Architecten binnenshuis

Aan architectuur alleen hebben de drie belangrijkste Nederlandse architectenbureaus niet meer genoeg, OMA, UN Studio en MVRDV lanceerden alle drie een meubelcollectie. V vroeg ze waarom.

Ze worden gezien als de visionaire vormgevers van onze huizen, kantoren en zelfs hele steden. Hun gebouwen staan in Shanghai, Dubai, New York, Londen en vooruit, Rotterdam en Lelystad. Maar aan architectuur alleen hebben de drie belangrijkste Nederlandse architectenbureaus niet meer genoeg. OMA van Rem Koolhaas, UN Studio van Ben van Berkel en MVRDV lanceerden het afgelopen jaar een volwaardige meubelcollectie. Opvallend is dat deze meubels een duidelijke verwantschap hebben met architectuur.

Zo heeft het radicale 'form-follows-functionprincipe' van Rem Koolhaas zich vertaald in conceptuele meubels, terwijl de vloeiende meubels van UN Studio ogen als de maquettes van zijn futuristische gebouwen. Wel verschillend zijn de redenen waarom deze wereldberoemde architectenbureaus zich op het design storten. Het stoelontwerp kan onderdeel zijn van een architectonisch onderzoek of het is een creatieve opwelling. De drie architectenbureaus over hun keuze voor het ontwerpen van meubels.de tuin, is dat natuurlijk ook super.'

Net zoals Frank Lloyd Wright

De architect die stoelen ontwerpt, nieuw is het niet. Een eeuw geleden was voor Frank Lloyd Wright en tijdgenoten meubelontwerp een onderdeel van het architectonisch gesammtkunstwerk; bij het ontwerp van het Beursgebouw (1903) in Amsterdam in ontwierp H.P. Berlage zowel de gevel als de zitbanken en zelfs de deurklinken.

Modernisten als Ludwig Mies van der Rohe en Mart Stam ontwierpen meubels en gebouwen volgens dezelfde form-follows-functionprincipe; bij zijn mechanische Chaise Longue liet Le Corbusier zich in 1928 inspireren door nieuwe wetenschappen als ergonomie en psychoanalyse.

Maar ook industriëel zitplastic zoals de Panton Chair (1959) van Verner Panton of de Tulip Chair (1956) van Eero Saarinen behoort tot het designcanon. Tegenwoordig laten architecten zich vooral leiden door individuele expressie, waarbij een stoelontwerp fungeert als laboratorium. De futuristische 'zitblobs' van Zaha Hadid zijn vormstudies voor haar spectaculaire gebouwen.

Dit voorjaar lanceerde UN Studio de stoel Gemini bij de Nederlandse producent Artifort; later dit jaar volgen nog een deurklink en stapelbare stoeltje voor het Italiaanse designlabel Moroso. Daarvoor bracht het ook al diverse banken, stoelen en multifunctionele kantoormeubels uit. Het internationale architectenbureau met vestigingen in Shanghai, Hongkong en Amsterdam heeft zelfs een aparte productafdeling met vier medewerkers. Zijn de stoelen voor UN Studio wat het parfum is voor modeontwerpers als Viktor & Rolf - een brand extension die in tijden van crisis extra aandacht en omzet genereert?

'Vergeleken bij architectuur vallen de opbrengsten van productontwerp in het niets. Als we er al winst mee maken', zegt Ben van Berkel, mede-oprichter van UN Studio. Daarbij, hij ontwerpt stoelen sinds zijn studie aan de Rietveld Academie. 'Die interesse werd de laatste jaren aangewakkerd door het toenemende aantal interieuropdrachten, zoals een loft voor een kunstverzamelaar in New York. Daarvoor ontwerpen we dan ook kasten, lampen of een bar.'

Als geld niet de drijfveer is, wat dan wel? 'Inspiratie.' Elk meubel begint nog steeds als een hoogstpersoonlijke schets van Van Berkel, die ook het gezicht is van UN Studio. Zijn meubels hebben inderdaad dezelfde vloeiende vormtaal als zijn gebouwen. 'Ik ben nu 24 uur per dag, 7 dagen per week aan het ontwerpen. Heel verfrissend en inspirerend. Maar de weg van schets naar eindproduct is bij een stoel veel compacter. Stoel en eerste schets verschillen vaak nauwelijks. Dat geeft voldoening.'

Niet alleen in zijn professionele ontwikkeling, maar ook voor de gebruiker versterken architectuur en meubels elkaar. 'Architectuur is zwaarder en meer aanwezig. Maar uiteindelijk heb je alleen een fysieke ervaring met een gebouw door de producten die erin staan. Door een deurklink te pakken of op een stoel te zitten.' Het is die ervaring die centraal staat in zijn meubelontwerpen. De Circle Bench, een bank waarbij de helling van de rugleuning geleidelijk steiler en vlakker wordt, zodat je er afwisselend rechtop of meer onderuitgezakt op kunt zitten. De Gemini is een stoel waarin je op drie manieren kunt zitten. Het is een ontspannen fauteuil. Maar werk je op een laptop, dan is het fijn om zijwaarts te zitten. 'Ik wil het gedrag van mensen beïnvloeden. Hoe ze werken, hoe ze wonen, hoe ze winkelen. Dat doe ik soms met een meubels en soms met architectuur."

Met samengeknepen ogen heeft een boekenplankje van vrolijk gekleurd piepschuim de heldere omtrek van twee rijtjeshuizen. Een chaise longue lijkt sprekend op een fabrieksdak dat zich golvend uitstrekt. Een omgevallen wolkenkrabber is een zachte zitbank. De 34 zitelementen uit de collectie Vertical Village van het Rotterdamse architectenbureau MVRDV ogen inderdaad als een dorpje met archetypische gebouwen. 'Deze meubels zijn de uitkomst van het stedenbouwkundige onderzoek Vertical Village naar verdichting van Aziatische metropolen', zegt MVRDV-projectmanager Jeroen Zuidgeest. 'De traditionele baksteenhuisjes van Peking in China of Taipei in Taiwan zijn weggevaagd door inwisselbare hoogbouw. Kunnen deze steden zich nog op een geleidelijke, menselijke manier uitbreiden? Het antwoord is architectuur die zich op deze hoogbouw laat plaatsen. Door deze verticale dorpjes een iconische vorm te geven, bijvoorbeeld een puntdak, krijgen de repetitieve woonblokken een eigen identiteit. Deze toegevoegde architectuur kan op een organische manier in de stad groeien', schetst Zuidgeest het prille begin van de meubelcollectie, de eerste van MVRDV.

Naast een wetenschappelijke publicatie en een klassieke architectuurexpositie vertaalde dit onderzoek zich in een sculpturale verbeelding van deze verticale dorpjes. 'De iconische volumes hebben we op de schaal 1:10 van schuimrubber met een bontgekleurde coating nagemaakt en gestapeld. We zagen meteen dat deze ook geschikt zijn als meubel. Net als de vertical villages in Aziatische steden zijn ook deze meubels flexibel en informeel. Je mag zelf weten hoe je erop zit of hoe je ze neerzet.' Daarbij hebben de meubels ook van zichzelf de conceptuele gelaagdheid die kenmerkend is voor MVRDV. 'Iconische gebouwen zijn versimpeld tot functionele maquettes en eisen daarmee een nieuwe rol op in bestaande architectuur.'

Een specifieke doelgroep heeft MVRDV niet voor ogen met deze meubels, die het op bestelling in België laat produceren. 'Door deze collectie in de ontvangstruimte te plaatsen, kan een bedrijf zich profileren. Maar als een Russische oligarch een gouden editie wil voor in de tuin, is dat natuurlijk ook super.

Al jaren wordt OMA door bedrijven gevraagd meubels te ontwerpen, maar pas na het verzoek een complete collectie voor de Amerikaanse meubelfabrikant Knoll te ontwerpen, ging het architectenbureau van Rem Koolhaas overstag. 'Net als bij onze gebouwen begint ook productontwerp met onderzoek. Hoe werken mensen, hoe ziet het moderne kantoor eruit en wat is het verschil tussen een werkplek en een woonomgeving? Dit onderzoek wordt pas interessant bij het ontwerp van meerdere samenhangende producten tegelijk', zegt Ippolito Pestellini, de verantwoordelijke projectarchitect. Voor Knoll ontwikkelde OMA de kleine meubelcollectie Tools for Life, bestaande uit een counter, een salontafel, twee fauteuils en twee tafels. 'Volgend jaar komen er nog twee of drie meubels bij.'

Voor OMA zijn architectuur en productontwerp complementair. Pestillini: 'Deze disciplinen moeten elkaar versterken.' De Tools for Life-meubels zijn opgebouwd uit geometrische volumes met de kenmerkende vorm van recente OMA-architectuur zoals de kantoorkolos De Rotterdam of het beursgebouw in de Chinese stad Shenzhen. 'Uitgangspunt voor de meubels was aanpasbaarheid. De tafels kunnen tot diverse hoogten worden versteld, van bijvoorbeeld een lage salontafel tot een tafel om staande aan te vergaderen. De rechthoekige bar kan worden uitgevouwen zodat er tegelijkertijd op verschillende manieren aan kan worden gewerkt. De vorm van de meubels vloeit voort uit een combinatie van radicale functionaliteit en bouwkundig onderzoek . Deze houding hebben wij ook ten opzichte van architectuur, al is de schaal en de complexiteit van een gebouw veel groter.' Ook het materiaalgebruik is essentieel. 'We gebruiken uitsluitend basismaterialen als marmer, staal, glas, plexiglas en formica. De elementaire vorm maakt deze collectie geschikt voor een context die telkens kan verschillen.'

undefined

Meer over