Assertief Duitsland gaat bewust confrontatie aan met Amerika

Kanselier Schröder durft een openlijke confrontatie met de Amerikaanse president aan. Dat was geen gebruik. Maar nu Europa zich langzaam losmaakt van de VS, toont een nieuwe generatie Duitsers belangstelling voor een leidende rol....

Zo'n weinig hartelijke ontmoeting met de nieuwe Amerikaanse president had voorganger Helmut Kohl zich nooit gepermitteerd. Maar Schröder wil dat Duitsland in de wereld 'zelfbewuster' optreedt. Toen hij vorige week zijn opwachting maakte in het Witte Huis, bracht de kanselier het Europees-Amerikaanse meningsverschil over het Kyoto-klimaatprotocol bijzonder open naar voren.

Hij had vooraf namens de Europeanen een protestbrief geschreven, die hij had laten uitlekken. Omgekeerd had Bush de kanselier en de rest van Europa ernstig gebruuskeerd, door zonder enige consultaties de dag voor Schröders bezoek eenzijdig uit de Kyoto-onderhandelingen te stappen. Bush en Schröder botsten frontaal, bewust en zonder veel omhaal.

Wie geloofde, dat hij naar de VS zou vliegen om 'de hakken tegen elkaar te slaan', had zich vergist, zei Schröder tegen de meereizende journalisten. Wat lichaamslengte betreft, kunnen Bush en Schröder elkaar in de ogen kijken, zo bleek in het Oval Office. Er is de kanselier veel aan gelegen aan het thuisfront de indruk te vestigen, dat die gelijkwaardigheid ook het politieke gewicht betreft.

Dat is bij het bestaande verschil in macht natuurlijk een onmogelijke opgave. In de Duitse verslagen bleef niet onvermeld, met hoe weinig honneurs de kanselier in het machtscentrum van de enig overgebleven supermacht werd ontvangen.

Toch verliet de Duitse delegatie de VS in opperbeste stemming. Schröder was geslaagd in zijn voornemen, assertief over te komen. Duitse politici en commentatoren hadden in februari met groot ongemak gereageerd op de traditioneel voorzichtige houding van minister van Buitenlandse Zaken Joschka Fischer, die vlak na het bombardement op Bagdad Washington bezocht.

Diens uitlating dat 'we de Amerikanen niet te kritiseren hebben' stuitte niet alleen op de gebruikelijke verontwaardiging bij zijn pacifistische Groenen, maar wekte ook in andere kringen wrevel. Fischer had een 'knieval' gemaakt, schreef de pers. Al te veel braafheid tegenover de 'Amis' strookt kennelijk niet langer met het zelfbeeld van de Berlijnse republiek.

Schröders stroeve opstelling in het Witte Huis valt in Duitsland beter in de smaak. De commentatoren zijn uiterst kritisch over het unilaterale optreden van Bush, die openlijk zegt dat 'America first' komt. Dat laat een machtsvacuüm in de wereld, dat Europa moet opvullen, vinden veel Duitsers. Met instemming citeert de commentator van de Berliner Zeitung de New York Times, die in Schröder de belichaming van een nieuwe Europese onafhankelijkheid ziet. 'Dat is een rol die de kanselier van de grootste staat in de Europese Unie toekomt. Nu moet hij die rol invullen', eindigt het commentaar.

Dat is een nieuwe toon. Na de oorlog waren de Duitsers verlegen met hun gewicht en blij met de rol van politieke dwerg achter de brede rug van de Amerikanen. Nu spreken ze onbevangener, niet alleen over hun macht in de Europese Unie, maar ook over hun speciale relatie met Rusland. Schröders sleerit met Poetin in de Moskouse sneeuw zag er veel hartelijker uit dan het bezoek aan het Witte Huis.

Critici maken echter een belangrijke kanttekening. De nieuwe generatie Duitsers die in Berlijn regeert mag een leidende rol willen spelen in de wereld, met de militaire kant daarvan heeft Duitsland grote moeite. Steeds minder geld hebben de Duitse politici over voor de Bundeswehr, die veel armer is dan de legers van Groot-Brittannië en Frankrijk.

Dat dit de inzetbaarheid van het leger vermindert, hebben de Duitse vredesoperaties op de Balkan getoond. Dat maakt de Duitse ambities minder geloofwaardig. Onder de veehouders in Texas, waar Bush vandaan komt, zeggen ze in zo'n geval: 'Big hat, no cattle'.

Meer over