Assange, anchorman

WikiLeaks-oprichter Julian Assange publiceerde geheime documenten, werd beschuldigd van verkrachting en zit nu in de Ecuadoraanse ambassade in Londen ondergedoken. Sinds kort heeft hij een eigen talkshow op Russia Today.

JULIEN ALTHUISIUS

Twee jaar geleden was WikiLeaks-oprichter Julian Assange een held. Nu is de gevallen voorman van WikiLeaks gevlucht naar de Ecuadoriaanse ambassade in Londen, in de hoop politiek asiel te krijgen.

'Je hebt veel plezier met het interview, Julian. Dat doet me goed. Ik ook namelijk.' Rafael Correa, president van Ecuador, kijkt lachend in de camera. Hij draagt een donker colbert met daar onder een wit overhemd met gestikte rode en zwarte versieringen. 'Ja, ik vind uw grappen erg vermakelijk', antwoordt Julian Assange grinnikend. De voorman van klokkenluidersplatform WikiLeaks zit achter een bureau. Naast hem een bebrilde, grijze man die de vertaling voor zijn rekening neemt. Assange wordt omringd door een stapeltje papieren, een aantekeningenboekje, wat snoeren en een opgevouwen krant. Op enkele tientallen centimeters afstand staat een videocamera op het gezicht van Assange gericht. Zelf kijkt hij naar een flatscreen-monitor voor zich, waarop het grijnzende hoofd van Correa te zien is. Assange grinnikt weer, vouwt zijn handen bij elkaar en probeert een nieuwe vraag te formuleren.

Het is een beetje een vreemde setting voor een interview: Julian Assange in Engeland; Rafael Correa in Ecuador. De duizenden kilometers tussen de twee worden overbrugd door een livevideoverbinding. Dat kan niet anders: ten tijde van het interview staat Assange al bijna anderhalf jaar onder huisarrest in het Britse Norfolk. Het gesprek tussen de zilverblonde Australiër en Correa vormt onderdeel van Assange's eigen talkshow: The World Tomorrow op Russia Today. Een half jaar geleden kondigde Julian Assange aan 'met een reeks interviews te komen' waarin hij 'de mogelijkheden van de toekomst zal verkennen in gesprekken met hen die onze toekomst vormgeven'. Inmiddels zijn er tien afleveringen geweest. Assange 'ontvangt' het grootste gedeelte van zijn gasten op dezelfde manier: hij in gevangenschap achter een bureau in een klein kamertje, zij in vrijheid op een videoscherm.

Het is een schril contrast met twee jaar geleden. In april 2010 publiceert Assange met zijn WikiLeaks de video Collateral Damage: een filmpje van een luchtaanval van een Amerikaanse gevechtshelikopter waarbij twaalf onschuldige mensen om het leven komen. De wereld staat op z'n kop. In de maanden erna volgen gedetailleerde onthullingen over de oorlogen in Irak en Afghanistan en in november plaatst Assange met de publicatie van talloze diplomatieke ambtsberichten een politieke bom. Maandenlang beheersen de onthullingen van WikiLeaks de internationale voorpagina's. Assange oogst bewondering om zijn lef, zijn lak aan machtige overheden en zijn streven om helderheid te creëren in een wereld van politieke mist en diplomatieke rookgordijnen. Niemand kan meer om hem heen: Julian Assange is een held.

Maar dan zet het verval in. Twee Zweedse vrouwen beschuldigen de Australiër van verkrachting. Hij weigert echter om terecht te staan, omdat hij denkt dat de hele verkrachtingszaak slechts een trucje is om hem uiteindelijk uit te leveren aan de Verenigde Staten. Die lusten hem vanwege zijn spraakmakende onthullingen met WikiLeaks inmiddels rauw. Er komt een internationaal arrestatiebevel en Assange wordt in Engeland onder huisarrest geplaatst in afwachting van een definitieve uitspraak van het hoger gerechtshof over zijn uitlevering aan Zweden. Uiteindelijk valt de beslissing in zijn nadeel uit: Assange moet naar Zweden. Maar twee weken geleden, negen dagen voor zijn uitlevering, vlucht hij naar de Ecuadoriaanse ambassade in Londen en vraagt daar politiek asiel aan.

De verbittering van een man in gevangenschap straalt van de interviews die hij voor The World Tomorrow maakt af. Elke aflevering van de talkshow begint hetzelfde: videofragmenten van Assange op de cover van The Times, van de website van WikiLeaks, van een oorlogsvideo en van quotes van Hillary Clinton en Barack Obama wisselen elkaar af. Over de bombastische muziek heen klinkt zijn stem: 'Ik ben Julian Assange, hoofdredacteur van WikiLeaks. We hebben de geheimen van de wereld blootgelegd en zijn aangevallen door de machtigste mensen. Al vijfhonderd dagen word ik vastgehouden zonder aanklacht. Maar dat heeft ons niet gestopt. Vandaag zijn we op zoek naar revolutionaire ideeën die de wereld van morgen kunnen veranderen.' Die 'revolutionaire ideeën' moeten komen van zijn gasten. In de negen afleveringen die Assange tot nu toe maakte, waren onder andere Hezbollahleider Hassan Nasrallah, de marxistische filosoof-socioloog Slavoj Zizek, de conservatieve schrijver David Horowitz, de Tunesische president Moncef Marzouki, de Pakistaanse politicus Imran Kahn en dus de Ecuadoriaanse president Rafael Correa te gast.

Assange en zijn gasten vinden in de meeste van de afleveringen een gemeenschappelijke vijand: de Verenigde Staten. Het is geen geheim dat de VS ontstemd zijn over de onthullingen van WikiLeaks en Assange het liefst zouden weg stoppen in een zwaar bewaakte gevangenis. En dus moet de Australiër hartelijk lachen als Correa tijdens het interview een grapje maakt over het opzetten van een Ecuadoriaanse militaire basis in de Amerikaanse stad Miami. Ook legt Assange de Bahreinse activist Nabeel Rajab geen strobreed in de weg als deze zegt: 'Als de Verenigde Staten er niet waren geweest, hadden we geen dictators in onze regio gehad.' De Tunesische president Moncef Marzouki vertelt op zijn beurt, na een tikkeltje suggestieve vraag van Assange, dat hij ooit in Washington 'een belangrijk iemand uit het Witte Huis, die te maken had met mensenrechten, weigerde te ontmoeten omdat hij dat 'ridiculous' had gevonden.

Het anti-Amerikaanse sentiment van The World Tomorrow sluit naadloos aan bij het gedachtengoed van de zender die de productie van de talkshow voor zijn rekening neemt: Russia Today (of RT zoals de zender zichzelf tegenwoordig profileert) is een Russische staatszender die de dubieuze naam heeft als propagandamachine voor het Kremlin dienst te doen.

'Dat vind ik wel een beetje raar, ja', zegt Birgitta Jónsdóttir. De IJslandse parlementariër maakte Julian Assange een half jaar van dichtbij mee, toen ze betrokken was bij de productie van de video Collateral Murder. Jónsdóttir heeft geen contact meer met Assange; na een meningsverschil besloot ze eind 2010 bij WikiLeaks te vertrekken. Volgens de IJslandse kunnen er vraagtekens gezet worden bij de optredens van Assange bij Russia Today. 'Het is een televisiezender waar Poetin de controle over heeft. Ik bedoel: de situatie daar is niet zo best. Journalisten die kritisch over Rusland schrijven, worden in elkaar geslagen of zelfs vermoord. '

Ook Daniël Domscheit-Berg, medeoprichter van WikiLeaks en ooit onafscheidelijk collega van Assange, bekijkt de talkshow met argusogen. Domscheit-Berg zag de eerste aflevering waarin Hezbollah-leider Hassan Nasrallah te gast was. Assange gaf in die uitzending zijn gast erg veel ruimte en was niet te betrappen op een kritische vraag. 'Ik ken Julian behoorlijk goed: hij kan ontzettend goed interviewen en moeilijke, kritische vragen stellen, daar heeft hij alle capaciteiten voor. Maar ik was teleurgesteld over dit interview omdat het zo braaf overkwam. Normaal gesproken zou hij niemand er zo makkelijk vanaf laten komen.'

De amicale toon van het interview met de Ecuadoriaanse president Rafael Correa zet de vlucht van Assange naar de Ecuadoriaanse ambassade van vorige week in een ander licht. Of Correa en Assange na het interview het een en ander hebben bekokstoofd, is onbekend. Politiek asiel in Ecuador aanvragen was hoe dan ook niet slim, vindt Domscheit-Berg. 'Het is het stomste dat hij ooit heeft gedaan. Op een gegeven moment moet hij daar weer weg. En zelfs als ze hem een diplomatieke status geven, moet daar ook Britse toestemming voor komen. Dat gaan ze niet doen en buiten wacht de politie.'

Ook Jónsdóttir noemt de actie ondoordacht. 'Ik was heel erg verrast. Ik heb niet het idee dat ze hier goed over nagedacht hebben of dat hij juridisch advies heeft gekregen om dit te doen. Ik zie niet hoe dit hem kan helpen.'

Is er sprake van een andere Julian Assange dan twee jaar geleden? 'Ik herken hem niet meer', aldus Domscheit-Berg. 'En ik weet niet wat dit heeft veroorzaakt. Misschien is het alle stress, misschien is het de paranoia.'

Zowel Jónsdóttir als Domscheit-Berg hebben de indruk dat Assange doodsbang is. 'Ik heb gelezen dat hij echt denkt dat de Verenigde Staten hem willen vermoorden', zegt Domscheit-Berg. 'Ik kan me voorstellen dat hij zoiets denkt. Dat zorgt voor heel veel stress.'

Jónsdóttir sluit zich daarbij aan: 'Hij is oprecht bang voor zijn eigen veiligheid. Hij heeft de donkere kant gezien, heeft in die documenten zo veel gelezen over hoeveel invloed de VS heeft op bijna elk land ter wereld. Hij zou ook echt bezorgd moeten zijn en moet voorzichtig doen.'

Het wordt Assange regelmatig verweten te koppig te zijn, te overtuigd te zijn van zijn eigen superioriteit. 'Na de publicatie van de Irak-documenten was hij te gast bij een Australische tv-show', weet Domscheit-Berg. 'Ze hadden beelden van hem achter de schermen. Hij had allemaal kranten bij zich waar hij op de voorpagina stond. Toen zei hij: nu ben ik onaantastbaar. En ik denk dat hij op dat moment echt geloofde.' Op de vraag of Julian Assange de problemen waar hij nu in zit aan zichzelf te danken heeft, wil Birgitta Jónsdóttir geen antwoord geven: 'Wat ik er ook van denk, het is niet netjes om iemand te schoppen als hij op de grond ligt.'

Domscheit-Berg vertrok anderhalf jaar geleden bij WikiLeaks na een hoog opgelopen conflict met Julian Assange en is nu bezig zijn eigen platform voor klokkenluiders op te richten. Desondanks doet het hem pijn zijn voormalige collega te zien als opgejaagd wild. 'Ik vind het heel erg. We hebben gemeenschappelijke vrienden en die zeggen weleens tegen me dat ik voor hem moet opkomen.' Als het om de Amerikaanse vervolging van Assange gaat, doet hij dat ook. 'Maar aan de andere kant: hij moet een einde maken aan deze situatie.' Daarmee doelt Domscheit-Berg erop dat Assange zichzelf moet melden in Zweden en daar voor het gerecht verschijnen. 'De ogen van heel de wereld zijn op Zweden gericht, ze gaan hem echt niet zomaar uitleveren aan de Verenigde Staten.'

Assange zal geen boodschap hebben aan die woorden. Hij lijkt het vertrouwen op een goede afloop allang kwijt te zijn, getuige ook de opmerkelijke manier waarop hij het vraaggesprek met president Correa afsluit: 'Thank you president Correa, take care. And don't get assassinated.'

WikiLeaks, the soundtrack

WikiLeaks heeft weer iets nieuws verzonnen om de krappe kas te spekken. Het klokkenluidersplatform heeft zijn eigen cd uitgebracht met daarop twaalf 'cool and inspiring songs' over de strubbelingen van Julian Assange, WikiLeaks en de hacktivisten van Anonymous. De cd is verkrijgbaar in twee uitvoeringen: de normale versie kost 9,52 euro, de zogenaamde 'Supporter Version'- ook met twaalf nummers - gaat voor 19,85 euro over de toonbank.

undefined

Meer over