Artisjokken in de Schilderswijk

Kan voedsel leiden tot een leukere buurt met meer gezonde bewoners? In Den Haag gaan ze die uitdaging aan.

ANA VAN ES

DEN HAAG - Accu's, olieflessen en bouwafval bedekten tot vorig jaar de groenstrook aan de Hoefkade in de Haagse Schilderswijk. Nu groeien er pompoenen, goudsbloem en eeuwige moes. In de bodem zit mycelium. 'Een schimmel die als een computernetwerk in verbinding staat met andere planten', zegt buurtbewoner Frank Hendrix.

Eetbaar groen is een trend in de Schilderswijk, één van de armste woonwijken van Den Haag. De gemeente en woningbouwcorporatie Haag Wonen betalen mee aan Foodscape Schilderswijk, een langlopend project waarbij op diverse locaties moestuinen en boomgaardjes worden aangelegd tussen de grauwe laagbouwflats. Zulke beplanting leidt tot meer sociale cohesie, is de gedachte. Frank Hendrix is daarvan het levende bewijs. Foodscape inspireerde hem en andere omwonenden tot de aanleg van de moestuin. 'Hij is fantastisch', zegt beeldend kunstenares Debra Solomon, gekleed in boswachtersgroen en gewapend met kniptang de drijvende kracht achter Foodscape.

De nauwe samenwerking met de bewoners is niet overal een succes. De dropplanten en tere Conference-perenboompjes achter een blok flats moesten worden aangeplant door professionele tuinders. 'We dachten dat buurtbewoners het leuk zouden vinden om de oude techniek van bomen leiden te leren', zegt Solomon. 'Maar op de cursus kwam bijna niemand opdagen.'

Dat deze boomgaard is afgegrendeld met een metershoog hek helpt niet mee voor de toegankelijkheid. Solomon zou graag zien dat het hek verdwijnt, of dat op zijn minst bewoners van de naastgelegen flats een sleutel krijgen. Maar zelf eisen die juist dat het hek hermetisch gesloten blijft, uit angst voor criminaliteit. Ook al betekent dit dat ze niet in hun eigen tuin kunnen lopen.

'Hoe komen jullie hier binnen?', vraagt een Engelssprekende man vanaf zijn balkon op 1-hoog. 'Met een sleutel van Haag Wonen? Brengen jullie die wel weer terug?' Hij is nog nooit in de moestuin geweest. Toch is Solomon van harte welkom om koffie te komen drinken. 'Ik ben ziek, weet je. Ik heb in huis niets te doen.'

Zulke verhalen hoort de beeldend kunstenares vaker. 'Hier worden meer mensen ernstig ziek dan in de buurt waar ik zelf woon. Kijk maar naar de hoeveelheid scootmobielen die je hier ziet. Als hier ellende is, gaat het echt mis.' Voor tuinieren is dan vanzelfsprekend geen tijd meer.

Toch ziet ze de armoede in de Schilderswijk als relatief. In het Britse Newcastle begeleidde ze ooit een ander groenproject in een achterstandswijk. De situatie daar was schrijnender, zegt ze. Tuinen waar gestolen auto's werden overgespoten, veel drugsgebruik. 'Hier in de Schilderswijk wonen ook hoogopgeleide Somaliërs. De buurt is gemêleerder. En alle kinderen gaan naar school.'

In een binnentuin aan de overkant van de straat springen niet alleen de door Foodscape aangeplante zonnebloemen, kamille, echinacea en pruimen in het oog. Ook een achterplaatsje volgestouwd met vuilnis en een kapotte fiets valt op.

Maar schijn bedriegt, zegt Solomon. 'Juist het meisje dat daar woont, komt altijd helpen om de planten water te geven. Haar moeder is invalide, de kinderen doen het huishouden.' Soms vraagt ze zich af of Foodscape dit gezin een plezier zou doen door de rommel op te ruimen. 'Maar wij gaan over stadstuinbouw, we zijn geen hulpverleners.'

Uit het raam van haar benedenwoning in de Wellingtonstraat hangt Toos - een gouden ring om elke nicotinebruin verkleurde vinger. Ze houdt toezicht op de mediterrane kruiden, rabarber en aardbeien die Foodscape in bakken voor haar huis heeft geplant. Kwajongens die de planten vernielen, krijgen met haar van doen. 'Eerst gaan ze niet weg, maar als ik blijf zeggen dat het niet mag, vertrekken ze uiteindelijk.'

Vitamine C

Groente en fruit plukken in de moestuinen is wel toegestaan. Turkse moeders doen dat veelvuldig. 'Alles is eetbaar', zegt Solomon bij rabarberplanten en artisjokken die zijn geplant tussen een blinde muur en een hondenduitlaatveld. Met een blik op de loslopende honden vlakbij: 'Ik zou ze wel aanraden om alles eerst te wassen.'

Zij zou het liefste zien dat de hele Schilderswijk hier gratis vitamine C komt halen. Het gaat haar aan het hart dat buurtbewoners vaak leven op junkfood. In het Californische gezin waar de van oorsprong Amerikaanse kunstenares opgroeide, kwam al het voedsel van eigen land. 'Fruit koop je niet, dat heb je.'

Op deze zonnige zomerdag laten buurtbewoners zich nauwelijks zien. De schoolkinderen die door het jaar heen met onderhoud helpen, zijn met vakantie. 'Het is een beetje onopgesmukt nu', zegt Solomon. Ze raapt zelf peren die door de vogels zijn aangevreten. In beginsel is de beplanting onderhoudsarm. Toch zal er altijd professionele ondersteuning nodig zijn, erkent ze. 'De buurt kan dit niet alleen dragen.'

Maar dat doet niets af aan haar droom om de gehele Schilderswijk te transformeren in een 'eetbare biotoop'. Elk gemeentelijk grasveld is een potentiële moestuin of fruitboomgaard, zolang de omwonenden daar tenminste prijs op stellen. 'Mijn hart gaat sneller kloppen van zo veel mogelijkheden. World, take over. Alleen de flats, die staan in de weg.'

Binnenkort verschijnt een hoog hek rond de door buurtbewoners aangelegde moestuin aan de Hoefkade. Dat moet voorkomen dat spelende kinderen nog langer de beplanting vertrappen. 'Maar eigenlijk begrijp ik wel dat ze hier doorheen willen rennen', zegt buurtbewoner Hendrix. 'Er is nu eenmaal nauwelijks groen in deze wijk.'

Stadslandbouw, een idee uit de Derde Wereld

Stadslandbouw, het intensief beplanten van kleine stukjes grond in een grootstedelijke omgeving, wordt in derdewereldmetropolen gepropageerd tegen voedselschaarste. Steeds meer Nederlandse gemeentebesturen zien stadslandbouw als een antwoord op klimaatverandering en sociale verloedering.

In 2004 kreeg Thomas van der Slobbe, directeur van Stichting Waarde, nog de lachers op zijn hand door te pleiten voor het aanleggen van een 'smulbos' waar autochtonen en allochtonen vruchten zouden kunnen plukken. Inmiddels zijn er stadslandbouwprojecten in Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Almere en Culemborg. Ook Zwolle staat te popelen om ermee te beginnen.

Foodscape Schilderswijk in Den Haag is opgezet door Stroom, een bureau voor landschapsarchitectuur en Urbaniahoeve, het 'sociale ontwerpbureau voor stadslandbouw' waar Solomon werkzaam is.

undefined

Meer over