Interview

Auset Ankh Re: ‘Ik vertik het om te betalen voor het veranderen van een naam die mijn familie heeft moeten aannemen’

Grote steden willen het makkelijker maken om achternamen die verwijzen naar het slavernijverleden te veranderen. Veel mensen willen hun opgelegde, Europese naam niet gebruiken, dus leven ze onder een andere naam. Auset Ankh Re is een van hen.

Auset Ankh Re Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Auset Ankh ReBeeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

‘Het is nog geen feit, maar het raakte me meer dan de excuses voor het slavernijverleden – die burgemeester Halsema deze zomer aanbood namens de stad Amsterdam. Dat was symbolisch een mooi gebaar, maar dit is echt een handreiking. Het stelt ons in de positie ons te vereenzelvigen met wie we echt zijn, onze ware identiteit.’

Auset Ankh Re (46) heeft het over het nieuws dat de gemeente Utrecht het makkelijker wil maken om achternamen die verwijzen naar het slavernijverleden te veranderen. Ook in Rotterdam en Amsterdam wordt nu bekeken of achternaamswijziging gratis kan worden. Op dit moment kost het indienen van een wijzigingsverzoek bij Screeningsautoriteit Justis minimaal 835 euro en zijn mensen daarnaast verplicht om een psychologische test te ondergaan, om te bepalen in hoeverre zij last hebben van hun officiële achternaam. De totale kosten kunnen oplopen tot een paar duizend euro, die de aanvrager kwijt is als het verzoek wordt afgewezen.

Kwetsend

‘Zeer kwetsend’, noemt Auset het huidige proces. ‘Het geeft mij het gevoel dat wij niet erkend worden in het leed dat wij tot op de dag van vandaag met ons meedragen.’ Ankh Re, woonachtig in Diemen-Noord en dochter van een Haïtiaans-Portugees-Surinaamse moeder en een Surinaams-Creoolse vader, draagt deze naam sinds anderhalf jaar.

Een officiële naamswijziging onderging ze nog niet. ‘Ik vertik het om te betalen voor het veranderen van een naam die mijn familie heeft moeten aannemen. Laat staan om een psychologische test te ondergaan.’ Dat betekent dat Auset formeel nog Monique Zichterman heet. De naam die in alle officiële documenten staat, maar waar ze zich niet mee verbonden voelt.

Volgens het Nationaal Instituut Nederlandse Slavernijverleden en Erfenis (NiNsee) zijn er veel mensen die, net als Auset, informeel hun naam veranderen. Zij willen hun opgelegde, Europese naam niet gebruiken, dus leven ze onder een andere naam, zoals bijvoorbeeld Afiba of Kwaku. Hoeveel mensen op dit moment een officiële achternaamswijziging overwegen, is moeilijk in te schatten. Er wordt namelijk niet vaak openlijk over gesproken. Veel mensen weten niet dat het kan, of vinden het te duur. En als enige afscheid nemen van de familienaam, doe je niet zo maar.

Pijnlijke situaties

Toch vindt de directie van het instituut het heel belangrijk dat achternaamswijziging makkelijker wordt. Na de afschaffing van de slavernij moesten alle slaafgemaakte mensen namelijk een voor- en achternaam krijgen. Daarvoor werd een commissie aangesteld die bestond uit plantage-eigenaren, slavenhouders en commissarissen. Zij bedachten namen die soms werden verbonden aan beroepen van de slavenhouders, zoals de familie Blikslager of Ceder, van de cederhoutplantage. Ook werden families vernoemd naar Nederlandse plaatsen, hun houders of kregen ze een naam met een negatieve lading, zoals Puin. Als een familielid tijdens een ruzie te horen kreeg: ‘Die witte man had gelijk, jullie zijn een puinfamilie’, zorgde dat voor pijnlijke situaties.

Zulk soort reacties lokt de naam Zichterman weliswaar niet uit, maar toch voelde Ankh Re zich als kind al ongemakkelijk bij die naam: ‘Ik voelde onbewust dat er iets niet klopte. Ik voelde er weerstand tegen, al is dat heftig om te erkennen. Die naam heeft het grootste deel van mijn leven bepaald wie ik ben.’ Op de middelbare school verdiepte ze zich meer in het slavernijverleden en toen ze een jaar of zeventien was, leerde ze van Afro-Amerikaanse kennissen ‘dat de namen die wij droegen, niet van ons zijn. The Black Panthers bijvoorbeeld hadden al andere namen aangenomen.’

Het besluit om ook zelf een andere naam te kiezen, kwam echter pas anderhalf jaar geleden: ‘Via mijn halfzus hoorde ik over een neef die de familiegeschiedenis onderzocht. Hij ontdekte dat onze overgrootmoeder een oorspronkelijke bewoner van het Amazonegebied uit Suriname was. Na de afschaffing van de slavernij in 1863 zou zij als zoenoffer aan een witte Nederlander zijn gegeven. Met gouverneur Sichtman – waar mijn naam een verbastering van is – is zij getrouwd, maar toen hij drie of vier jaar later overleed, werd zij tot slaafgemaakt. Toen ik dat hoorde viel er geen kwartje, maar een rijksdaalder.’

Kaders

Het nieuws spoort haar aan om nog dieper in de geschiedenis van haar familie te duiken. ‘Beseffen waar je naam vandaan komt is één ding, hem veranderen is een tweede. Als je niet weet waar je zelf vandaan komt, weet je ook niet welke naam echt bij jou hoort. Toen ik mijn huidige vriend (Ptah Ankh Re, red.) leerde kennen, ben ik pas gaan kijken naar de geschiedenis van voor de slavernij. Slaafgemaakte mensen hebben kaders opgelegd gekregen met als gevolg een mentaliteit die vierhonderd jaar lang, van generatie op generatie, is doorgegeven.’

Met hulp van haar vriend, ontdekte ze dat de geschiedenis verder gaat dan het continent Afrika zoals het nu is en de landen waaruit het bestaat: ‘Zo kwam ik bij het oude Egypte. Ptah had eerder om die reden al gekozen voor deze achternaam. ‘Ankh’ is het levenssymbool en ‘Re’ is de zonnegod. Een prachtige naam waar ik me wel direct mee verbonden voelde en waar ik trots uit haal. Mijn drie zoons, die nu nog mijn achternaam hebben, zouden hem graag overnemen. Als achternaamswijziging nu echt makkelijker wordt, zijn wij de eersten die ons aanmelden. Zo blijft deze achternaam, precies zoals hij bedoeld is, leven.’

Meer over