ARIK, KONING VAN ISRAËL

ALS een vogel die bij het naderen van de winter naar het zuiden vliegt, is nu ook de kans op vrede uit het blikveld verdwenen....

Anet Bleich

Ze weten misschien echt niet dat de staat Israël een moderne, democratische republiek is, en geen prehistorisch koninkrijk. Er zijn al veel verklaringen gegeven voor de verpletterende nederlaag van premier Ehud Barak, en er zullen nog veel analyses volgen. Moeilijk te begrijpen is de afgang van Barak beslist niet. De generaal die de vrede wilde afdwingen, heeft in zijn missie gefaald. Deels door eigen toedoen - onderhandelingen over ingewikkelde en met emoties beladen kwesties laten zich niet plannen als een militaire operatie - deels door het gebrek aan moed van zijn Palestijnse gesprekspartners, die liever een achterhaald en gevaarlijk vijandbeeld nieuw leven wilden inblazen dan akkoord te gaan met een eervol, maar uit de aard der zaak voor beide partijen ook pijnlijk compromis. Het resultaat van de mislukking: doden en desillusies.

Bij veel Palestijnen hebben de bloedige gevolgen van de jongste intifada (driehonderd doden, waaronder kinderen, duizenden gewonden, een ingestorte economie, vernederende controles door Israëlische militairen) geleid tot de tragische misvatting dat het niet erger kan worden dan onder Barak. Bij veel Israëli's heeft diezelfde intifada (vijftig doden, een lynchpartij, permanente angst voor aanslagen) elk vertrouwen in de mogelijkheid van vrede doen verdwijnen.

Op deze gefrustreerde stemming heeft Sharon handig ingespeeld. Voor een buitenstaander die zojuist van Mars komt aangevlogen, zag zijn campagne er haast liefelijk uit. Opa Arik speelt met zijn kleinkinderen, terwijl een vrouwenstem zingt: 'Sharon brengt vrede en veiligheid'. Bij die tekst heeft de aankomende regeringsleider het grosso modo gelaten. Zijn adviseurs hebben hem met klem aangeraden interviews en debatten uit de weg te gaan en zoveel mogelijk zijn mond te houden.

Daar hadden ze groot gelijk in; de enkele keer dat Sharon toch iets zei ('Mubarak - de president van Egypte - hoeft zich geen zorgen te maken dat ik contact met hem zoek') was het meteen goed mis. Maar zelfs de grootste optimist zal toch nauwelijks kunnen hopen dat het lukt om Sharon twee jaar lang zijn mond te laten houden en te zorgen dat hij - letterlijk - geen verkeerde stap zet, zoals die ene najaarsochtend op de Tempelberg.

Aan optimisten ontbreekt het gelukkig niet. Bij sommigen komt die opgewektheid voort uit omgekeerd doemdenken ('erger dan nu kan niet, dus moet het op de een of andere manier wel beter worden'). Anderen hopen voor de zoveelste maal op een ontknoping à la Charles de Gaulle, die als houwdegen aan het bewind kwam en tot ieders verrassing vrede met de Algerijnen sloot. Ik zou dat optimisme zielsgraag delen, maar het lukt me niet.

Eén blik op het vredesplan dat Sharon in de aanbieding heeft, is voldoende om te zien dat hij een doodlopende weg betreedt. Het aanbod (een Palestijnse staat in de Gazastrook en het gebied op de Westelijke Jordaanoever dat nu onder Palestijns bestuur staat) komt overeen met een karikatuur van wat in de verdragen van Oslo werd afgesproken. Dit is inderdaad de onleefbare Palestijnse ministaat, doorspekt met joodse nederzettingen en wegen, en zonder hoofdstad (Jeruzalem blijft 'één en eeuwig joods'), waarover de Palestijnse en Europese tegenstanders van Oslo al zo lang (en tot nu toe ten onrechte) klagen. Je hoeft geen profeet te zijn en geen Cassandra om te durven voorspellen dat onderhandelingen over dit 'plan' op niets zullen uitlopen. Met Sharon als regeringsleider in Jeruzalem verandert het Midden-Oosten in een vulkaan. De enige vraag is of die alleen blijft rommelen of tot uitbarsting komt.

'Vrede is een westerse utopie', hoorde ik een Likud-aanhanger zeggen. De imam van de Al Aqsa moskee is van mening dat de joden die zich na 1948 in Israël hebben gevestigd, dienen te vertrekken. Maar mijne heren, we leven toch echt in de 21ste eeuw. En het geschil over land tussen Israëli's en Palestijnen kan en mag niet met het zwaard worden opgelost. In het beloofde land is ruimte voor beide volkeren, Sharon of geen Sharon. Alleen zijn de krachten die voor vrede en verzoening, rationaliteit en tolerantie staan, net als bij 'mens-erger-je-niet', voorlopig even uit het veld geslagen.

Meer over