'Arme Serviërs kunnen niks tegen Westendorp doen'

Een zwaar bewapende controlepost van SFOR-militairen bewaakt de ingang naar Brcko. Automobilisten worden in een trage slalom langs de pantservoertuigen gemanoeuvreerd en in het voorbijrijden door de gehelmde soldaten gemonsterd....

Sinds hier in de Republika Srpska twee weken geleden een wapentransport van onbekende herkomst en met even onbekende bestemming is onderschept, is SFOR op zijn hoede. Een wapentransport in dit explosieve deel van Bosnië belooft niet veel goeds.

Van de explosieve sfeer die vrijdag Brcko nog beheerste is maandagavond niets meer te merken. Maandagochtend zijn nog een paar honderd mensen de straat opgegaan om te demonstreren tegen het internationale besluit om Brcko niet aan het Servische Srpska toe te wijzen.

Brcko, dat sinds de akkoorden van Dayton onder Servisch bestuur is geweest, moet een 'neutrale zone' worden, bestuurd door een multi-etnische regering van Serviërs, Kroaten en Bosnische moslims. Dat multi-etnische Brcko komt onder internationaal toezicht te staan.

Brcko, dat nu nog de enige open verbinding tussen twee Servische delen van Bosnië is, zal in plaats van een verbinding een scheiding worden tussen Oost- en West-Srpska. Srpska wordt doormidden gehakt, en in het midden hier in Brcko zullen de SFOR-posten staan en de Serviërs controleren als ze van het ene deel van hun land naar het andere willen.

Dat zal niet gebeuren, heeft het parlement van Srpska met kracht en grote eensgezindheid besloten. Maar wat dat betekent weet niemand. Milorad Dodik, de gematigde premier die vrijdag aftrad uit protest tegen het internationale besluit over Brcko, is maandagochtend naar Brcko gekomen om het uit te leggen. Maar hij komt niet verder dan de mededeling dat hij het Westen met klem zal vragen het besluit terug te draaien en Brcko alsnog onder Servisch bestuur te laten voortbestaan. Meer dan aftreden en protesteren kan Dodik niet doen.

En het Westen - en zijn hoogste vertegenwoordiger in Bosnië Carlos Westendorp - zal zich daar niets van aantrekken. Westendorp heeft aangekondigd dat aan het besluit over Brcko niet valt te tornen, net zo min als aan het ontslag van de president van Srpska Nicola Poplasen. Poplasen blijft ontslagen en Brcko wordt een neutrale zone, en als het moet zal Westendorp uitvoering van deze twee besluiten met geweld afdwingen.

De demonstratie in Brcko duurt maar een uurtje. Dodik's persconferentie is nog korter. Hij stelt de bevolking net zo weinig gerust als de commandant van de SFOR-troepen die op een eigen persconferentie sussend verklaart dat aan de positie van SFOR in Brcko niets verandert.

Brcko ligt maandagavond voor de televisie en wacht af. Niemand weet wat er gaat gebeuren. Ook Igor Gajic niet, journalist van het onafhankelijke weekblad Reporter in de hoofdstad Banja Luka: 'Wat kan Srpska doen? De politici kunnen de Federale instellingen van Bosnië, zoals het gezamenlijk, driehoofdig presidentschap boycotten. De Serviërs kunnen hunmedewerking weigeren aan alles.' Dan wordt Srpska geregeerd door internationale troepen. Misschien is dat de uitkomst. 'Westendorp kan het doen', zegt Gajic. 'Hij heeft de macht om te doen wat hij wil.'

Brcko zal de houdbaarheidstest worden van de akkoorden van Dayton. Akkoorden die tot doel hebben van Bosnië ooit weer de multi-etnische natie te maken die het was voordat de drie bevolkingsgroepen elkaar begonnen uit te moorden. Ruim drie jaar na dato is er nog weinig zicht op dat Kroaten, Moslims en Serviërs ooit weer met elkaar zullensamenleven. 'Weinig mensen geloven meer in Dayton', zegt Gajic. 'Het werkt niet.'

Brcko is Servisch, sinds het door de Serviërs is veroverd en vervolgens 'etnisch gezuiverd'. Het telt 35.000 inwoners, bijna uitsluitend Serviërs, van wie er 28.000 zelf hebben moeten vluchten voor 'zuiveringen' in de Kroatische en Moslim-delen van Bosnië. Sinds 1995 zijn vierduizend etnische Kroaten en Moslims onder westers toezicht naar Brcko teruggekeerd.

Brcko verkeert daarmee in dezelfde situatie als het gros van de dorpen en stadjes in Bosnië. 'Gezuiverd' (door Serviërs, Kroaten of Bosniërs), volgestroomd met 'eigen' vluchtelingen, en vijandig jegens terugkerende vluchtelingen die in de oorlog waren verjaagd.

Met deze achtergrond zal ook een geforceerd multi-etnisch district Brcko niet werken. Dat is tot mislukken gedoemd, zoals heel Dayton tot mislukken is gedoemd, meent Gajic. Brcko zal bewijzen dat er geen oplossing voor Bosnië bestaat. Het resultaat zal alleen maar zijn, voorspelt hij, dat opnieuw mensen de stad zullen ontvluchten. 'Ik voorspel een nieuwe exodus uit Brcko.'

Meer over