NieuwsZwarte gat

Astronomen zien hoe een zwart gat een ster uit elkaar trekt tot spaghettisliert

Diep in het duister van de kosmos, in een sterrenstelsel op een grove twee triljard kilometer van hier, hebben astronomen de lichtflits waargenomen van een ster die aan flarden wordt gescheurd. 

Tekening van een zwart gat die een ster tot spaghettisliert trekt.Beeld ESO/M. Kornmesser

De dader? Een zwart gat, een voorwerp zó zwaar dat niets aan zijn zwaartekracht kan ontsnappen, zelfs het licht niet. Dat schrijft een internationaal team van sterrenkundigen maandag in het vakblad Monthly Notices of the Royal Astronomical Society

Als zo’n zwart gat iets in zijn spreekwoordelijke klauwen krijgt – of het nu een ster, planeet of een mens betreft – is het resultaat bijzonder. Wanneer je met je voeten omlaag een zwart gat invalt, trekt het gat net iets harder aan je voeten dan aan je hoofd. Het ongemakkelijke gevolg is dat je verandert in een langwerpige sliert, waarna het gat je geduldig naar binnen slurpt. Dat proces noemen astronomen ook wel ‘spaghettificatie’.

Het is precies dat tragisch lot dat de ster – grofweg zo zwaar als de zon – zo’n 215 miljoen jaar geleden trof. Zo lang deed het licht van de flits erover om van het verre sterrenstelsel naar onze aardse telescopen te reizen. Na die eerste flits verloor de ster langzaam maar zeker al zijn materiaal, als een dropveter die wordt afgerold.

Gewelddadige gebeurtenis

De gemeten flits is afkomstig van het eerste stuk ‘spaghettisliert’ dat in het zwarte gat viel, een gewelddadige gebeurtenis waarbij veel straling vrijkomt. Het is de dichtstbijzijnde flits die astronomen tot nog toe hebben waargenomen. 

Dergelijke flitsen zijn normaliter lastig om te zien. Het licht wordt vaak gedempt door een laag stof en gas die tijdens het spaghettislurpen vrijkomt – zwarte gaten zijn rommelige eters. Omdat de astronomen de flits ditmaal al zagen voordat het stofgordijn werd neergelaten, konden ze het hele proces in veel meer detail vastleggen. 

Over de hele wereld richtten sterrenkundigen hun krachtigste onderzoekstelescopen op de gebeurtenis. Gedurende een periode van een half jaar zagen zij hoe het licht afkomstig van het kosmisch diner van het zwarte gat eerst toenam in helderheid en daarna weer uitdoofde. In die tijd slurpte het gat grofweg de helft van de massa van de ster naar binnen. 

De gedetailleerde metingen moeten meer inzicht verschaffen in de extreme omstandigheden rond dit soort superzware zwarte gaten, die in het centrum van de meeste sterrenstelsels zitten. Zo ook in de Melkweg, het sterrenstelsel waarin de aarde en zon leven. Dat is van belang omdat zwarte gaten zo extreem zijn dat ons begrip van de werkelijkheid in hun binnenste afbrokkelt. 

Wie meer leert over het gedrag van zwarte gaten, krijgt daarom meer zicht op hoe het basale weefsel van de kosmos in elkaar steekt. Mede daarom wonnen de pioniers die zwarte gaten wiskundig beschreven en het superzware exemplaar in de Melkweg ontdekten vorige week nog een Nobelprijs, de hoogste eer in de exacte wetenschappen. 

Duik dieper in de zwarte gaten

‘De donkerste geheimen van het universum’, noemde het Nobelcomité ze: zwarte gaten, monsters zo loeizwaar dat niets aan hun zwaartekracht kan ontsnappen – inclusief het licht. De ontdekking van die objecten won dinsdag de Nobelprijs voor natuurkunde.

Een iconisch moment in de sterrenkunde: astronomen hebben de eerste foto gemaakt van een zwart gat. Het beeld onthult voorzichtige nieuwe inzichten over de manier waarop de werkelijkheid in elkaar steekt.

Quarksoep, wormholes en de diepste aard van de werkelijkheid: een spoedcursus zwarte gaten.

Het zwarte gat in het centrum van de Melkweg schijnt plotseling veel helderder. Niemand weet waarom

Grote kosmische klap onthult bestaan ‘onmogelijk’ zwart gat.

Meer over