Arme woningcorporaties te trots om te bedelen

Al jaren wordt op allerlei manieren gepoogd de scheve verdeling van de spaarpotten van woningbouwcorporaties recht te trekken. Minister Dekker gaat ingrijpen....

Van onze verslaggever Sanne ten Hoove

Is de keuken aan vervanging toe? In de showroom van de Brabantse Woonmaatschappij Maasland kunnen huurders tegeltjes, kranen en gootstenen uitzoeken. Zo kunnen ze zelf hun droomkeuken samenstellen. 'Ons motto is: keuzevrijheid', zegt directeur Ben Wouters. Brabanders koesteren hun huurhuis als hun eigen bezit: keurig aangeharkte tuintjes, fris geverfde kozijnen. Wouters geeft het grif toe: Maasland zit goed in de slappe was.

Sinds hun verzelfstandiging in 1995 is het de meeste corporaties voor de wind gegaan. De waardestijging van hun vastgoed in combinatie met de jaarlijks stijgende huurinkomsten maakt hen, op papier althans, steenrijk. Gezamenlijk hadden ze in 2001 11 miljard euro over, blijkt uit cijfers van het Centraal Fonds Volkshuisvesting, de financi toezichthouder. En dat bedrag stijgt jaarlijks met ruim miljard euro.

Maar de rijkdom is ongelijk verdeeld. Terwijl de corporaties op het platteland bulken van het geld moeten hun collega's in de grote steden, ondanks talrijke fusies, op een houtje bijten. Daardoor stagneert de nieuwbouw, maar vooral de aanpak van de oude stadswijken hapert. Woningen verslonzen, winkels worden gesloten, huisjesmelkers en drugsdealers doen hun intrede en de middenklasse trekt weg . Toch helpen de corporaties elkaar maar mondjesmaat, terwijl ze daartoe wel verplicht zijn. Hun maatschappelijke taak is het aanbod aan goede en betaalbare woningen op peil te houden.

Een schande, vindt GroenLinks-Kamerlid Ineke van Gent. 'Corporaties zitten op hun centen terwijl er gigantische problemen zijn. Ik ben dat helemaal zat.' Al tijden dringt ze samen met de PvdA, de SP en de LPF bij het ministerie van VROM aan op actie. Minister Dekker gaat nu de rijke corporaties persoonlijk vragen hun arme collega's te helpen. Doen ze dat niet, dan dreigt ze volgend voorjaar in te grijpen. Onwillige corporaties krijgen een 'aanwijzing' (na opheffing van een corporatie de zwaarste sanctie die Dekker heeft) wegens verwaarlozing van hun maatschappelijke taak. Per corporatie wordt vervolgens bekeken welk project gefinancierd kan worden. Dekkers ingrijpen zou een einde maken aan een bijna tien jaar durende discussie over de overtollige corporatievermogens.

'Laat Dekker maar langskomen', zegt Wouters. 'Ze is van harte welkom.' Met alle liefde schiet hij armlastige collega's te hulp; telefoontje is genoeg. Echter: zijn collega's bellen niet. Zelfs een rondgang leverde geen animo op. Wat was het geval? Maasland bood een lening aan, en daar zaten de woningcorporaties niet op te wachten. Want vreemd geld verslechtert de toch al penibele balanspositie. Bovendien hebben gevers de neiging te controleren of hun geld goed wordt besteed . Ook schaamte speelde een rol: trotse directeuren voelden zich te goed om hulp te vragen. Omdat Wouters geen geld weggeeft ('Ik leid een zakelijk bedrijf, ik geef geen cadeautjes weg') biedt hij nu aan om woningen te bouwen die vervolgens door collega-corporaties worden beheerd. Zo komen er 150 woningen in de regio Haaglanden. In Utrecht helpt Maasland bij het bouwen van studentenwoningen. H et blijven druppels op een gloeiende plaat.

Tijd voor actie, vindt de VROM-raad, het belangrijkste adviesorgaan van het ministerie van VROM. Want alle eerdere initiatieven (van brancheorganisatie Aedes, van Paars II) hebben gefaald . 'Corporaties met een smalle beurs zullen zich nooit te pletter lenen', zei voorzitter Noordanus in november op een hoorzitting van de Tweede Kamer. 'Het is een Wehkamp-model: op termijn kom je onherroepelijk in de problemen.' Het verweer van de rijke corporaties dat hun rijkdom 'in stenen' zit, dus dat ze geen geld kunnen weggeven, snijdt volgens hem geen hout. Ze kunnen daar makkelijk hypothecaire leningen op afsluiten.

Geld is het probleem niet, reageerde de branche. Gemeenten zouden de boosdoener zijn. Die stellen onredelijke eisen, vragen te veel geld voor hun grond en traineren de boel met gedetailleerde regels.

Maar in Rotterdam ondervindt woningcorporatie De Nieuwe Unie de geldproblemen wel degelijk aan den lijve. Delen van Hillesluis en de verloederde Tarwewijk worden noodgedwongen aan hun lot overgelaten. 'We aarzelen op het moment dat ons gevraagd wordt om het beheer de ontwikkeling op ons te nemen', erkent medewerker Robert van der Wouden. 'Ik ben trots op onze club, maar er is meer nodig. We hebben behoefte aan risicokapitaal.' Ook in Amsterdam lopen projecten wegens geldgebrek vertraging op. De Amsterdamse wethouder Duco Stadig hoort van corporatiedirecteuren dat ze slechts plan tegelijk kunnen uitvoeren. ' Terwijl uitstel in een probleemwijk dramatisch is.' Aankloppen bij het rijk heeft volgens hem geen zin. 'Door alle bezuinigingen is schraalhans daar keukenmeester.' Zijn geduld met de rijke corporaties loopt onderhand ten einde.

De Haagse woningcorporatie Staedion steggelt inmiddels vier jaar met de gemeente over de financiering van de plannen voor Transvaal, een achterstandswijk vlak bij de beruchte Schilderswijk. Tot vertraging in de uitvoering heeft dat niet geleid, bezweert directeur Jacques van Geest. Volgens deskundigen en politici is er wel degelijk kostbare tijd vermorst. 'In Transvaal zat een te lange tijd tussen droom en daad', vindt Noordanus van de VROM-raad.

En Woonmaatschappij Maasland? Die investeert ondertussen in de eigen regio. Keurige eengezinswoningen gaan tegen de vlakte, om plaats te maken voor starterswoningen en bejaardenappartementen. 'Navrant', erkent directeur Wouters. 'Het gaat om picobello woningen.' Daarnaast ontpopt de corporatie zich als een particuliere weldoener. Zo financiert Maasland de bouw van buurthuizen en sponsoren ze supermarkten, mits daar een postkantoortje of een andere voorziening bij zit. Een toverformule of ontoelaatbare commercie? Wouters: 'Misschien gaan we inderdaad te ver, als je er strikt naar kijkt. Maar ik maak me geen zorgen, we doen het gewoon.'

Meer over