Arme buurt is nog geen ellendewijk

Twee Utrechtse wijken, Lombok en Kanaleneiland. Allebei kampen ze met veel werklozen. Het gemiddelde inkomen is er laag, de opleiding van de bewoners niet hoog en in beide wonen veel allochtonen....

Toch denken de bewoners van de twee wijken volstrekt verschillend over de toekomst van hun buurt. In Lombok zien ze die heel rooskleurig, in Kanaleneiland erg zwart.

Hoe kan dat? Socioloog dr. R. Hortulanus parkeert zijn auto in een straat in Lombok en begint zijn verklaring met een anekdote.

'Een kennis van mij was onlangs op een chique feestje in Bilthoven-Noord. Daar vroeg de gastvrouw haar hoe ze de olijfjes vond. Lekker, had de socioloog gezegd. Heb ik in Lombok gekocht, was het trotse antwoord. Deze buurt is een hype op het moment.'

Vanavond houdt Hortulanus in politiek-cultureel centrum De Balie in Amsterdam een lezing in de serie 'De mythen van de wijk'. Zijn stelling is dat het louter en alleen meten van werkloosheid, opleidingsniveau en percentage allochtonen niet voldoende is om achterstand en leefbaarheid te beschrijven. Want als je dat doet, liggen de scores van Lombok en Kanalenleiland niet zover uit elkaar. Slechter hebben ze niet in Utrecht.

In een Lombokse straat wijst Hortulanus op een rij oude, bakstenen huizen. Glas-in-lood-ramen boven de portieken, sommige net opgeknapt en mooi in de verf, andere niet. 'Jarenlang leefde deze wijk in onzekerheid. Moet zij tegen vlakte om het centrum verder uit te breiden met kantoorkolossen, of niet? Dat leidt altijd tot verpaupering. De gemeente heeft besloten de wijk intact te laten. Particulieren krijgen nu subsidie als ze hun huis opknappen. Lombok is het paradepaardje.'

Hortulanus wijst ook op een hoop afval, in dezelfde straat. 'Ook dat gebeurt hier nog. Maar de kwaliteit van de huizen is in beginsel goed. Die bakstenen zijn erg in trek. Jonge mensen gaan hier kopen. Dat speelt ook een rol bij de kansen van zo'n wijk.

'Ik zal je dadelijk Kanaleneiland laten zien. Bijna allemaal flats. Flats zijn zo gevoelig. Als er ook maar iets misgaat, ziet het er meteen zo troosteloos uit. De uitstraling van beton ligt ons niet, wij zijn nou eenmaal gevoelig voor baksteentjes.'

Eerst gaat de rondleiding door de winkelstraat van Lombok. Hier kwamen de olijven op het Bilthovense feest vandaan. Allochtone ondernemers hebben hun koopwaar aantrekkelijk uitgestald op straat, de Zeeman-winkel heeft een uithangbord in het Marokkaans opgehangen: hier krijgt boodschappen doen een buitenlands tintje waar je op een chique feestje mee kunt koketteren.

Hoe somber ziet dat andere winkelcentrum in Kanaleneiland er dan uit. Alle ramen zijn dichtgetimmerd. Alleen door een paar uithangborden kan iemand vermoeden dat er winkels zijn. Enkele puien zien zwartgeblakerd, resten van kleine brandjes.

Groepjes jongelui die hier op straat hangen, lijken iets grimmigs te hebben. Terwijl ze in Lombok het exotische van de wijk accentueren.

'Je kunt hier wel wijkbureaus van politie neerzetten of actief met veegploegen in de weer gaan, maar daarmee trek je de reputatie van deze wijk niet omhoog', zegt Hortulanus. 'Het draait volgens mij om drie zaken: is de wijk veilig, niet verpauperd en zijn de sociale verhoudingen niet te grimmig.' Hortulanus vindt dat de woningbouwcorporaties een veel grotere rol moeten gaan spelen. 'Ze moeten sociaal ondernemer worden. Probleem is: dat kunnen ze absoluut niet. Ze zijn gewend de sleutel aan een nieuwe huurder te geven, en dat is het. Maar ze moeten samenwerking zoeken met het maatschappelijk werk, met de thuiszorg. Ze moeten nieuwe bewoners van een straat of flat bij elkaar roepen, kennis laten maken en de regels uitleggen.

'In huisvestingskringen denken ze wijken te kunnen verbeteren door te slopen en er een ander soort huizen voor in de plaats te zetten. Ik ben niet altijd tegen sloop, maar we moeten niet denken dat je daarmee sociale achterstand kunt wegwerken. Dat bereik je met alledaags, niet-spectaculair werk, door je met het dagelijks leven van mensen bezig te houden. Maar daar zijn we te arrogant voor. Dat vinden we te arbeidsintensief en te duur.'

Meer over