Nieuwsoostpool

Artistiek directeur weg bij toneelgroep Oostpool na grensoverschrijdend gedrag

De raad van toezicht heeft het dienstverband van Marcus Azzini, artistiek directeur bij toneelgroep Oostpool, beëindigd na de kritische conclusie van een extern onderzoek. Ook de voorzitter van de raad van toezicht is opgestapt.

Huis Oostpool, thuisbasis van het Arnhemse theatergezelschap Oostpool.  Beeld Hollandse Hoogte / Bert Spiertz
Huis Oostpool, thuisbasis van het Arnhemse theatergezelschap Oostpool.Beeld Hollandse Hoogte / Bert Spiertz

Marcus Azzini vertrekt definitief als artistiek directeur van toneelgroep Oostpool in Arnhem. In juni 2020 had hij zijn werkzaamheden al tijdelijk neergelegd in afwachting van een tweede onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag binnen het gezelschap waarbij hij betrokken was.

Nu dat onderzoek is afgerond en het gedrag van Azzini daarin stevig wordt bekritiseerd, heeft de raad van toezicht besloten een eind te maken aan zijn dienstverband bij Oostpool. ‘Hij zal geen enkele activiteit namens of voor Oostpool meer ontplooien’, aldus de raad in een reactie op het rapport, dat deze week intern werd besproken. Ook Karen Verkerk, de voorzitter van de raad van toezicht, is afgetreden en voorlopig vervangen door de vicevoorzitter Rinske van Heiningen.

Intimidatie- en pestcultuur

Oostpool was van plan om het onderzoeksrapport en de reactie daarop op 19 januari te presenteren, maar de Volkskrant beschikt al over de betreffende stukken. In het rapport wordt stevige kritiek geuit op het functioneren van de toenmalig zakelijk leider Ruud van Meijel, die tussen 2009 en 2019 grotendeels samen met Azzini het gezelschap heeft geleid. Hem wordt vooral verweten een intimidatie- en pestcultuur binnen het gezelschap in stand te hebben gehouden, waardoor medewerkers van Oostpool zich onveilig en afgewezen hebben gevoeld.

Ook zou er in zijn geval sprake zijn van machtsmisbruik, maar niet van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Van Meijel is sinds 2019 directeur van het Chassé Theater in Breda en weigerde aan het onderzoeksrapport mee te werken. De combinatie van het gedrag van beide directeuren heeft volgens de onderzoekers geleid tot een cultuur waarin grensoverschrijdend gedrag oogluikend werd toegestaan. Een aantal melders is hierdoor in psychische problemen geraakt en in therapie gegaan.

Het vertrek van Azzini hing al langer in de lucht. Dat nu ook de voorzitter van de raad van toezicht voortijdig – haar mandaat loopt tot 1 juli – is opgestapt en de voormalig zakelijk directeur er behoorlijk van langs krijgt, is nieuw.

Diffuse conclusie

Het begon allemaal met een brief van vier mannen die bij het bestuur van Oostpool melding maakten van ongewenst seksueel grensoverschrijdend gedrag van Azzini en van een cultuur waarbinnen dit gedrag systematisch kon plaatsvinden. Vervolgens werd na enig aarzelen door de raad van toezicht van Oostpool een onderzoeksbureau ingeschakeld. Dat kwam na enige tijd met een wat diffuse conclusie. Azzini beloofde beterschap, had zich niet gerealiseerd dat hij zo’n machtspositie had, zou een coach krijgen en kon dan weer aan het werk.

De rust is weergekeerd, zo werd even in Arnhem gedacht. Na publicaties over deze zaak meldden zich echter meer mensen met klachten over grensoverschrijdend gedrag en ook over een pest- en drugscultuur binnen Oostpool. Tegelijkertijd kwamen er klachten binnen over hoe onzorgvuldig het onderzoek zelf was uitgevoerd. Zo werden meldingen die tijdens het onderzoek binnenkwamen niet onderzocht ‘omdat het geld op was’.

Oostpool aarzelde opnieuw, hetgeen door de melders al als buitengewoon vijandig werd opgevat. Uiteindelijk werd er samenwerking gezocht met Mores, het meldbureau voor grensoverschrijdend gedrag en machtsmisbuik binnen de theatersector. Ook daar kwamen meldingen binnen, die niet alleen het seksueel grensoverschrijdend gedrag van Azzini betroffen, maar ook een pest-, drank- en drugscultuur binnen het gezelschap aan het licht brachten.

Resoluut optreden

Azzini werd op non-actief gesteld en er kwam een nieuw onderzoek, dit keer uitgevoerd door gerenommeerde onderzoekers Leo ten Brink en Tamara de Reu. Zij ontvingen van 53 mensen meldingen en spraken met 43 daarvan; de overige tien reageerden schriftelijk of wilden geen gesprek. De conclusie is dusdanig hard dat de raad van toezicht dit keer niet anders kon dan resoluut optreden.

De raad neemt de kritiek op het eigen functioneren over en stelt dat men in het verleden te veel op afstand is gebleven en dat mede daardoor een onveilige situatie is ontstaan. ‘Hierbij zijn veel mensen beschadigd en dat reken we onszelf aan.’ De komende periode gaat de raad dan ook veel tijd en aandacht besteden aan nazorg voor mensen die bij Oostpool werken of hebben gewerkt.

In het rapport wordt tevens duidelijk dat bij Oostpool bijna tien jaar lang een bedrijfscultuur is getolereerd waarin privé en zakelijk te veel door elkaar liepen. Azzini gaf feesten waarbij jonge acteurs, stagiairs en andere medewerkers aanwezig waren. Er waren drugs en drank in het spel en hij zocht seksuele toenadering tot een aantal van zijn medewerkers. Daarbij verloor hij uit het oog dat hij behalve regisseur ook de baas van deze jonge mensen was en dus een belangrijke machtspositie had.

Voorbeeldfunctie

Klachten en signalen werden genegeerd, acteurs en andere medewerkers die niet op de avances ingingen werden op een zijspoor gezet en konden werken bij Oostpool in de toekomst vergeten. De onderzoekers stellen dat, waar het drank- en drugsgebruik betreft, Azzini het goede voorbeeld had moeten geven in plaats van mee te doen. Over het ‘grensoverschrijdend gedrag met seksuele connotatie’ hebben melders aangegeven dat het gaat om ‘flirtgedrag, proberen te zoenen of een poging tot verdergaande seksuele handelingen’.

Marcus Azzini (49) behoorde met zijn gezelschap tot de top van het Nederlandse theater en maakte de afgelopen jaren onder de noemer Hoe nu mens te zijn? meerdere succesvoorstellingen. Hij was ook directeur van het It’s Festival in Amsterdam, waar de toneelscholen hun afstudeervoorstellingen presenteerden. Tevens regisseerde hij het theaterconcert Mens van Wende Snijders en het Gala van het Nederlandse Theater. Azzini was onbereikbaar voor een commentaar op het nu verschenen rapport; Oostpool geeft aan op 19 januari met een reactie te komen, om de melders de tijd te geven te reageren op het vertrouwelijke informatie.

Bij Oostpool is intussen een interim artistiek team aangetreden onder leiding van Daria Bukvic. Michiel Nannen, de vorig jaar aangetreden zakelijk directeur van het gezelschap, is samen met de raad van toezicht al volop bezig de interne organisatie door te lichten en te verbeteren. Daarbij is het volgens de onderzoekers van het grootste belang te streven ‘naar een cultuur waarin openheid en transparantie leidend zijn en ieder verantwoordelijkheid heeft en voelt anderen aan te spreken op gedrag’. Vertrouwenspersonen en een klachtencommissie zijn daarbij belangrijk.

De eerstvolgende productie van Oostpool is De Profundis, uit de diepte roep ik naar een tekst van Oscar Wilde. Een verzengende liefdesbrief en aanklacht tegelijk, door Wilde geschreven tijdens zijn gevangenschap in Parijs nadat hij voor sodomie was veroordeeld. De regie is in handen van het jonge talent Charli Chung, die vorig jaar door Azzini bij Oostpool werd binnengehaald en daar nu vast regisseur is.

Marcus Azzini

Marcus Azzini richtte na de regieopleiding aan de Amsterdamse Theaterschool een eigen groep op: Teatro. Daarnaast regisseerde hij uiteenlopende producties van onder meer Cosmic, Bellevue, Wederzijds en Alex Klaasen. In 2009 begon hij bij Toneelgroep Oostpool met de voorstelling Wat het lichaam niet vergeet. Van het Arnhemse gezelschap maakte hij een van de beste van het land, met voorstellingen als Orlando, De onrendabelen, People places things en Allemaal mensen. Als acteur was hij vorig jaar te zien in God is een moeder, samen met Nazmiye Oral, in regie van Adelheid Roosen.

Meer over