Argentijnse admiraals bestraft voor rol in 'vuile oorlog'

RIO DE JANEIRO De Argentijnse staat en twee kopstukken uit de tijd van de militaire dictatuur zijn veroordeeld tot betaling van ruim vijf miljoen gulden schadevergoeding aan een man die zijn ouders, broer en zus is kwijtgeraakt tijdens de dictatuur....

INEKE HOLTWIJK

Van onze correspondente

Ineke Holtwijk

Nog niet eerder is in Argentinie een schadevergoeding toegekend aan familie van vermisten. Het is ook voor het eerst dat een rechter de staat financieel mede aansprakelijk stelt.

De twee veroordeelden, admiraal Emilio Massera en admiraal Armando Lambruschini, waren beiden in commandant van de marine en lid van de militaire junta. Zij kwamen net als andere veroordeelde juntaleden vrij na het afgedwongen pardon in 1989. Maar in zijn vonnis schrijft rechter Oscar Garzon Funes: 'Het is onmogelijk het onvergeeflijke te vergeven, het onvergetelijke te vergeten en hen die een pardon niet respecteren te pardonneren.'

Het vonnis betreft een van de wreedste episodes van de 'vuile oorlog', namelijk de zaak van de familie Tarnopolsky. Vader, moeder en twee kinderen werden doodgemarteld omdat de militairen hen verdachten van banden met linkse guerrilleros.

Het begon op 14 juni 1976 met de ontvoering van de oudste zoon Sergio uit de kazerne. De marine arresteerde de negentienjarige dienstplichtige op verdenking van 'samenwerking met de guerrilleros', maar officieel werd Sergio's verdwijning geregistreerd als desertie. Een maand later werden zijn ouders van hun bed gelicht door een commando van de marine. De ontvoerders roofden tegelijkertijd het huis leeg en namen de moeite enkele blokken om te rijden om het jongste kind die met een vriendinnetje bij haar oma logeerde, te kidnappen.

De twaalfjarige Betina werd verkracht door haar ontvoerders en verloor daarna haar verstand. Medegevangenen zagen haar voor haar dood diverse malen met haar ouders op de binnenplaats van het concentratiekamp. Steeds zat ze onder de uitwerpselen en sloeg ze wartaal uit. Het middelste kind, Daniel Tanopolsky, overleefde de vuile oorlog door stom toeval. Hij was op schoolreisje in de Andes toen zijn ouders en zusje werden ontvoerd. Na een telefoontje van familieleden besloot hij de grens met Chili over te steken.

Daniel, die later in Parijs is gaan wonen, heeft samen met zijn grootmoeder schadevergoeding gevraagd van de Argentijnse staat en de twee admiraals. Massera werd tijdens de monsterprocessen tegen de militaire junta schuldig bevonden aan meer dan zeventig verdwijningen en moorden, onder andere die op de familie Tanopolsky. Hij kreeg levenslang. Lambruschini werd vrijgesproken in de zaak-Tanopolsky maar kreeg acht jaar voor andere delicten.

Massera is schuldig bevonden omdat de verdwijning onder zijn gezag werd uitgevoerd; Lambruschini omdat hij heeft nagelaten de zaak op te helderen. De twee militairen beschikten over burgers en hun bezit alsof het hun eigendom was, zegt rechter Garzon Funes. Ze belichaamden een 'despotische staat die wars van het recht normen en moreel van haar volk heeft vernietigd'. Daarom is volgens de rechter de staat ook aansprakelijk.

Waarschijnlijk gaan de veroordeelden in beroep tegen het vonnis. Het beroep en eventueel appel bij de Hoge Raad daarna kunnen twee jaar in beslag nemen. De Hoge Raad laat normaliter haar oor hangen naar de regering. Hoe het Rosada-paleis in deze zal varen, valt niet te voorspellen.

De belangrijkste gebruiker van het Rosada-paleis, president Menem, ontving jaren geleden zelf een schadevergoeding van 250 duizend pesos voor de jaren die hij als politieke gevangene in een cel en met huisarrest heeft doorgebracht. Drie jaar geleden werd een dergelijke schadevergoeding wettelijk geregeld.

Sindsdien hebben alle ex-gevangenen van het militair regime recht op een soort dagvergoeding die met terugwerkende kracht wordt uitgekeerd. Als het slachtoffer in de cel is bezweken aan ernstige verwondingen (lees: marteling) komt de familie in aanmerking voor een eenmalige uitkering die kan oplopen tot omgerekend honderdduizend gulden.

Voor verdwijningen, een luguber genre waarin de Argentijnse militairen zich ontwikkelden tot specialisten, is nooit een regeling getroffen. Juridisch ligt de kwestie ingewikkelder, omdat er geen lijk is en militairen meestal de ontvoering niet toegeven. De enige processen over verdwijningen die lopen zijn alle aangespannen bij gerechtshoven buiten Argentinie, zoals het Interamerikaans Hof in Costa Rica. Twee jaar geleden veroordeelde een Amerikaanse rechter een Argentijnse militair tot een schadevergoeding van zes miljoen dollar vanwege een verdwijning.

Processen en aanvragen tot schadevergoeding waren de afgelopen jaren een manier om de overheid te dwingen een standpunt in te nemen. Maar over verdwijningen verschillen de mensenrechtenorganisaties van mening. De Moeders van Plaza de Mayo, de fundamentalisten onder de activisten, zijn tegen een schadevergoeding. Daarmee geef je toe dat je kind dood is en bied je bovendien de moordenaar de kans zijn schuld af te kopen, zeggen zij. De Moeders nemen alleen genoegen met veroordeling van de schuldigen. De schattingen over het aantal slachtoffers van Argentiniës vuile oorlog variëren van negen- tot dertigduizend doden en vermisten.

Meer over