As Bonn-Parijs: liefde wordt het nooit

De Franse-Duitse samenwerking in de EU wordt stroever. Sommigen doen daar erg somber over. Zo niet Hans Stark, een Duitser in Parijs....

De Frans-Duitse motor hapert, kopte Le Monde onlangs. De Franse dwarsliggerij tegen de Duitse voorstellen om de landbouwsubsidies te saneren was daarvan slechts één indicatie, schreef de Europa-gezinde kwaliteitskrant. De nieuwe Duitse regering heeft ook haar duit in het zakje gedaan.

Met de ruwe opzegging van kernenergiecontracten, met Schröders opmerking over Brusselse geldsmijterij, en meer in het algemeen met wat in Parijs gevoeld wordt als 'nieuwe arrogantie' van het plotseling zo grote Duitsland.

Frankrijk moet wennen aan de 'post-verzoeningsfase' waarin het Duitsland van kanselier Schröder zich bevindt. Chirac en Schröder zijn het eerste naoorlogse Frans-Duitse koppel dat niet gebukt gaat onder het gewicht van de geschiedenis, en sombere geesten zien daarin een eerste uiteendrijven van de Rijnburen.

Zo niet Hans Stark, Duitser, sinds 1983 woonachtig in Parijs. Hij studeerde er politieke wetenschappen en werkt sinds tien jaar bij het Institut Français des rélations internationales. Stark beziet de Frans-Duitse verhouding betrekkelijk laconiek.

Voor hem is er geen sprake van een Frans-Duitse crisis. Wel van 'turbulentie' in verband met een 'accumulatie van problemen', waarbij ook het stabiliteitspact en de benoeming van Duisenberg aan het hoofd van de ECB horen. Als er op de top van Berlijn geen landbouwakkoord komt, dan is dat 'extreem negatief'.

Aan de andere kant geven de landbouwsubsidies al jaren moeilijkheden. De landbouwexport weegt voor het Franse bnp nu eenmaal tweemaal zo zwaar als voor het Duitse; bovendien incasseren de Fransen 22 procent van de subsidies en de Duitsers 14,5 procent.

Geen crisis dus, maar meningsverschillen.

Wel zal, zegt Stark, de Frans-Duitse relatie altijd een 'verstandshuwelijk' blijven. Echte liefde wordt het nooit. Zoals Mitterrand zei: 'De vriendschap is noch natuurlijk noch vanzelfsprekend. Onze relatie moet steeds opnieuw worden bevestigd door een permanente politieke wil.'

Helaas gaat de politieke wil in Frankrijk, en misschien ook in Duitsland, nu een andere kant op. Stark: 'De Europese Unie wordt steeds meer ook binnenlandse politiek. Jacques Chirac heeft een politiek succes nodig. Binnenkort zijn er Europese verkiezingen. Chirac vertegenwoordigt de Franse boeren, en ziet bovendien niet graag een akkoord tussen de Duitse SPD en de Franse socialisten. Schröder heeft óók een succes nodig in Berlijn, maar dat staat haaks op het succes van Chirac.'

Stark: 'We gaan nu een kritische fase in met Europa. Elke stap betekent nu een verlies aan soevereiniteit. De volgende fase is een Europese grondwet. Met als gevolg dat landen zich op zichzelf gaan terugtrekken. We moeten veel meer stagnatie verwachten.'

Bij de Franse irritatie speelt geen rol meer dat de Duitsers zich weleens zouden kunnen afwenden en de blik naar het oosten richten. Niemand investeert in Rusland of de Balkan, zegt Stark. 'Daar komen alleen drugs, misdaad en maffia vandaan.' In tegendeel, de Duitsers kijken naar de Verenigde Staten en Azië. Als er een bedreiging is, komt die daar vandaan. 'In het oosten is met Polen, Tsjechië en Hongarije een cordon sanitaire om Duitsland gelegd. Daar ligt de grens van de instabiliteit, niet bij Duitsland.'

En Rusland? Was er bij de onderhandelingen in Rambouillet niet iets te zien van de oude Franse neiging om gemene zaak te maken met de Russen, om zonodig een bondgenoot te hebben tegen de Duitsers? Frankrijk steunde immers enige tijd de Russische bezwaren om zonder VN-mandaat troepen naar Kosovo te sturen.

Stark gelooft niet in de wederopstanding van die oude machtsbalans. De Fransen verkeerden nu eenmaal in de uitgelezen positie om de Russen niet buiten de boot te laten vallen. Frankrijk maakt geen deel uit van de NAVO, en fungeerde daarnaast als gastland voor de onderhandelingen. 'Dat is geen oude broederschapsband, maar pragmatisme van minister Védrine van Buitenlandse Zaken. Een uitstekende minister.'

Meer over