Asfalt-jungle

Zes doden op een kruispunt, vrijdagnacht in Nijmegen, was de droevige uitkomst van een botsing veroorzaakt door een auto die met een veel te grote snelheid reed en ook nog het rode stoplicht negeerde....

Wibautstraat, 17.45. Weg uit de kantoortuin met z'n muffe airco. De gebruikelijke rij voor de stoplichten is kort, dankzij vakantietijd. Sluiproute langs Amstel, inclusief stukje over fietspad, niet nodig. (Wel altijd netjes de fietsers voor laten gaan. Grappig, zo verbaasd als ze dan kijken.)

Het verkeer in Nederland is een onuitputtelijke bron van ergernis, verdriet en initiatieven. De afgelopen dagen was het weer flink raak: in het weekeinde een dodenrit in de binnenstad van Nijmegen die zes mensen het leven kostte, maandag de oprichting van een vereniging van verkeersslachtoffers, en op het ministerie van Verkeer heeft een wakkere ambtenaar het idee gebaard van de Royal Class-strook, in een wanhopige poging om de zakenrijder uit de file te bevrijden.

Wordt het allemaal steeds erger in het verkeer? Het wordt steeds drukker, dat staat vast. Maar ook gevaarlijker? Cijfermatig lijkt het wel mee te vallen. Vorig jaar vielen er 1298 verkeersdoden. De statistiek liet vele jaren een dalende trend zien en is nu stabiel, ondanks de gestage groei van het autoverkeer. Zo zit het huidige dodental zelfs ver onder dat van de jaren vijftig, toen met slechts 450 duizend automobielen 1800 mensen sneuvelden.

Toch heeft menigeen het gevoel dat het verkeer er niet veiliger op is geworden. Er wordt meer gejakkerd en gestresst, signaleert het volksempfinden. Bijna iedere weggebruiker, of hij zich nu per auto, fiets of te voet verplaatst, heeft zijn eigen arsenaal van voorbeelden van verruwing in het dagelijks verkeer.

Korte sprint om de lichten bij de Utrechtsebrug te halen. Kort door de bocht en oppassen, want oranje licht staat hier krap afgesteld. Van links komen ze vaak fel oprijden. Iedereen wil naar huis.

Er is nooit onderzoek naar gedaan, zegt verkeerspsycholoog prof. J. Rothengatter. Objectief-wetenschappelijk is niet vastgesteld dat de hedendaagse weggebruiker onvoorzichtiger, zeg maar a-socialer omgaat met zijn medegebruikers dan pakweg vijf, tien jaar geleden.

'Er is weinig belangstelling voor agressie in het verkeer', verklaart de hoogleraar in het verkeersgedrag bij het verkeerskundig studiecentrum van de Groningse universiteit het gebrek aan gegevens. 'Het is natuurlijk lastig onderzoeken. Maar de politiek heeft er weinig belangstelling voor, en dus is er geen geld voor.

De A2 naar Utrecht. De drukste driebaanssnelweg van Nederland is rustig vanavond. Niet harder dan honderd, achter brugpilaren kan de flitscamera weer verscholen staan. Vijf bekeuringen van vijftig gulden is wel genoeg.

Echte agressie in het verkeer komt slechts incidenteel voor, denkt hij. 'Dan bedoel ik dus dat je elkaar moedwillig ondersteboven rijdt.' Wel is het verkeersgedrag geworden. Dat blijkt uit attitude-onderzoek dat zijn studiecentrum sinds een jaar of tien houdt. Eens in de paar jaar vullen zeshonderd automobilisten vragenlijsten in over hun eigen gedrag en dat wat ze onderweg tegenkomen.

De conclusie: de ergernis over elkaar gedrag neemt toe. 'Dan heb ik het over dreigen en douwen, zoals seinen met de lichten en rechts inhalen'.

De fileborden knipperen weer bij Abcoude. 70-50, maar geen echte file. Een paar honderd meter in sukkelgangetje, dan komt de gang er weer in. De weggenoten uit de richting Amstelveen ritsen netjes in vandaag, er is ruimte. Middelste baan, rechts zitten de Audi's, Mazda's en Xantia's weer fijn achter elkaar te douwen. Dat doen we de oude Saab niet aan.

Er zijn twee groepen te onderscheiden die zich vaak aan dergelijk gedrag schuldig maken. Het zijn zakenrijders met een leaseauto en jongeren in goedkope tweedehandjes. 'Uit het onderzoek blijkt ook dat die groepen zich op ander terrein weinig van regels aantrekken. Bij de zakenlui is het sjoemelen met de belastingen, bij jongeren diefstal en zwart werken.'

Vooral de oudere weggebruiker is er de dupe van. De groeiende bevolkingsgroep actieve VUT'ers heeft het zwaar in het moderne verkeer. Ze zijn langzamer van reactie, en proberen zich aan te passen aan het drukke verkeer door voorzichtiger te gaan rijden, waarmee ze zich weer getoeter en fout inhalen op de hals halen. Rothengatter: 'Veel ouderen mijden daarom tegenwoordig spitsverkeer, snelweg en binnenstad'.

De vrije rijders hebben hun eigen informele regels, waardoor het onderling toch niet vaak fout gaat. 'Die regels kun je samenvatten als 'wie het eerst komt die het eerst maalt'. Dat botst steeds vaker met de mensen die zich wel aan de formele regels houden. Want we maken met elkaar steeds meer kilometers, komen elkaar steeds meer tegen en zitten elkaar dus steeds meer in de weg'.

Waar gaan we heen, Toyota-mens, links of rechts? Ja, en vooral steeds even op de rem trappen natuurlijk, zodat de rest ook moet. Dat schiet lekker op. De rechter rijstrook maar even, daar rijdt bijna niemand. 110, rustig erlangs glijden. Fleurregio gaat opeens scherp naar links. Vrachtwagens met bloemetjes hebben altijd voorrang. Erachter blijven hangen, de gaatjes in de duwbaan zijn krap. Behalve voor de lichtgepantserde medegebruiker in zijn BMW. Schokgolfje van remlichten, verder niks aan de hand. Rechterbaan blijft aangenaam rustig.

De Algemene Verkeersdienst van de rijkspolitie in Driebergen weet ervan mee te praten. 'A-sociale weggebruikers zijn er natuurlijk altijd geweest. Maar tegenwoordig zie je het meer dan vijf of tien jaar geleden. Het heeft met de drukte op de weg te maken', zegt woordvoerder R. van Rees.

Als dagelijks gebruiker van de route Driebergen-Nijmegen ziet hij vaker dan vroeger staaltjes van weggedrag die hem de rillingen bezorgen. Niet alleen op de drukke snelwegen in en rond de Randstad, maar ook op provinciale wegen. 'Die 80-kilometer wegen zijn nog gevaarlijker, omdat je met kruisend verkeer te maken hebt.'

Een tijdje terug nog werd hij ingehaald door zo'n type dat haast had. Van Rees besloot hem eens te volgen. 'Die vent deed alles wat verboden was. Inhalen in onoverzichtelijke bochten, passeren midden op een kruispunt waar auto's hem tegemoet kwamen en aan het afslaan waren, en alles met een veel te forse snelheid.'

Bij Doorn vond Van Rees het welletjes. Als rechtgeaard politieman hield hij de wegpiraat staande. 'Hij zei dat-ie haast had omdat er een vriendje voor hem reed, die hij nog even wilde spreken.'

Afslag Breukelen. Ha, daar is Toyota-links-rechts weer. Ja, rem nog maar een keer. Putjeszuiger Van der Valk & De Groot heeft er ook zin in. Links uit de flank met een sukkelgangetje van 80 en op je gemak inhalen. Wie doet je wat in je grote gele truck. Alle Audi's, Mazda's, Xantia's en de Saab naar de linkerbaan. Even dringen.

Het is een minderheid die de regels naar eigen goedddunken negeert, weet de politieman. Maar wel een minderheid die steeds meer opvalt. 'Types die vrachtwagens over de vluchtstrook voorbij racen, als er links even geen ruimte is, of via een benzinestation. Alsof de duivel hen op de hielen zit, terwijl ze er misschien een minuutje mee winnen.

Soms platte agressie. Die vrachtwagenchauffeur die vorig jaar uit de wagen werd getrokken door een coureur in een Golfje. 'Die vond dat die vrachtwagen niet snel genoeg voor hem aan de kant was gegaan.' Of het drama, kerst vorig jaar, op de snelweg bij Amersfoort, waarbij de berijder van een antieke Rover een ouder echtpaar afsneed.

'Die mensen waren op weg naar hun kinderen, voor het kerstmaal. Ze schrokken zo dat ze een sloot inreden en verdronken. Die man reed door. Hij vertelde de politie later dat hij boos was geworden omdat ze vlak voor hem hadden ingehaald. Hij had namelijk problemen met z'n versnellingsbak en vond dat hij daarom lastig snelheid kon minderen.'

Minachtend: 'Mensen voeren tegenwoordig de meest idiote redenen op om levensgevaarlijke capriolen uit te halen'.

Verkeersplein Oudenrijn. Hé, de nieuwe afslag is open. Waar gaan we heen, opa? Neus op het stuur, toch maar de linkerbaan? Nu zelf op de verkeerde baan, snel wisselen, alle ruimte. Gelukkig geen vertwijfelde gebruikers op de middenberm die de gemiste afslag nog even in de achteruit willen pakken.

Over het waarom van de verruwing heeft hij wel een opvatting. 'Toen ik als politieman begon, in de jaren zestig, was er nog respect voor gezag. Dat is er veel minder, tegenwoordig, niet alleen ten opzichte van de politie, maar overal. Op school tegenover leraren, in het verkeer ten opzichte van medeweggebruikers. En als je dan ziet wat ze ermee opschieten: bij het volgende stoplicht staat zo iemand die als een wilde heeft ingehaald welgeteld twee wagens voor je in de rij. Niets dus.'

Verkeerspsycholoog Rothengatter hanteert de vergelijking van de kooi met ratten. 'Als je er te veel ratten in stopt loopt het uit de hand. Dan krijgen ze hoge bloeddruk en hartinfarcten. Ik ben bang dat de Nederlandse weggebruiker ook in zo'n situatie zit.

Afslag Houten, rondweg, rust. Sierlijk door de bochten tussen de weilanden. 18.20 thuis. Soepel ritje.

Meer over