Autonome school is historische fout

Plasterk is een vleugellamme quasiwerkgever die moet toezien dat bestuurders zich een kriek lachen om zijn Convenant en fluitend de ondernemer blijven uithangen op kosten van de belastingbetaler.door Aleid Truijens..

Wat waren ze afgelopen voorjaar blij, de ondertekenaars van het Convenant Leerkracht: minister Plasterk, staatssecretaris Van Bijsterveldt, Sjoerd Slagter van de VO-Raad en Walter Dresscher van de AOb. Een historisch moment! Vanaf nu zou het beter gaan in het Rampgebied Onderwijs: lerarensalarissen omhoog, werkdruk omlaag, en het dreigend lerarentekort bezworen.

De leraar zou bewegingsvrijheid krijgen én gratis bijscholing. Zo zouden de academici terugkeren in het onderwijs, waar ze weer als academici betaald werden: salarisstijgingen konden wel oplopen tot 1.000 euro bruto per maand. In kortlopende cao’s zouden de afspraken meteen hun beslag krijgen. Plasterk lachte breed: ‘Een mooi resultaat.’

En, wat hebben de leraren bij de aanvang van het nieuwe schooljaar gemerkt van dit enorme succes? Maakten ook zij een vreugdedansje toen hun eerste salarisstrook in de bus viel? Nee. Ik heb nergens gehoord dat ook maar één eerstegraadsleraar een schaal omhoog ging na jarenlang als tweedegraads te zijn betaald.

Het Convenant verplicht schoolbesturen voorlopig tot niets. Zolang besturen kunnen aantonen dat hun scholen een ‘functiemix’ hebben waarbij ‘voldoende’ leraren in hogere schalen zitten – dat is op scholen met enkele oudere, goedbetaalde leraren nog wel het geval – wordt hun niets in de weg gelegd. In 2012 moeten scholen aantonen dat er iets meer leraren in die LC- en LD-schalen zitten. Individuele leraren hebben daar niets aan. Voor elke salarisverhoging blijven ze afhankelijk van de genade van hun management.

Inmiddels is duidelijk waar Plasterks extra miljoenen voor onderwijs wél naar toe gaan. Sommige bestuurders van hogescholen en universiteiten beurden het afgelopen jaar salarissen van twee tot zes ton, en scheepsladingen geld voor hun hofhouding. Jos Elbers, ’s lands best betaalde bestuursvoorzitter van de slecht presterende Hogeschool Inholland werd vorig jaar bij zijn vertrek ruim beloond voor zijn wanprestatie: als adviseur strijkt hij de komende drie jaar een half miljoen op.

Een paar maand geleden regelde de VO-Raad onder leiding van Sjoerd ‘kennis is niet meer belangrijk’ Slagter een fijne salarisstijging van 37 procent voor bestuurders in het voortgezet onderwijs.

De Haagse reacties zijn stereotiep. Ministers eisen ‘opheldering’; Kamerleden noemen het ‘een schande’. Vervolgens gaat het feest van salarisverhogingen, bonussen en gouden handdrukken onverstoorbaar door. Hooguit wordt wat gepiept over de Balkenendenorm voor bestuurders in de semioverheidssector. Maar waarom zou een bestuurder van een paar scholen 176.000 euro belastinggeld moeten souperen?

Plasterk is een vleugellamme quasiwerkgever die moet toezien dat bestuurders zich een kriek lachen om zijn Convenant en fluitend de ondernemer blijven uithangen op kosten van de belastingbetaler. Eén cruciale, historische fout moet worden hersteld: de in de jaren negentig ingestelde ‘autonomie’ van scholen. De overheid wilde geen omkijken meer hebben naar het onderwijs; de scholen kregen een ‘lumpsum’ en zochten het maar uit. Het toverwoord ‘marktwerking’ viel: scholen zouden gaan concurreren en vechten om de leerlingen en zo almaar betere prestaties leveren.

Het tegendeel gebeurde: scholen fuseerden tot mammoetinstellingen, monopolisten in hun regio. Voor leerlingen viel steeds minder te kiezen, want bestuurders kozen voor onderwijsvormen waarbij laagbetaalde surveillanten dure leraren vervingen. Het kennisniveau daalde. De salarissen van bestuur en management stegen pijlsnel, onder verwijzing naar ‘de markt’: je deed het toch niet voor minder dan een thuiszorgdirecteur? Onderwijsbestuurders beheren enorme budgetten! Vergeten werd dat zij dat geld niet met hun ‘bedrijf’ verdienden; het is ordinair gemeenschapsgeld.

Schoolbestuurders willen geen hoger kennisniveau en geen academici, hoeveel cursussen Plasterk ook cadeau doet. Die kennisleveranciers van de oude school zijn duur, maar ook eigenwijs en tegendraads. Die ellendelingen geef je er na een functioneringsgesprek echt geen periodiekje bij.

De autonome school is een wangedrocht dat zich wentelt in de lusten van een overheidsinstelling en geen last heeft van de tucht van de markt. Scholen worden alleen afgerekend op de 1040-urennorm en het aantal leerlingen dat ze er zo snel mogelijk doorheen jassen. Begrijpelijk dat veel schoolbesturen de Centrale Examens willen afschaffen. Logisch dat ze er niet wakker van liggen dat een kwart van de leraren onbevoegd voor de klas staat.

Waren scholen commerciële instellingen, dan waren slechte instellingen als Inholland allang opgeheven en schoten overal bloeiende gymnasia en ambachtsscholen als rozenstruiken uit de grond. Plasterk moet een werkelijk historisch besluit nemen. Het is van tweeën één. Neem als overheid weer de volledige verantwoordelijkheid voor het onderwijs en regel de salarissen en bevoegdheden centraal, óf laat de onderwijsmarkt vrij, opdat leraren en ouders zelf scholen oprichten en besturen en verschillende onderwijsmethoden hun succes moeten bewijzen. Tot die moedige beslissing is gevallen, is elke afspraak met ‘sociale partners’ een lachertje en blijft kwaliteitsverbetering uit.

Meer over