As Zalm-Bonn in het geding bij bezoek Schröder

De hoofdredacteur van de Sunday Times vertelde onlangs het verhaal van Margaret Thatcher die in Zwitserland op vakantie was en hoorde dat Helmut Kohl in de buurt verbleef....

ANDRE ROELOFS

Van onze verslaggever

André Roelofs

BONN

De strekking van de anekdote is dat ook staatslieden die in hun overtuigingen veel gemeen hebben, het lang niet altijd goed met elkaar kunnen vinden. Zal dat ook met Kok en Schröder - beiden modern sociaal-democraat - het geval zijn?

Eergisteren was Schröder in Londen en te oordelen naar wat er in Bonn valt te vernemen, verliep de ontmoeting met Tony Blair uitstekend. Het klikte tussen de twee persoonlijk, maar ook politiek en ideologisch. Blair en Schröder besloten zelfs tot de vorming van een werkgroep om hun ideeën over Third Way en Neue Mitte gezamenlijk uit te werken.

Of het tussen Kok en Schröder ook zo ver zal gaan, valt te bezien. Dat het Londense bezoek zo vlot verliep had zeker te maken met het feit Blair groot belang heeft bij een goede verstandhouding met Duitsland, dat het komend halfjaar voorzitter van de EU is. Op 1 januari begint de grote operatie tot invoering van de euro waar de Britten, tot verdriet van Blair, voorlopig nog buiten staan. Blair wil voorkomen dat Londen in Europa outsider wordt.

Voor Nederland ligt het knelpunt anders. Ten tijde van Kohl en Waigel deed zich de merkwaardige situatie voor dat de stoot tot het verdrag van Maastricht (over de Economische en Monetaire Unie en de euro) weliswaar vanuit de Frans-Duitse samenwerking werd gegeven, maar dat bij de uitwerking ervan Nederland en Duitsland samen een front vormden tegenover Parijs.

Feitelijk functioneerde er een as Zalm-Waigel, die bij de onderhandelingen over het stabiliteitspact het Franse streven naar een politieke 'tegenregering' tegenover de onafhankelijke Europese Centrale Bank blokkeerde en erin slaagde strikte beperkingen op te leggen aan de begrotingstekorten van de negen landen binnen het euroblok.

De vraag die boven de ontmoeting in Den Haag hangt is of - met het aantreden van Oskar Lafontaine als minister van Financiën - de Duitse opstelling nu een fundamentele verandering ondergaat, die de doodsteek betekent voor de Nederlands-Duitse samenwerking inzake het Europese financieel-monetaire beleid.

Lafontaine is premier van de kleine, aan Frankrijk grenzende deelstaat Saarland en wordt binnen delen van het Duitse establishment al sinds jaar en dag verdacht van een pro-Franse houding. Sinds de verkiezingszege van de SPD heeft Lafontaine zich uitgeleefd in rauwe aanvallen op de onafhankelijke Bundesbank en indirect op de dito Europese Centrale Bank.

In het voetspoor van Parijs wil Lafontaine een lossere geldpolitiek om de groei te stimuleren en zo de werkgelegenheid te bevorderen. Over economische structuurhervormingen wordt van hem weinig tot niets vernomen. Deze lijn is hem in Duitsland op felle kritiek komen te staan; ook van de Duitse pers, die Lafontaine vrijwel dagelijks op de korrel neemt.

Volgens informatie van Duitse kant is bij het bezoek van Schröder tijd ingeruimd voor een gesprek onder vier ogen met Kok. Het ligt voor de hand dat Kok daarbij vooral zal proberen zicht te krijgen op de vraag hoever de steun van Schröder voor de denkbeelden van Lafontaine gaat.

Duidelijk is inmiddels wel dat binnen de rood-groene regering-Schröder - en curieus genoeg vooral binnen het SPD-smaldeel - forse tegenstellingen bestaan. Zo omvat het kabinet openlijke bewonderaars van het Nederlandse poldermodel naast fervente vijanden daarvan. De eersten zitten vooral in de bondskanselarij van Schröder en op het ministerie van Sociale Zaken, de laatsten in de nieuwe top van het ministerie van Lafontaine.

Alles bijeen elkaar kan gesteld worden dat de situatie nog lang niet is uitgekristalliseerd. Veronderstellingen als zou Schröder de strijd met Lafontaine al hebben verloren, zijn zeker voorbarig. 'We zitten pas in het begin van de eerste helft', zei een buitenlandse waarnemer dezer dagen.

Schröder poogt ook in het buitenland steun te vergaren. Lafontaine gaat morgen naar Frankfurt voor een zitting van de bankraad van de Bundesbank, waar hij een verlaging van de rente zal verlangen. Mogelijk leidt dat tot een stevige confrontatie.

Meer over