Argentijnse held of massamoordenaar

Verliezers belanden in de vergetelheid, helaas, evenals mislukkelingen en passieve dromers. In Argentinië worden - niet anders dan in de rest van de wereld - monumenten doorgaans opgericht voor daadkrachtige helden. Vandaar dat het hele land, tot de kleinste perifere gehuchten, vol staat met standbeelden van een van Argentiniës eerste presidenten, Julio Argentino Roca (1843-1914). Bovendien dragen talrijke straten en pleinen zijn naam en prijkt zijn gezicht op de bankbiljetten met de meeste waarde, die van 100 pesos.


Roca werd tot voor kort in het Zuid-Amerikaanse land beschouwd als een onbetwiste illustere voorvader. Maar een groeiend aantal Argentijnen heeft de laatste tijd grote twijfels over de biografie van deze voorname persoon uit de 19de en 20ste eeuw. Een heuse anti-Rocabeweging wil dat hij definitief van het papiergeld en uit het straatbeeld verdwijnt. De leden van de beweging zien hem als een laffe massamoordenaar die honderdduizenden indianen afslachtte tijdens de zogeheten 'Campaña del Desierto' (Veldtocht van de Woestijn) tegen de Mapuche- en Tehuelche-volken.


Het portret van Roca op het Argentijnse 100 pesosbiljet is behoorlijk geflatteerd. Hij komt over als een ruimdenkende, welwillende en vriendelijke man met de beste bedoelingen voor het lot van de natie. Twee keer was Roca president, van 1880 tot 1886 en van 1898 tot 1904, en hem worden de modernisering en voorspoed van Argentinië toegeschreven. Tijdens zijn regeerperiodes bereikte het land de status van economische wereldmacht en trok het miljoenen Europese immigranten aan. Buenos Aires groeide uit tot het Parijs van Latijns-Amerika. Als generaal leidde Roca grootscheepse campagnes tegen 'wilde, weerbarstige' inheemse gemeenschappen en wist hij het staatsgezag op te leggen in uitgestrekte gebieden van de Argentijnse Pampa en Patagonië.


De anti-Rocabeweging zegt, wapperend met solide historische bewijzen, dat de beroemde voorvader verantwoordelijk was voor volkerenmoord. Roca roeide de indianenstammen systematisch uit. In het huidige Argentinië leven 383 duizend inheemse personen, 0,9 procent van de totale bevolking, het laagste percentage in heel Zuid-Amerika.


Critici zeggen bovendien dat Roca zijn gevangenen onderwierp aan wrede slavernij. Ook roofde hij land van arme boeren om het te overhandigen aan zijn bondgenoten en maakte hij zich schuldig aan grootschalige financiële speculatie en corruptie.


Er worden acties gevoerd om Roca's standbeelden te verwijderen. In Buenos Aires, waar zich het belangrijkste monument van de oud-president bevindt, zijn al vele tonnen oude sleutels verzameld om die om te smelten tot een massief, tien meter hoog bronzen beeld van een inheemse vrouw, dat de reusachtige sculptuur van Roca moet vervangen. Het project wordt gesteund door talrijke schrijvers, academici, acteurs en kunstenaars. 'Telkens wanneer ik een beeld van Roca passeer, word ik bestookt door diepe schaamte', aldus Osvaldo Bayer.


Bijna een eeuw na zijn dood staat het debat over de historische figuur op scherp. Was Roca een van de vaders van de natie of slechts een moordzuchtige despoot? Een logische en geschiedkundig eerlijke conclusie zou zijn dat hij allebei was. Maar de discussie is zwart-wit. Beide kampen dulden geen grijze tinten.


Meer over