NieuwsBestand Nagorno-Karabach

Armenië en Rusland sluiten vredesdeal met Azerbeidzjan, woedende demonstranten bestormen regeringsgebouw

Na zes weken oorlog in de bergregio Nagorno-Karabach heeft Rusland een akkoord gesloten tussen de twee strijdende partijen, Armenië en Azerbeidzjan. Nagorno-Karabach, dat de afgelopen dertig jaar feitelijk onder controle van Armenië stond, valt daarmee grotendeels aan Azerbeidzjan toe.

Honderden demonstranten bestormden het regeringsgebouw in de Armeense hoofdstad Jerevan. Beeld VIA REUTERS
Honderden demonstranten bestormden het regeringsgebouw in de Armeense hoofdstad Jerevan.Beeld VIA REUTERS

Armenië moet zich terugtrekken tot de hoofdstad Stepanakert en het gebied daaromheen. De tienduizenden etnisch Armeense inwoners van Nagorno-Karabach kunnen als gevolg van het akkoord niet meer terug naar huis. Het ondertekenen van het akkoord was een ‘ongelofelijk pijnlijke beslissing,’ stelt de Armeense premier Nikol Pashinyan in een verklaring op Facebook. ‘We hebben gevochten tot het einde.’

Overgave

Het akkoord kwam tot stand na een razendsnelle opmars van Azerbeidzjaanse troepen in Nagorno-Karabach. De Azerbeidzjanen veroverden afgelopen weekeinde de hooggelegen burchtstad Sjoesja, die in dit berggebied van groot strategisch belang is. Maandag stonden de Azeri troepen aan de zuidelijke stadsrand van Stepanakert.

‘Het akkoord betekent de overgave van Armenië,’ stelt de Azerbeidzjaanse president Ilham Aljiev. ‘Dit akkoord eindigt de jarenlange bezetting.’

Zonder akkoord was het een ‘kwestie van dagen’ geweest voordat geheel Nagorno-Karabach in Azerbeidzjaanse handen was gevallen, stelt de lokale president van de regio, Arayik Harutyunyan. De Armeense strijders waren niet opgewassen tegen aanvallen van de Azerbeidzjanen, die beschikken over moderne drones van Turkse en Israëlische makelij.

De gevechten tussen Armenië en Azerbeidzjan om de enclave Nagorno-Karabach laaiden eind september op. Beeld AP
De gevechten tussen Armenië en Azerbeidzjan om de enclave Nagorno-Karabach laaiden eind september op.Beeld AP

Bescherming bij Poetin

Rusland zal voor vijf jaar waarnemers sturen om Stepanakert en de bergpas die Nagorno-Karabach met Armenië verbindt te bewaken. Tot nu toe wilde de Russische president Poetin alleen de buitengrenzen van Armenië verdedigen. De Armeense regering probeert zich sinds de vreedzame revolutie in 2018 juist onafhankelijker van Rusland te positioneren, maar zoekt nu toch noodgedwongen bescherming bij Poetin.

Nagorno-Karabach is een bergregio ten oosten van Armenië. Staatsrechtelijk valt het gebied onder Azerbeidzjan, een land dat overwegend islamitisch is. Maar de meeste inwoners van Nagorno-Karabach zijn etnisch Armeens en christelijk, en willen niets met Azerbeidzjan te maken hebben. Het gebied heeft een eigen regering en ziet zichzelf als onafhankelijk. Maar geen enkel ander land ter wereld erkent deze onafhankelijkheid.

Dodelijkste gevechten in een kwarteeuw

Het huidige conflict vindt zijn kiem in een jarenlange oorlog na de val van de Sovjetunie. Armenië toonde zich toen sterker op het slagveld. Armeense strijders wisten delen van Azerbeidzjan te veroveren die buiten de oorspronkelijke regio Nagorno-Karabach liggen. Als gevolg daarvan moesten honderdduizenden Azerbeidzjanen vluchten. Vredesonderhandelingen liepen de afgelopen decennia op niets uit.

Azerbeidzjan is inmiddels rijker en beter bewapend dan Armenië. Het begon in september, gesteund door Turkije, aan een opmars in het gebied. De oorlog van de afgelopen zes weken waren de dodelijkste gevechten in een kwarteeuw in de zuidelijke Kaukasus. Aan Armeense zijde stierven ruim 1.200 militairen en 140 burgers. Azerbeidzjan stelt dat 91 burgers zijn omgekomen, maar zwijgt over het aantal gedode militairen.

In de Armeense hoofdstad Jerevan zijn na het bekendmaken van het akkoord in de nacht van maandag op dinsdag rellen uitgebroken tegen de regering-Pashinyan. Veel Armeniërs zijn bang dat de val van Nagorno-Karabach de eerste aanzet zal zijn voor het innemen van geheel Armenië door Azerbeidzjan en Turkije. De Turken waren een eeuw geleden verantwoordelijk voor een massamoord op Armeniërs die door veel westerse landen, waaronder het Nederlandse parlement, wordt gezien als genocide.

In Armenië valt het G-woord alweer

Nagorno-Karabach telt vooral Armeense inwoners, maar behoort officieel tot buurland Azerbeidzjan. Nu de oorlog er oplaait en ook Turkije zich mengt, vrezen Armeniërs een genocide, net als een eeuw geleden.

Ouderwetse loopgravenoorlog in Nagorno-Karabach, aan de rand van Europa
De Azeri hebben de beste wapens maar de Armeniërs zeggen dat hun wil sterker is. De oude oorlog om Nagorno-Karabach is weer opgelaaid, en sleept behalve Armenië en Azerbeidzjan ook militaire grootmachten aan de rand van Europa mee. In de loopgraven maakt dat weinig uit. Daar loert de heldendood.

Waarom de Armeniërs al zes weken dagelijks demonstreren op het Plein
Sinds het uitbreken van de oorlog om Nagorno-Karabach op 27 september staan er elke dag Armeniërs te demonstreren, pal voor de ingang van de Tweede Kamer. Telkens weer komen ze, uit Arnhem, Almelo, Hengelo of gewoon Den Haag. Een zo vasthoudend protest is zeldzaam. Ariejan Korteweg zocht ze op.

Wie stopt het geweld tussen Armenië en Azerbeidzjan?
Gevechten tussen Armenië en Azerbeidzjan om controle over een bergregio zijn geëscaleerd tot de zwaarste oorlog tussen de twee landen sinds de jaren 90. Internationale bemiddelingspogingen slagen er niet in om het geweld te stoppen.

Meer over