra. Meermaals tikte het hooggerechtshof hem op de vingers. Toen het bendegeweld plots oplaaide, plaatste hij bij wijze van strafexpeditie gedetineerden van rivaliserende bendes bij elkaar in isoleercellen, wetend dat dit tot geweld kon leiden.

Het leverde hem een regen van kritiek op van binnen- en buitenlandse mensenrechtenorganisaties, westerse overheden en internationale bondgenootschappen. Bukele spon er enkel garen bij als de jonge uitdager van een (westerse) wereldorde die immer met het belerende vingertje zwaait. Hij was mensenlevens aan het redden, zagen ze dat dan niet? De winst van zondag maakt zijn leven gemakkelijker, de oppositie is vervangen door zijn eigen mensen en het parlement kan zijn getrouwen aanstellen bij het hooggerechtshof en justitie.

Pact met de bendes

In eigen land is de president, inclusief zijn autoritaire trekken, enkel in populariteit gegroeid. Hij beloofde minder geweld en kwam die belofte na. De man met pet deed het aantal moorden vorig jaar met 45 procent dalen ten opzichte van 2019. Hoe hij daarin slaagde is onduidelijk, zegt de Salvadoraanse politicoloog Nayda Acevedo Medrano. ‘Het doet vermoeden dat hij een pact heeft gesloten met de bendes, maar we weten het niet. Voor de Salvadoranen telt het resultaat.’

In de Salvadoraanse samenleving, gevormd door decennia van geweld – massamoord op inheemse inwoners in de jaren dertig, een bloedige burgeroorlog in de jaren tachtig – leeft nog steeds grote acceptatie van autoritair leiderschap, zegt Acevedo. ‘Dat zit in ons dna. Mensen verwachten autoritaire politici.’ Hoe Bukele zich zonder oppositie zal ontwikkelen, durft ze niet te voorspellen. ‘Er zijn aanwijzingen voor een autoritaire persoonlijkheid, maar we kennen Nayib Bukele niet. We kennen het personage Bukele, dat voornamelijk appelleert aan de frustraties van de bevolking.’

Toen de eerste prognoses bekend werden, twitterde het personage Bukele een video van vrolijk knallend vuurwerk boven hoofdstad San Salvador: ‘Victoria!’

Meer over