nieuws

Artiest, spion en activist Joséphine Baker krijgt ereplaats in Panthéon – als eerste zwarte vrouw

De Amerikaans-Franse danseres, zangeres, actrice, spion en burgerrechtenactivist Joséphine Baker krijgt een grafmonument in het Panthéon, het nationale mausoleum in Parijs waar de grootheden uit de Franse geschiedenis worden bijgezet. Ze is de eerste zwarte vrouw die deze ereplaats toekomt.

Joséphine Baker in 1961. Beeld AP
Joséphine Baker in 1961.Beeld AP

Joséphine Baker was een ‘exceptionele persoonlijkheid’, die ‘haar hele leven streed voor vrijheid en emancipatie’. Met die woorden bevestigde het Élysée maandag de berichtgeving over het eerbetoon aan de Amerikaans-Franse artiest en activist. Op 30 november zal Baker een plaats krijgen in het Panthéon – de datum waarop ze in 1937 de Franse nationaliteit kreeg toen ze trouwde met Jean Lion.

Icoon

Baker, geboren in 1906 in het Amerikaanse Saint Louis (Missouri), groeit op in een arm gezin in de tijd van rassensegregatie. Op haar vijftiende sluit ze zich aan bij een gezelschap van straatartiesten. Ze staat op het podium als danseres in New York, waar ze opvalt als talent en wordt uitgenodigd om naar Parijs te komen. Ze treedt op in beroemde zalen als het Théâtre des Champs-Élysées en Folies Bergère, en groeit uit tot een van de iconen van de Années Folles, de ‘wilde jaren’ twintig in Frankrijk.

Als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt, ontpopt Baker zich tot verzetsstrijder. Beroemd in Europa kan ze als artiest blijven reizen. Zodoende verzamelt ze informatie voor de geallieerden, smokkelt ze gecodeerde berichten in haar ondergoed naar Engeland en weet ze boodschappen met onzichtbare inkt tussen haar partituren te verstoppen. ‘De douaniers vroegen eerder om haar handtekening dan om haar papieren’, zo schreef de Franse krant Le Figaro eerder dit jaar.

Na de Tweede Wereldoorlog zet Baker zich in voor de Afro-Amerikaanse burgerrechtenbeweging. In 1963 spreekt ze in Washington DC het publiek toe, vlak voordat Martin Luther King op hetzelfde podium zijn beroemde ‘I have a dream’-speech geeft.

Petitie

Baker is de zesde vrouw, en eerste zwarte vrouw en artiest, die een plaats krijgt in het Panthéon. Twee jaar geleden werd daarvoor een petitie gelanceerd door onder meer Brian Baker, een van de twaalf kinderen die Baker adopteerde. Brian strijdt al langere tijd voor herdenking van het werk van zijn moeder. De petitie werd door zo’n 38 duizend Fransen ondertekend.

De beslissing over een grafmonument in het Panthéon is aan de Franse president. Emmanuel Macron prees Baker maandag als ‘de belichaming van de Franse geest’. Het eerbetoon aan de artiest en activist wordt in Frankrijk verwelkomd als een boodschap van broederschap en de terechte erkenning van een icoon.

Een boodschap die volgens verschillende Franse media overigens niet los gezien kan worden van politiek, met de presidentsverkiezingen in april volgend jaar. Zo spreekt dagblad Le Monde van een ‘politieke zet’ van Macron die Frankrijk wil ‘verzoenen’, een boodschap waarmee hij zich in de presidentscampagne van 2017 al probeerde te onderscheiden van Marine Le Pen.

Meer over